કાલે ઊઠીને કહેશો કે તાજમહેલ અને લાલ કિલ્લો પણ વકફ મિલકત છે, હાઈકોર્ટ કેમ ગુસ્સે ભરાઈ? 

કેરળ હાઈકોર્ટે મુનામ્બમ વકફ જમીન વિવાદ પર સુનાવણી કરતાં રાજ્ય વકફ બોર્ડ પર ગંભીર ટિપ્પણીઓ સાથે કડક ઠપકો આપ્યો છે. કોર્ટે આશ્ચર્ય વ્યક્ત કરતાં ચેતવણી આપી કે જો યોગ્ય કાયદાકીય પ્રક્રિયાનું પાલન કર્યા વિના કોઈપણ મિલકતને વકફ જાહેર કરવાની મંજૂરી આપવામાં આવશે, તો આવતીકાલે દેશના મુખ્ય સ્થાપત્યો જેવા કે તાજમહેલ, લાલ કિલ્લો, કે પછી વિધાનસભા અને ખુદ હાઈકોર્ટની ઇમારતને પણ વકફ મિલકત તરીકે જાહેર કરી શકાય છે.

આ મહત્ત્વપૂર્ણ નિર્ણય મુખ્ય ન્યાયાધીશ એસ.એ. ધર્માધિકારી અને ન્યાયાધીશ શ્યામ કુમાર વી.એમ.ની ડિવિઝન બેન્ચ દ્વારા કેરળ રાજ્ય વિરુદ્ધ કેરળ વકફ સંરક્ષણ કેસમાં આપવામાં આવ્યો હતો.

કોર્ટે કહ્યું, "જો ન્યાયતંત્ર આવી મનસ્વી વકફ ઘોષણાઓને કાયદેસર ઠેરવે છે, તો કાલે કોઈપણ ઇમારત, પછી ભલે તે તાજમહેલ, લાલ કિલ્લો, વિધાનસભા અથવા આ કોર્ટ હોય, તેને વકફ જાહેર કરી શકાય છે. આ વલણ બંધારણની કલમ 300A હેઠળ નાગરિકોના મિલકતના અધિકાર, કલમ 19 હેઠળ વેપારની સ્વતંત્રતા અને કલમ 21 હેઠળ જીવન અને આજીવિકાના અધિકારને જોખમમાં મૂકે છે." બેન્ચે કહ્યું કે કોઈપણ કોર્ટ, તેની બંધારણીય જવાબદારીઓ હેઠળ, આવી કાલ્પનિક અને વિલંબિત શક્તિના ઉપયોગને મંજૂરી આપી શકતી નથી.

મુનામ્બમમાં આ જમીન 1950 માં સિદ્દીક સૈયદ નામના વ્યક્તિ દ્વારા ફારુક કોલેજને દાનમાં આપવામાં આવી હતી. તે સમયે, જમીનનો કુલ વિસ્તાર 404.76 એકર હતો, જે દરિયાઈ ધોવાણને કારણે સંકોચાઈને 135.11  એકર થઈ ગયો છે. આ જમીન પર ઘણા લોકો પહેલાથી જ સ્થાયી થયા હતા, અને કોલેજ મેનેજમેન્ટે પાછળથી આ રહેવાસીઓને જમીન વેચી દીધી હતી. આ વેચાણ દસ્તાવેજોમાં જમીનનો ઉલ્લેખ વકફ મિલકત તરીકે કરવામાં આવ્યો ન હતો. જો કે, લગભગ 69 વર્ષ પછી, 2019 માં, કેરળ વકફ બોર્ડે અચાનક આ જમીનને વકફ મિલકત જાહેર કરી અને અગાઉના વેચાણ સોદાઓને અમાન્ય જાહેર કર્યા.

લગભગ 600 પરિવારોના વિરોધ બાદ, રાજ્ય સરકારે ન્યાયાધીશ (નિવૃત્ત) સી.એન. રામચંદ્રન નાયરના અધ્યક્ષપદે એક તપાસ પંચની રચના કરવામાં આવી હતી. વકફ સંરક્ષણ સમિતિએ કોર્ટમાં આને પડકાર્યો હતો, અને દલીલ કરી હતી કે સરકાર પાસે વકફ મિલકતની તપાસ કરવાનો કોઈ અધિકાર નથી. માર્ચ 2025 માં, એક સિંગલ બેન્ચે કમિશનને ફગાવી દીધું હતું, જેના પગલે રાજ્ય સરકારે ડિવિઝન બેન્ચમાં અપીલ દાખલ કરી હતી.

જમીન "ગિફ્ટ ડીડ" હતી

ડિવિઝન બેન્ચે જણાવ્યું હતું કે ફારુક કોલેજને આપવામાં આવેલી જમીન "ગિફ્ટ ડીડ" હતી, વકફ ડીડ નહીં. અગાઉની બધી કાનૂની કાર્યવાહીમાં, તેને ગિફ્ટ ડીડ માનવામાં આવી હતી, અને કોલેજ મેનેજમેન્ટે તેને વકફ ડીડ જાહેર કરી ન હતી. વકફ બોર્ડે જમીનને ફક્ત એટલા માટે વકફ મિલકત જાહેર કરી હતી કારણ કે દસ્તાવેજ "વકફ ઘોષણા" શીર્ષક ધરાવતો હતો, જોકે તે વકફ માટે જરૂરી કાનૂની આવશ્યકતાઓને પૂર્ણ કરતો ન હતો.

કોર્ટે જણાવ્યું હતું કે વકફ બોર્ડનું પગલું દ્વેષપૂર્ણ અને સ્વાર્થી લાગતું હતું, કારણ કે તે જમીનનું વ્યાપારી મૂલ્ય વધ્યા પછી લેવામાં આવ્યું હતું. કોર્ટે કહ્યું, "KWB (વકફ બોર્ડ) ની આ કાર્યવાહી સ્પષ્ટપણે દ્વેષથી પ્રેરિત હોય તેવું લાગે છે, જેનો હેતુ જમીન પર નિયંત્રણ મેળવવાનો છે."

અરજદારોએ દલીલ કરી હતી કે આ મામલો કોર્ટના નહીં પણ વકફ ટ્રિબ્યુનલના અધિકારક્ષેત્રમાં આવે છે. જોકે, હાઇકોર્ટે જણાવ્યું હતું કે મિલકતને વકફ તરીકે જાહેર કરવાની પ્રક્રિયા, જેમાં સર્વેક્ષણ, સુનાવણી અને તપાસનો સમાવેશ થાય છે, તે ન્યાયી રીતે હાથ ધરવામાં આવી હતી કે કેમ તે તપાસવા માટે તે સક્ષમ છે. કોર્ટે કહ્યું, "મિલકતને વકફ તરીકે જાહેર કરવાની પ્રક્રિયા નાગરિકોના મૂળભૂત અધિકારોને અસર કરે છે. તેથી, કોર્ટ તેનું નિરીક્ષણ કરી શકે છે."