VIDEO: ‘ટ્રમ્પ સ્ટ્રેટ’ કેમ ન રાખીએ? ટ્રમ્પે હોર્મુઝનું નામ બદલવાની વાત કરી, પહેલા ગણાવ્યો હતો ‘અમેરિકાનો નવો વિસ્તાર’

ઈરાન સાથે ચાલી રહેલા યુદ્ધ (War) વચ્ચે અમેરિકાના રાષ્ટ્રપતિ ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પે હોર્મુઝ જળમાર્ગ (Strait of Hormuz)ને લઈને વધુ એક ચોંકાવનારું નિવેદન આપ્યું છે. ટ્રમ્પે પોતાના સોશિયલ મીડિયા પ્લેટફોર્મ ટ્રુથ સોશિયલ (Truth Social) પર એક પોસ્ટ કરીને હોર્મુઝનું નામ બદલીને ‘ટ્રમ્પ સ્ટ્રેટ’ (Trump Strait) રાખવાની વાત કરી છે. તેમના આ નિવેદન બાદ દુનિયાના આ મહત્વપૂર્ણ દરિયાઈ માર્ગને લઈને ફરી ચર્ચા શરૂ થઈ છે.

ટ્રમ્પે પોતાની પોસ્ટમાં સવાલ કર્યો હતો કે જો હોર્મુઝ જળમાર્ગ હવે અમેરિકાના નિયંત્રણમાં છે, તો તેનું નામ બદલીને ‘ટ્રમ્પ સ્ટ્રેટ’ કેમ ન રાખવામાં આવે? તેમણે એમ પણ કહ્યું કે અમેરિકા માટે આ જળમાર્ગનું મહત્વ ઘણું વધારે છે અને આવનારા સમયમાં આ સ્ટ્રેટ વધુ ‘હોટ’ (Hot) બની શકે છે.

ટ્રમ્પે અગાઉ હોર્મુઝને ‘નવો અમેરિકન વિસ્તાર’ ગણાવ્યો હતો

હોર્મુઝને લઈને ટ્રમ્પનું આ નિવેદન પહેલીવાર સામે આવ્યું નથી. થોડા સમય પહેલાં તેમણે હોર્મુઝ જળમાર્ગનો એક નકશો સોશિયલ મીડિયા પર શેર કર્યો હતો અને તેને ‘NEW U.S. Territory’ એટલે કે ‘અમેરિકાનો નવો વિસ્તાર’ તરીકે દર્શાવ્યો હતો.

ટ્રમ્પે તાજેતરમાં એવો દાવો પણ કર્યો હતો કે હોર્મુઝ સ્ટ્રેટ પર અમેરિકા પાસે લગભગ સંપૂર્ણ નિયંત્રણ (Almost Full Control) છે. આ સાથે તેમણે ઈરાનની અર્થવ્યવસ્થા (Iranian Economy) પર પણ આકરા પ્રહાર કર્યા હતા. ટ્રમ્પના જણાવ્યા અનુસાર, ઈરાનની આર્થિક સ્થિતિ સતત ખરાબ થઈ રહી છે.

આ દરમિયાન તેમણે ઈરાનના લોકોને પણ સવાલ કર્યો હતો કે તેઓ ક્યારે જાગશે અને પોતાના માટે લડશે.

હોર્મુઝનું નામ બદલવાની વાત કેમ ચર્ચામાં આવી?

ટ્રમ્પના નિવેદનને માત્ર નામ બદલવાની વાત તરીકે જોવામાં આવી રહી નથી. તેની પાછળ રાજકીય અને વ્યૂહાત્મક (Strategic) સંદેશ પણ જોવા મળી રહ્યો છે.

હોર્મુઝ સ્ટ્રેટ ઈરાન અને ઓમાન વચ્ચે આવેલો અત્યંત મહત્વપૂર્ણ દરિયાઈ માર્ગ છે. વિશ્વના મોટા પ્રમાણમાં ક્રૂડ ઓઈલ (Crude Oil) અને કુદરતી ગેસનો વેપાર આ માર્ગ પરથી થાય છે. તેથી અહીં કોઈપણ પ્રકારનું સૈન્ય તણાવ (Military Tension), નાકાબંધી અથવા રાજકીય સંકટ ઊભું થાય તો તેની અસર સીધી વૈશ્વિક ઊર્જા બજાર (Global Energy Market) પર પડી શકે છે.

આ જ કારણ છે કે અમેરિકા અને ઈરાન વચ્ચે વધતા તણાવની સાથે હોર્મુઝ સ્ટ્રેટ પર સમગ્ર વિશ્વની નજર રહે છે.

ટ્રમ્પ અગાઉ પણ નામ બદલવાની વાત કરી ચૂક્યા છે

ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પ અગાઉ પણ ભૌગોલિક સ્થળોના નામ બદલવાના નિવેદનોને લઈને ચર્ચામાં રહ્યા છે. તેમણે મેક્સિકોની ખાડી (Gulf of Mexico)નું નામ બદલીને ‘ગલ્ફ ઓફ અમેરિકા’ કરવાની પહેલ કરી હતી.

આ ઉપરાંત કેનેડા સાથેના વેપાર વિવાદ (Trade Dispute) વચ્ચે ઓન્ટારિયો તળાવનું નામ બદલીને ‘લેક અમેરિકા’ કરવાની વાત પણ સામે આવી હતી.

અમેરિકામાં કેટલાક ડિજિટલ મેપ (Digital Map) પ્લેટફોર્મ પર આવા નામોમાં ફેરફાર જોવા મળ્યો હતો. જોકે, મેક્સિકો અને કેનેડા તરફથી આવા નામોને સત્તાવાર માન્યતા આપવામાં આવી નથી.

હોર્મુઝ સ્ટ્રેટ દુનિયા માટે આટલું મહત્વનું કેમ છે?

હોર્મુઝ જળમાર્ગ વિશ્વના સૌથી મહત્વપૂર્ણ અને વ્યૂહાત્મક દરિયાઈ માર્ગોમાંથી એક છે. તે પર્શિયન ગલ્ફ (Persian Gulf)ને ઓમાનની ખાડી (Gulf of Oman) અને આગળ અરબી સમુદ્ર (Arabian Sea) સાથે જોડે છે.

વિશ્વના તેલ અને કુદરતી ગેસ (Natural Gas)ના વેપારનો મોટો હિસ્સો આ માર્ગ પરથી પસાર થાય છે. તેથી હોર્મુઝમાં કોઈ મોટી અશાંતિ સર્જાય તો તેની અસર માત્ર ઈરાન અને અમેરિકા સુધી સીમિત નહીં રહે.

ભારત સહિત અનેક દેશોમાં ઈંધણના ભાવ, શિપિંગ ખર્ચ અને વૈશ્વિક બજારો પર પણ તેની અસર જોવા મળી શકે છે. ખાસ કરીને ક્રૂડ ઓઈલના સપ્લાયમાં વિક્ષેપ આવે તો તેની સીધી અસર પેટ્રોલ-ડીઝલથી લઈને પરિવહન ખર્ચ સુધી જોવા મળી શકે છે.

ટ્રમ્પના તાજા નિવેદનથી હોર્મુઝ સ્ટ્રેટ ફરી એકવાર આંતરરાષ્ટ્રીય ચર્ચાના કેન્દ્રમાં આવ્યું છે. જોકે, તેનું નામ ખરેખર ‘ટ્રમ્પ સ્ટ્રેટ’ કરવામાં આવશે કે નહીં તે અલગ રાજકીય અને આંતરરાષ્ટ્રીય પ્રક્રિયાનો વિષય છે.