ઈઝરાયેલ-ઈરાન મહાયુદ્ધ: ભારત માટે કેમ વધી રહ્યું છે ટેન્શન?
મધ્ય પૂર્વમાં ફાટી નીકળેલું ઈઝરાયેલ અને ઈરાન વચ્ચેનું યુદ્ધ હવે માત્ર બે દેશો પૂરતું સીમિત રહ્યું નથી.
મધ્ય પૂર્વમાં ફાટી નીકળેલું ઈઝરાયેલ અને ઈરાન વચ્ચેનું યુદ્ધ હવે માત્ર બે દેશો પૂરતું સીમિત રહ્યું નથી. અમેરિકાના હસ્તક્ષેપ અને ઈરાની સૈન્ય મથકો પરના હુમલા બાદ વિશ્વ અર્થતંત્ર પર ખતરાના વાદળો મંડરાઈ રહ્યા છે. ભારત માટે આ યુદ્ધ ખાસ કરીને 'તેલ અને મોંઘવારી'ના મોરચે મોટી આફત લાવી શકે છે.
અમેરિકા અને ઈઝરાયેલે ઇરાન પર મોટો હુમલો કર્યો છે. અમેરિકાએ હવા અને સમુદ્ર બંને રીતે હુમલા કર્યા છે. અમેરિકા અને ઈઝરાયેલે રાષ્ટ્રપતિ મહેલ, ગુપ્તચર એજન્સીઓ અને લશ્કરી સ્થાપનો સહિત 30 લક્ષ્યો પર હુમલો કર્યો છે. ટ્રમ્પે સ્પષ્ટપણે કહ્યું છે કે અમે ઇરાનને કોઈપણ કિંમતે પરમાણુ શક્તિ બનવા દઈશું નહીં. દરમિયાન, ઇરાને ઈઝરાયેલ પર પણ હુમલો કર્યો છે. આ હુમલો ધીમે ધીમે ભયંકર યુદ્ધમાં ફેરવાઈ રહ્યો છે, જે ભારત સહિત સમગ્ર વિશ્વ માટે તણાવ પેદા કરી શકે છે. આનાથી નોંધપાત્ર પડકારો ઉભા થઈ શકે છે, ખાસ કરીને ક્રૂડ ઓઇલ આયાત અંગે.
આ યુદ્ધથી ક્રૂડ ઓઇલના ભાવમાં તીવ્ર વધારો થઈ શકે છે અને સપ્લાય ચેઇન પણ ખોરવાઈ શકે છે, કારણ કે વિશ્વના 40% થી વધુ ક્રૂડ ઓઇલ હોર્મુઝ સ્ટ્રેટ દ્વારા આવે છે. આ વિશ્વનો સૌથી વ્યસ્ત તેલ માર્ગ છે અને ઇરાની નિયંત્રણ હેઠળ છે. ભારત અને ચીન સહિત વિશ્વના મોટાભાગના દેશો આ માર્ગ દ્વારા ક્રૂડ ઓઇલની આયાત કરે છે. આ માર્ગ ખાડી દેશોમાં ક્રૂડ ઓઇલ નિકાસકારોને વૈશ્વિક બજારો સાથે જોડે છે.
જો ઈરાન તેને બંધ કરે છે, તો વિશ્વનો મોટાભાગનો ક્રૂડ ઓઈલ સપ્લાય ખોરવાઈ શકે છે, જેની વૈશ્વિક અર્થતંત્ર પર ઊંડી અસર પડી શકે છે. વધુમાં, ક્રૂડ ઓઈલના વધતા ભાવ દેશમાં પેટ્રોલ અને ડીઝલના ભાવને અસર કરી શકે છે, જેના કારણે ફુગાવો વધી શકે છે. ચાલો જોઈએ કે આંતરરાષ્ટ્રીય સ્તરે ક્રૂડ ઓઈલના ભાવમાં વધારો કેવી રીતે મુશ્કેલીનું કારણ બની શકે છે.
શું ભારત તેના 50% થી વધુ તેલ આયાત કરે છે?
અહેવાલ મુજબ, કોમોડિટી ટ્રેકિંગ ફર્મ કેપ્લરના ડેટા દર્શાવે છે કે કુલ તેલ આયાત માટે હોર્મુઝ સ્ટ્રેટ પર ભારતની નિર્ભરતા 50% સુધી વધી ગઈ છે, અને તાજેતરના મહિનાઓમાં આમાં નોંધપાત્ર વધારો થયો છે. આ વર્ષની 24 ફેબ્રુઆરી સુધીમાં, ભારતે ગલ્ફ દેશોમાંથી આશરે 2.6 મિલિયન બેરલ પ્રતિ દિવસ (MBPD) તેલ આયાત કર્યું હતું, જે ગલ્ફ દેશોમાંથી પુરવઠાની નોંધપાત્ર માત્રા દર્શાવે છે.
હોર્મુઝ સ્ટ્રેટ દ્વારા ભારત કેટલું તેલ મેળવે છે?
નિષ્ણાતોના મતે, હોર્મુઝ સ્ટ્રેટ સૌથી સંવેદનશીલ ચોકીંગ પોઇન્ટ છે. વિશ્વના ક્રૂડ ઓઇલનો આશરે 20 ટકા આ સાંકડા કોરિડોરમાંથી પસાર થાય છે. આ ચેનલ દ્વારા ક્રૂડ ઓઇલ મુખ્યત્વે ગલ્ફ ઉત્પાદક દેશો સાઉદી અરેબિયા, ઇરાક, સંયુક્ત આરબ અમીરાત, કુવૈત અને કતારમાંથી વહે છે, અને આ તેલનો લગભગ 40 ટકા હિસ્સો ચીન, ભારત, જાપાન અને દક્ષિણ કોરિયા જેવા મુખ્ય એશિયન બજારોમાં વહે છે.
ભારતનો બોજ કેટલો વધશે?
અમેરિકા સ્થિત એનર્જી ઇન્ફોર્મેશન એડમિનિસ્ટ્રેશન (EIA) અનુસાર, 2024 માં હોર્મુઝ સ્ટ્રેટમાંથી પસાર થતા તમામ ક્રૂડ ઓઇલ અને કુદરતી ગેસનો 69 ટકા આ માર્ગ દ્વારા આવશે. અહેવાલો અનુસાર, હોર્મુઝ સ્ટ્રેટમાં કોઈપણ વિક્ષેપથી તેલ પુરવઠામાં ઘટાડો થશે, નૂર અને વીમા ખર્ચમાં વધારો થશે અને ભારતના તેલ આયાત ખર્ચમાં પણ વધારો થઈ શકે છે. નિષ્ણાતો કહે છે કે ભારત તેની ક્રૂડ ઓઇલની જરૂરિયાતોના લગભગ 85-90 ટકા આયાત કરે છે. તેથી, કોઈપણ વિક્ષેપ ભારત માટે ખર્ચમાં વધારો કરી શકે છે.
ભારત ઘણા દેશોમાંથી તેલ આયાત કરે છે
વેબસાઇટ વિઝ્યુઅલ કેપિટાલિસ્ટ અનુસાર, ભારતે વર્ષોથી તેના તેલ પુરવઠામાં વૈવિધ્યતા લાવી છે. ભારત હવે રશિયા, ઇરાક, સાઉદી અરેબિયા, યુએઈ, પશ્ચિમ આફ્રિકા, દક્ષિણ અને મધ્ય અમેરિકા, યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સ, કુવૈત, બાકીના મધ્ય પૂર્વ, મેક્સિકો, યુરોપ, ઉત્તર આફ્રિકા, એશિયા પેસિફિક અને કેનેડાથી તેનું તેલ આયાત કરે છે.
