ટ્રમ્પની 'વ્યૂહાત્મક' હાર? સાથી દેશોએ મદદની ના પાડતા ચીન જવાનું માંડી વાળ્યું

વોશિંગ્ટન / બેઇજિંગ: અમેરિકાના રાષ્ટ્રપતિ (US President) ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પે મધ્ય-પૂર્વમાં ચાલી રહેલા ભીષણ યુદ્ધ (Ongoing War) વચ્ચે એક મોટો અને આંચકાજનક નિર્ણય લીધો છે. ટ્રમ્પે આ મહિને નિર્ધારિત તેમનો ચીનનો પ્રસ્તાવિત પ્રવાસ (Proposed Visit) અચાનક મોકૂફ (Postponed) રાખવાની જાહેરાત કરી છે. આ નિર્ણય પાછળનું મુખ્ય કારણ હોર્મુઝની સામુદ્રધુની (Strait of Hormuz) ખોલવા માટે ચીન અને અન્ય સાથી દેશો (Allies) તરફથી મદદ ન મળવી હોવાનું મનાઈ રહ્યું છે.

દુનિયાએ મદદનો ઇનકાર કર્યો

અમેરિકી રાષ્ટ્રપતિએ અગાઉ સંકેત આપ્યો હતો કે તેમની ચીન યાત્રાનો મુખ્ય ઉદ્દેશ્ય હોર્મુઝ જળમાર્ગને ફરીથી કાર્યરત કરવા માટે બેઇજિંગનો સહયોગ (Cooperation) મેળવવાનો હતો. પરંતુ, ચીનના વિદેશ મંત્રાલયના પ્રવક્તા (Foreign Ministry Spokesperson) લિન જિયાને સ્પષ્ટ કર્યું છે કે આ મુલાકાતને હોર્મુઝમાં જહાજોની અવરજવર (Movement of Ships) સાથે કોઈ લેવાદેવા નથી. ચીનના આ કડક વલણને કારણે ટ્રમ્પે પ્રવાસ 5 થી 6 અઠવાડિયા સુધી પાછળ ઠેલવાની ફરજ પડી છે.

નાટો અને અન્ય સાથી દેશો પર ટ્રમ્પનો પ્રહાર (Trump Lashes Out at NATO)

ટ્રમ્પે સોશિયલ મીડિયા પ્લેટફોર્મ 'ટ્રુથ સોશિયલ' (Truth Social) પર પોતાની ભડાસ કાઢતા લખ્યું કે, નાટો (NATO) અને અન્ય મોટા ભાગના સહયોગી દેશોએ હોર્મુઝની સામુદ્રધુનીની સુરક્ષા (Security) માટે મદદ કરવાની તેમની વિનંતીને ફગાવી (Rejected) દીધી છે.

ટ્રમ્પે તેમના પોસ્ટમાં જણાવ્યું હતું કે: "અમારા મોટાભાગના નાટો સાથીઓએ અમને જાણ કરી છે કે તેઓ પશ્ચિમ એશિયામાં (West Asia) ઈરાનના આતંકવાદી શાસન (Terrorist Regime) વિરુદ્ધ અમારા સૈન્ય અભિયાનમાં (Military Operation) જોડાવા માંગતા નથી. આ ખરેખર આશ્ચર્યજનક નથી, કારણ કે હું હંમેશા નાટોને એકતરફી વ્યવસ્થા (One-sided arrangement) માનતો આવ્યો છું."

માત્ર નાટો જ નહીં, પરંતુ એશિયા-પેસિફિક ક્ષેત્રના અમેરિકાના મજબૂત ભાગીદારો એવા ઓસ્ટ્રેલિયા, જાપાન અને દક્ષિણ કોરિયાએ પણ ટ્રમ્પના આહ્વાનનો અસ્વીકાર કર્યો છે.

યુદ્ધની વર્તમાન સ્થિતિ અને ગંભીર અસરો (Current Status and Consequences)

અમેરિકા અને ઈઝરાયેલે 28 ફેબ્રુઆરીથી ઈરાન પર હુમલો શરૂ કર્યો હતો. તેના વળતા જવાબમાં ઈરાને ખાડી દેશોમાં (Gulf Countries) રહેલા અમેરિકન સૈન્ય મથકોને (Military Bases) નિશાન બનાવ્યા છે અને વ્યૂહાત્મક રીતે મહત્ત્વપૂર્ણ એવા હોર્મુઝ જળમાર્ગને અવરોધિત (Blockaded) કરી દીધો છે. આ જળમાર્ગ વૈશ્વિક તેલ પુરવઠા (Global Oil Supply) માટે લાઈફલાઈન સમાન છે.

યુદ્ધની આડઅસરના મુખ્ય આંકડા:

• ભારતીયોનું સ્થળાંતર (Evacuation): 28 ફેબ્રુઆરીથી અત્યાર સુધીમાં અંદાજે 2.44 લાખ ભારતીયો ભારત સરકારના પ્રયત્નોથી વતન પરત ફર્યા છે.

• આર્થિક નુકસાન (Economic Impact): હોર્મુઝ બંધ થવાથી ખાડી દેશોમાં અમેરિકન હિતોને (American Interests) મોટું નુકસાન થઈ રહ્યું છે.

ચીન પ્રત્યે ટ્રમ્પના વલણમાં પરિવર્તન

સત્તામાં આવ્યા પહેલા ટ્રમ્પે ચીનને અમેરિકાનો સૌથી મોટો દુશ્મન (Enemy) ગણાવ્યો હતો. પરંતુ અત્યારે, ઈરાન સામેના યુદ્ધમાં ફસાયેલા ટ્રમ્પ ચીન સાથેના સંબંધોની પ્રશંસા (Appreciation) કરી રહ્યા છે. તેમણે કહ્યું કે, "ચીન સાથે અમારી Working relationships ખૂબ જ સારી છે." આ પરિવર્તન દર્શાવે છે કે ટ્રમ્પ અત્યારે આંતરરાષ્ટ્રીય સ્તરે એકલતા (Isolation) અનુભવી રહ્યા છે અને તેમને આર્થિક કે સૈન્ય રીતે ચીનના સહકારની જરૂર છે.

શું ટ્રમ્પની ગણતરી ઉંધી પડી? (Expert Analysis)

રાજકીય વિશ્લેષકો (Political Analysts) માને છે કે ટ્રમ્પ સરકારે ઈરાનના શાસનની મજબૂતી અને તેની સૈન્ય ક્ષમતાનું (Military Capability) યોગ્ય મૂલ્યાંકન (Assessment) કર્યું નહોતું. વેનેઝુએલા અને ઈરાન પરના અગાઉના હુમલાઓની સફળતાથી ઉત્સાહિત ટ્રમ્પને આશા હતી કે ઈરાની શાસન પળવારમાં તૂટી પડશે, પરંતુ ઈરાને આપેલો જોરદાર વળતો હુમલો અને સાથી દેશોની પીછેહઠે અમેરિકા માટે 'ધરમસંકટ' ઊભું કર્યું છે.

હાલની સ્થિતિએ ટ્રમ્પના સાથીઓ પણ પસ્તાવો (Regret) કરી રહ્યા હોય તેવું લાગી રહ્યું છે. એક તરફ ઘરેલું મોરચે ટોચના અધિકારીઓના રાજીનામા (Resignations) અને બીજી તરફ આંતરરાષ્ટ્રીય સ્તરે સાથી દેશોનો અસહકાર ટ્રમ્પ વહીવટીતંત્ર (Trump Administration) માટે મોટી ચિંતાનો વિષય છે. હવે જોવાનું એ રહેશે કે આગામી 5-6 અઠવાડિયામાં ચીન સાથેની મંત્રણા કોઈ નવો વળાંક લાવે છે કે કેમ.