નર્સ નિમિષા પ્રિયા કેવી રીતે બચી ગઈ, મૃત્યુદંડની સજા કેમ આપવામાં આવી, શું ગુનો હતો? જાણો કેરળથી યમન સુધીની આખી કહાની

યમનમાં કેરળની નર્સ નિમિષા પ્રિયાની મોતની સજા મુલતવી રાખવાના સમાચારથી તેના પરિવાર અને પ્રિયજનોને મોટી રાહત મળી છે. નિમિષાને આ મહિનાની 16મી જુલાઈએ સનાની જેલમાં ફાંસી આપવાની હતી, પરંતુ ભારત સરકાર, ધાર્મિક નેતાઓ અને સામાજિક કાર્યકરોના પ્રયાસોને કારણે આ સજા અસ્થાયી રૂપે મુલતવી રાખવામાં આવી હતી. હવે આખરે નિમિષાને નવું જીવન મળ્યું છે. યમનમાં તેની મૃત્યુદંડની સજા સંપૂર્ણપણે રદ કરવામાં આવી છે. આ વિશે ભારતીય ગ્રાન્ડ મુફ્તી કંથાપુરમ એપી અબુબક્કર મુસલિયારના કાર્યાલયે પુષ્ટિ આપી છે કે નિમિષાની સજા રદ કરવામાં આવી છે. આ રીતે હવે નિમિષા માટે તેના પરિવાર અને બાળકો પાસે ભારત પાછા ફરવાનો માર્ગ મોકળો થયો છે.

નિમિષા પ્રિયા કોણ છે?

નિમિષા પ્રિયા કેરળના પલક્કડ જિલ્લાના કોલેનગોડની 38 વર્ષીય નર્સ છે. 2008માં તે સારા રોજગાર માટે યમન ગઈ અને સનાની એક સરકારી હોસ્પિટલમાં નર્સ તરીકે કામ કરવાનું શરૂ કર્યું. 2011માં તેણે ટોમી થોમસ સાથે લગ્ન કર્યા અને બંને યમનમાં રહેવા લાગ્યા. 2014માં યમનમાં ગૃહયુદ્ધને કારણે તેના પતિ અને પુત્રી ભારત પાછા ફર્યા, પરંતુ નિમિષા ત્યાં જ રહી ગઈ. 2015માં તેણે યમનના નાગરિક તાલાલ અબ્દો અહેમદી સાથે ભાગીદારીમાં અલ અમાન મેડિકલ ક્લિનિક શરૂ કર્યું, કારણ કે યમનના કાયદા મુજબ વિદેશીઓને સ્થાનિક ભાગીદાર હોવું જરૂરી છે.

શું ગુનો હતો? 

નિમિષાના મતે, તલાલે તેની સાથે છેતરપિંડી કરી. તેણે તેની કમાણી હડપી લીધી. તેણે તેનો પાસપોર્ટ જપ્ત કરી લીધો અને તેને માનસિક અને શારીરિક રીતે હેરાન કરી. તેણે નકલી દસ્તાવેજો પણ બનાવ્યા અને નિમિષાનો પતિ  પણ બતાવ્યો. 2017માં તેના દસ્તાવેજો પાછા મેળવવા માટે નિમિષાએ તલાલને કેટામાઇન (તેને બેભાન કરવા માટેનું ઇન્જેક્શન) આપ્યું જેથી તે બેભાન થઈ જાય. પરંતુ ડોઝના ઓવરડોઝને કારણે તલાલનું મૃત્યુ થયું. ગભરાટમાં નિમિષાએ શવને ટુકડા કરી નાખ્યા અને તેને પાણીની ટાંકીમાં ફેંકી દીધાં અને યમન-સાઉદી સરહદ પર ભાગી જવાનો પ્રયાસ કરતી વખતે પકડાઈ ગઈ. 2018માં યમનની કોર્ટમાં ટ્રાયલ શરૂ થઈ અને 2020માં તેને શરિયા કાયદા હેઠળ 'કિસાસ' (બદલો)ના આધારે મૃત્યુદંડની સજા ફટકારવામાં આવી. 2023માં યમનની સુપ્રીમ જ્યુડિશિયલ કાઉન્સિલે સજાને સમર્થન આપ્યું અને ડિસેમ્બર 2024માં રાષ્ટ્રપતિ રશાદ અલ-અલીમીએ પણ આ સજાને મંજૂરી આપી.

નિમિષાને મૃત્યુદંડની સજા કેમ આપવામાં આવી?

હકીકતમાં, યમનમાં શરિયા કાયદો લાગુ પડે છે. તેમાં હત્યા માટે કિસાસ હેઠળ મૃત્યુદંડ આપવામાં આવે છે. નિમિષા સામે તલાલની હત્યાનો આરોપ સાબિત થયો અને કોર્ટે તેને ઇરાદાપૂર્વકનો ગુનો માન્યો. નિમિષાના વકીલનું કહેવું છે કે તેને યોગ્ય કાનૂની સહાય અને અનુવાદક ન મળ્યો, જેના કારણે તે પોતાનો કેસ મજબૂત રીતે રજૂ કરી શકી નહીં. તલાલના પરિવારે ખાસ કરીને તેના ભાઈ અબ્દેલફત્તાહ અહેમદીએ 'કિસાસ'ની માંગણી કરી અને બ્લડ મની સ્વીકારવાનો ઇનકાર કર્યો.

બ્લડ મની શું છે?

બ્લડ મનીને અરબી ભાષામાં દિયા કહેવામાં આવે છે. તે ઇસ્લામિક શરિયા કાયદાની જોગવાઈ છે. હત્યા અથવા ગંભીર શારીરિક નુકસાનના કિસ્સામાં પીડિતના પરિવારને વળતર તરીકે આપવામાં આવતી રકમને બ્લડ મની કહેવામાં આવે છે. આ સિસ્ટમ મુખ્યત્વે યમન, સાઉદી અરેબિયા અને અન્ય ખાડી દેશો જેવા ઇસ્લામિક દેશોમાં લાગુ પડે છે. શરિયા કાયદા હેઠળ, હત્યા જેવા ગુનાઓમાં ગુનેગારને 'કિસાસ' (બદલો) હેઠળ મૃત્યુદંડની સજા ફટકારી શકાય છે, પરંતુ પીડિતનો પરિવાર ગુનેગારને માફ કરી શકે છે. જો તે 'દિયા' સ્વીકારે તો.

મૃત્યુદંડ કેવી રીતે મુલતવી રાખવામાં આવ્યો?

નિમિષાની મૃત્યુદંડ મુલતવી રાખવામાં ભારત સરકાર, કેરળના મુખ્યમંત્રી પિનરાયી વિજયન અને ગ્રાન્ડ મુફ્તી શેખ અબુબક્કર અહેમદની ભૂમિકા મહત્વપૂર્ણ હતી. શેખ અબુબક્કરે યમનના સૂફી વિદ્વાન શેખ ઉમર બિન હફીઝ સાથે વાત કરી, ત્યારબાદ તલાલના પરિવારે સજાને અસ્થાયી રૂપે મુલતવી રાખવા સંમતિ આપી. આ દરમિયાન સેવ નિમિષા પ્રિયા ઇન્ટરનેશનલ એક્શન કાઉન્સિલે બ્લડ મની માટે US$58,000 એકત્ર કર્યા અને કેરળના ઉદ્યોગપતિ એમએ યુસુફ અલીએ પણ નાણાકીય મદદની ઓફર કરી. યમનમાં હુથી બળવાખોરોના નિયંત્રણ અને ઔપચારિક રાજદ્વારી સંબંધોના અભાવ છતાં ભારત સરકારે ઈરાન જેવા દેશો દ્વારા વાતચીત કરી. આ કેસમાં 14 જુલાઈના રોજ સુપ્રીમ કોર્ટમાં થયેલી સુનાવણીમાં ભારત સરકારે આ પ્રયાસો વિશે માહિતી આપી હતી. આ પછી ફાંસી 14 ઓગસ્ટ 2025 સુધી મુલતવી રાખવામાં આવી હતી.

આગળ શું?

નિમિષાનો જીવ બચાવવા માટે હજુ પણ બ્લડ મની એકમાત્ર રસ્તો છે, પરંતુ તલાલનો પરિવાર અડગ છે. યમનના રાષ્ટ્રપતિ પાસે ખાસ પરિસ્થિતિઓમાં માફી આપવાનો અધિકાર છે, પરંતુ આ મુશ્કેલ છે. ભારત સરકાર અને સંયુક્ત રાષ્ટ્ર અથવા રેડ ક્રોસ જેવા માનવ અધિકાર સંગઠનો મદદ લઈ શકે છે. નિમિષાની માતા પ્રેમા કુમારી એપ્રિલ 2024થી યમનમાં છે અને તલાલ પરિવાર પાસે માફી માટે વિનંતી કરી રહી છે. સનાની જેલમાં નિમિષાની હાલત દયનીય છે, જ્યાં હુથીઓના નિયંત્રણને કારણે માનવ અધિકાર ઉલ્લંઘનની ફરિયાદો સામાન્ય છે.