સોશિયલ મીડિયા પરની એક પોસ્ટ તમને બનાવી શકે છે સાયબર ઠગોનો શિકાર! જાણો કેવી રીતે

આજના ડિજિટલ યુગમાં સોશિયલ મીડિયા (Social Media) જીવનનો મહત્વનો ભાગ બની ગયું છે. લોકો જન્મદિવસ, પરિવારના ફોટા, બાળકોની શાળાની માહિતી અને નોકરી સંબંધિત અપડેટ્સ નિયમિત રીતે શેર કરે છે. જોકે, આવી સામાન્ય લાગતી પોસ્ટ્સ સાયબર ઠગો (Cyber Scammers) માટે ઉપયોગી માહિતી બની શકે છે. આ વિગતોના આધારે ઠગો લોકોની ઓળખની નકલ કરીને છેતરપિંડીને અંજામ આપી શકે છે.

સોશિયલ મીડિયા પરથી વ્યક્તિગત માહિતી મેળવી શકે છે ઠગો

જન્મતારીખ, પરિવારના સભ્યોનાં નામ, શાળા અને પાળતુ પ્રાણીની વિગતો જેવી માહિતી જાહેર પ્રોફાઇલમાંથી મળી શકે છે. આવી વિગતોનો ઉપયોગ પાસવર્ડનો અંદાજ લગાવવા અથવા સુરક્ષા પ્રશ્નોના જવાબ શોધવા માટે થઈ શકે છે. ઠગો પરિવારના સભ્યની ઓળખ ધારણ કરીને ઇમરજન્સીનું બહાનું બનાવી પૈસા પણ માગી શકે છે.

LinkedIn પરથી કંપનીના કર્મચારીઓને બનાવી શકે છે નિશાન

વ્યાવસાયિક પ્લેટફોર્મ (Professional Platforms) પર હોદ્દો, જવાબદારીઓ અને કંપનીની આંતરિક કામગીરી અંગેની માહિતી ઉપલબ્ધ હોય છે. ઠગો આ વિગતોના આધારે નાણાકીય વ્યવહાર સંભાળતા કર્મચારીઓની ઓળખ કરી શકે છે. ત્યારબાદ વરિષ્ઠ અધિકારી બનીને તાત્કાલિક નાણાં ટ્રાન્સફર કરવાની સૂચના આપી શકે છે.

AIથી અવાજની નકલ કરીને છેતરપિંડી

આર્ટિફિશિયલ ઇન્ટેલિજન્સ (Artificial Intelligence – AI) અને વોઇસ ક્લોનિંગ (Voice Cloning) ટેકનોલોજીથી કોઈ વ્યક્તિના અવાજની નકલ કરવી સરળ બની રહી છે. સોશિયલ મીડિયા પર મૂકેલા વીડિયો કે ઓડિયોનો ઉપયોગ કરીને ઠગો પરિવારના સભ્ય અથવા બોસનો અવાજ બનાવી શકે છે. તેથી માત્ર ઓળખીતા અવાજના આધારે પૈસા મોકલવા યોગ્ય નથી.

સાયબર ઠગોથી બચવા માટે શું કરવું?

• સોશિયલ મીડિયા એકાઉન્ટની પ્રાઇવસી સેટિંગ્સ (Privacy Settings) તપાસો અને અંગત માહિતી મર્યાદિત લોકો સુધી રાખો.

• પૈસા માગતો ઇમરજન્સી મેસેજ મળે તો જાણીતા નંબર પર ફોન કરીને ખરાઈ કરો.

• ઓફિસમાં બેંક ખાતાની વિગતો અથવા પેમેન્ટ સૂચના બદલાય તો અન્ય માધ્યમથી પુષ્ટિ કરો.

• દરેક એકાઉન્ટ માટે અલગ પાસવર્ડ રાખો અને મલ્ટી-ફેક્ટર ઓથેન્ટિકેશન (MFA) ચાલુ કરો.

• મુસાફરીની વિગતો, બાળકોની અંગત માહિતી અને સંવેદનશીલ વિગતો જાહેરમાં મૂકવાનું ટાળો.

ઉતાવળ કરાવતો મેસેજ મળે તો સાવધાન!

સાયબર ઠગો ઘણીવાર તાત્કાલિક કાર્યવાહી કરવા દબાણ કરે છે, જેથી વ્યક્તિ ખરાઈ કર્યા વિના નિર્ણય લઈ લે. કોઈપણ શંકાસ્પદ કોલ કે મેસેજમાં પૈસા મોકલતાં પહેલાં સ્વતંત્ર રીતે તેની પુષ્ટિ કરવી જરૂરી છે. સોશિયલ મીડિયાનો ઉપયોગ બંધ કરવાની જરૂર નથી, પરંતુ શું શેર કરવું તેની સમજ અને સાવચેતી જ ઓનલાઇન છેતરપિંડીથી બચવાનો સૌથી અસરકારક રસ્તો છે.