Video: 81 વર્ષ બાદ ત્રણ મહાસત્તાઓ એકસાથે, શું બદલાશે વૈશ્વિક રાજકારણ?

19 નવેમ્બરના રોજ ચીનના શેનઝેનમાં અમેરિકાના ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પ, રશિયાના વ્લાદિમીર પુતિન અને ચીનના શી જિનપિંગ વચ્ચે પ્રથમ ત્રિપક્ષીય બેઠક યોજાઈ.. આ મુલાકાતે વૈશ્વિક રાજકારણમાં નવી ચર્ચા જગાવી છે..
આ બેઠકનું ઐતિહાસિક મહત્વ સમજવા માટે 1945ના યાલ્ટા સંમેલનને યાદ કરવું જરૂરી છે.. બીજા વિશ્વયુદ્ધના અંતિમ તબક્કામાં ફેબ્રુઆરી 1945માં અમેરિકાના ફ્રેન્કલિન રૂઝવેલ્ટ, બ્રિટનના વિન્સ્ટન ચર્ચિલ અને સોવિયેત સંઘના જોસેફ સ્ટાલિન ક્રિમિયાના યાલ્ટામાં મળ્યા હતા.. તે સમયે યુદ્ધ પછીની વૈશ્વિક વ્યવસ્થા, જર્મનીનું ભવિષ્ય અને યુરોપમાં પ્રભાવના ક્ષેત્રો અંગે ચર્ચા થઈ હતી.. હવે લગભગ 81 વર્ષ પછી ત્રણ પરમાણુ મહાસત્તાઓના નેતાઓ એકસાથે બેઠા છે.. નોંધનીય છે કે ટ્રમ્પ-પુતિન અગાઉ સાત વખત, ટ્રમ્પ-જિનપિંગ ત્રણ વખત અને પુતિન-જિનપિંગ 40થી વધુ વખત મળી ચૂક્યા હોવાનો અહેવાલોમાં ઉલ્લેખ છે.. જોકે, ત્રણેય નેતાઓની આ પ્રથમ સંયુક્ત બેઠક હતી.. APEC સમિટ દરમિયાન શેનઝેનના કાઇલિન વિલામાં યોજાયેલી આ મુલાકાતને ટ્રમ્પે ઇતિહાસ રચનારી ક્ષણ ગણાવી હતી..
બેઠકમાં સૌથી મહત્વનો મુદ્દો પરમાણુ હથિયારોનો હતો.. શી જિનપિંગે પરમાણુ શસ્ત્રોને માનવજાતના માથા પર લટકતી તલવાર સમાન ગણાવતાં તેમના જોખમને ઘટાડવાની અને પરમાણુમુક્ત દુનિયાની દિશામાં પ્રયાસ કરવાની જરૂરિયાત વ્યક્ત કરી હતી.. ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પે પણ કહ્યું કે અમેરિકા, રશિયા અને ચીન પાસે દુનિયામાં પરમાણુ હથિયારોની સંખ્યા ઘટાડવા તથા તેના ઉપયોગનું જોખમ ઓછું કરવાની ક્ષમતા છે.. પુતિને બીજા વિશ્વયુદ્ધનો ઉલ્લેખ કરીને કહ્યું કે ત્રણેય દેશો વિજયી પક્ષમાં હતા અને તેથી વૈશ્વિક શાંતિ તથા સુરક્ષા જાળવવાની તેમની સંયુક્ત જવાબદારી છે.. બેઠકમાં યુક્રેન અને ઈરાનના યુદ્ધો, હોર્મુઝની ખાડી, ઊર્જા સુરક્ષા અને આંતરરાષ્ટ્રીય પરિસ્થિતિ અંગે પણ ચર્ચા થઈ હતી.. ટ્રમ્પે જિનપિંગને પોતાના ખાસ મિત્ર ગણાવીને અમેરિકાના ખેડૂતો પાસેથી ચીન વધુ સોયાબીન અને કૃષિ ઉત્પાદનો ખરીદે તેવી અપીલ કરી હતી..
આ બેઠકમાં ત્રણેય નેતાઓના પોતાના અલગ વ્યૂહાત્મક હિતો પણ હતા.. ટ્રમ્પ માટે ચીન અને રશિયા સાથે સીધો સંવાદ સ્થાપિત કરવાની તથા પરમાણુ હથિયારો ઘટાડવાની ચર્ચાને આગળ ધપાવવાની તક હતી.. જિનપિંગ માટે અમેરિકા અને રશિયા જેવા હરીફ દેશોને એક મંચ પર લાવીને ચીનની યજમાન અને રાજદ્વારી ભૂમિકા દર્શાવવાનો અવસર હતો.. જ્યારે પુતિન માટે પશ્ચિમી દેશોના પ્રતિબંધો અને યુક્રેન યુદ્ધને કારણે ઊભી થયેલી આંતરરાષ્ટ્રીય રાજદ્વારી મુશ્કેલીઓ વચ્ચે અમેરિકાના પ્રમુખ સાથે સીધી બેઠક કરવી મહત્વપૂર્ણ હતી.. ત્રણેય દેશોએ સંયુક્ત રાષ્ટ્રમાં સુધારા, રિફાઇન્ડ પેટ્રોલિયમ ઉત્પાદનોનું ઉત્પાદન અને પુરવઠો વધારવા, સરકારી અધિકારીઓની પ્રતિરક્ષા તથા આંતરરાષ્ટ્રીય અપરાધ ન્યાયાલયના અધિકારક્ષેત્ર અંગે પોતાનો સંયુક્ત અભિગમ રજૂ કર્યો.. જોકે, આ મુદ્દાઓ પર જાહેરાત થઈ હોવા છતાં તેના અમલીકરણની ચોક્કસ સમયમર્યાદા જાહેર થઈ નથી..
હવે સૌથી મોટો સવાલ એ છે કે આ બેઠક ખરેખર વૈશ્વિક શાંતિ તરફનું પગલું છે કે પછી માત્ર રાજદ્વારી પ્રદર્શન? લગભગ 70થી 80 મિનિટની આ બેઠક બાદ કોઈ મોટા યુદ્ધવિરામ કે પરમાણુ નિઃશસ્ત્રીકરણ કરારની જાહેરાત થઈ નહોતી.. સંયુક્ત ઘોષણામાં યુક્રેન અને ઈરાન યુદ્ધનો સ્પષ્ટ ઉલ્લેખ પણ નહોતો.. બીજી તરફ, ટ્રમ્પે જિનપિંગ અને પુતિન સાથે શાંતિના માર્ગ અંગે ચર્ચા કરી હોવાનું જણાવ્યું હતું.. નિષ્ણાતોના મતે આવી બેઠક ભવિષ્યમાં લાંબી વાટાઘાટોની શરૂઆત બની શકે છે, પરંતુ એક મુલાકાતથી પરમાણુ જોખમો કે પ્રાદેશિક સંઘર્ષોનો ઉકેલ આવતો નથી.. યાલ્ટા સંમેલને યુદ્ધ પછીની દુનિયાની રચનામાં ભૂમિકા ભજવી હતી.. શેનઝેન બેઠકનું પરિણામ શું આવશે તે હવે આગામી નિર્ણયો અને ત્રણેય દેશોના વર્તન પર નિર્ભર છે..
બ્યૂરો રિપોર્ટ જીએસટીવી











