ચૂંટણી ક્યારે યોજવી તે સરકાર પોતાની મરજીથી નક્કી ન કરી શકે, બોમ્બે હાઈકોર્ટ
છેલ્લું અપડેટ : 28 Aug 2026
ગોવામાં 11 નગરપાલિકાઓ (Municipal Councils)ની ચૂંટણીને લઈને બોમ્બે હાઈકોર્ટ (Bombay High Court)ની ગોવા બેન્ચે મહત્વપૂર્ણ ચુકાદો આપ્યો છે. કોર્ટે સ્પષ્ટ શબ્દોમાં કહ્યું છે કે કોઈપણ સરકાર પોતાની રાજકીય સુવિધા (Political Convenience) પ્રમાણે ચૂંટણીની તારીખ નક્કી કરી શકે નહીં. બંધારણ (Constitution)માં ચૂંટણી માટે નિર્ધારિત સમયગાળાનું પાલન કરવું જરૂરી છે.
જસ્ટિસ વાલ્મીકિ મેનેઝિસ અને જસ્ટિસ હિતેન વેણુગાવકરની બેન્ચે ગોવા મ્યુનિસિપાલિટીઝ (Amendment) ઓર્ડિનન્સ, 2026ની બંધારણીય માન્યતા (Constitutional Validity) યથાવત રાખતા આ મહત્વપૂર્ણ ટિપ્પણી કરી હતી. કોર્ટે સાથે જ 11 નગરપાલિકાઓની ચૂંટણી પ્રક્રિયા ઝડપથી પૂર્ણ કરવા માટે સમયમર્યાદા (Time Limit) પણ નક્કી કરી છે.
ચૂંટણી ટાળવા માટે નવા કાયદાનો આધાર ન લઈ શકાય
હાઈકોર્ટે સ્પષ્ટ કર્યું કે નવા કાયદાકીય જોગવાઈઓ (Legal Provisions) લાગુ કરવાની પ્રક્રિયાનો ઉપયોગ સ્થાનિક સ્વરાજ્યની ચૂંટણીને લાંબા સમય સુધી મુલતવી રાખવા માટે થઈ શકે નહીં. કોર્ટે કહ્યું કે જે ચૂંટણીની અવધિ બંધારણ દ્વારા નક્કી કરવામાં આવી છે, તેની તારીખ સરકાર પોતાની રાજકીય અનુકૂળતા પ્રમાણે નક્કી કરવાનો અધિકાર ધરાવતી નથી.
માત્ર નવા ચૂંટણી સંબંધિત નિયમો લાગુ થયા છે એટલા માટે સરકારને બંધારણીય સમયમર્યાદા કરતાં વધારાનો સમય આપમેળે મળી જતો નથી.
11 નગરપાલિકાઓની ચૂંટણીમાં થયો વિલંબ
આ મામલે અનેક અરજીઓ (Petitions) હાઈકોર્ટમાં દાખલ કરવામાં આવી હતી. ગોવા મ્યુનિસિપાલિટીઝ (Amendment) ઓર્ડિનન્સ, 2026 દ્વારા વોર્ડના સીમાંકન (Delimitation) અને અનામત (Reservation)ના નિયમોમાં ફેરફાર કરવામાં આવ્યા હતા.
અરજદારોનો દાવો હતો કે નગરપાલિકાઓનો કાર્યકાળ પૂર્ણ થયા બાદ નવા કાયદાકીય માળખાને લાગુ કરવાની પ્રક્રિયા ચાલુ રાખવાથી બંધારણની કલમ 243Uનું ઉલ્લંઘન થાય છે. આ કલમ સ્થાનિક સંસ્થાઓ માટે પાંચ વર્ષનો બંધારણીય કાર્યકાળ નક્કી કરે છે.
સરકારને કોર્ટની સ્પષ્ટ નસીહત
કોર્ટે ઓર્ડિનન્સને માન્ય ગણાવ્યો, પરંતુ સાથે સ્પષ્ટ કર્યું કે કાયદામાં ફેરફાર કરવાની સત્તાનો ઉપયોગ ચૂંટણીને ટાળવા માટે કરી શકાય નહીં. ગોવાની અનેક નગરપાલિકાઓનો કાર્યકાળ આ વર્ષે માર્ચથી મે વચ્ચે પૂર્ણ થઈ ગયો હતો અને ત્યારબાદ વહીવટદારો (Administrators)ની નિમણૂક કરવામાં આવી હતી.
કોર્ટે રાજ્ય ચૂંટણી પંચ (State Election Commission)ને પણ તેની બંધારણીય જવાબદારી નિભાવવાની નસીહત આપી છે. ચૂંટણી પંચ સ્વતંત્ર સંસ્થા છે, પરંતુ કાયદા મુજબ જ્યાં સરકાર અને પંચની જવાબદારીઓ એકબીજા સાથે જોડાયેલી હોય ત્યાં બંનેએ જરૂરી સંકલન (Coordination) સાથે કામગીરી આગળ વધારવી પડશે.
હાઈકોર્ટના આ નિર્ણયથી સ્પષ્ટ સંદેશ મળ્યો છે કે ચૂંટણી પ્રક્રિયાને રાજકીય સુવિધા મુજબ લંબાવી શકાય નહીં અને બંધારણીય સમયમર્યાદાનું પાલન કરવું ફરજિયાત છે.