પારસી હોવા છતાં ફિરોઝ ગાંધીના અંતિમ સંસ્કાર હિંદુ રીતિ-રિવાજ મુજબ કેમ કરવામાં આવ્યા?

દેશના પૂર્વ વડાપ્રધાન ઈન્દિરા ગાંધીના પતિ ફિરોઝ ગાંધીની આજે પુણ્યતિથિ છે. ફિરોઝ ગાંધી વિશે સોશિયલ મીડિયા પર તમામ પ્રકારની ગેરસમજો ફેલાવવામાં આવે છે. તેમના ધર્મ અને અંતિમ સંસ્કાર વિશે ઘણી વાતો છે. સોશિયલ મીડિયા પર એવું કહેવામાં આવે છે કે ફિરોઝ ગાંધી મુસ્લિમ હતા અને તેમના મૃત્યુ પછી તેમને દફનાવવામાં આવ્યા હતા. જ્યારે આ સંપૂર્ણપણે ખોટું છે. ફિરોઝ ગાંધી પારસી ધર્મના હતા અને તેમના મૃત્યુ બાદ તેમના અંતિમ સંસ્કાર હિંદુ રીતિ-રિવાજ મુજબ કરવામાં આવ્યા હતા.

અંતિમ સંસ્કારની વાર્તા શું છે?
ફિરોઝ ગાંધીનું 8 સપ્ટેમ્બર 1960ના રોજ વેલિંગ્ટન હોસ્પિટલમાં અવસાન થયું હતું. તેમના મૃત્યુ પહેલા તેમની ઈચ્છા હતી કે પારસી હોવા છતાં તેમના અંતિમ સંસ્કાર હિંદુ રીતિ-રિવાજોના આધારે કરવામાં આવે. વાસ્તવમાં ફિરોઝ ગાંધીને અગ્નિસંસ્કારની પારસી રીત પસંદ નહોતી કારણ કે આમાં મૃતદેહને ગીધના  ખાવા માટે છોડી દેવામાં આવે છે. ફિરોઝની આ ઈચ્છાને તેમની પત્ની ઈન્દિરા ગાંધીએ માન આપ્યું. જો કે, તેમણે કેટલાક પારસી રિવાજોનું પણ પાલન કર્યું.

બર્ટિલ ફોકના પુસ્તક ફિરોઝ- ધ ફર્ગોટન ગાંધી જણાવે છે કે ફિરોઝના પાર્થિવ દેહને તીન મૂર્તિ ભવનમાં રાખવામાં આવ્યો હતો અને આ દરમિયાન તમામ શાસ્ત્રોનું પઠન કરવામાં આવ્યું હતું. હિંદુ વિધિ મુજબ ફિરોઝના અંતિમ સંસ્કાર કરવામાં આવ્યા હતા અને તેમના 16 વર્ષના પુત્ર રાજીવ ગાંધીએ તેમના મૃતદેહને અગ્નિસંસ્કાર આપ્યો હતો.

પુસ્તકમાં એવું પણ કહેવામાં આવ્યું છે કે જ્યાં ફિરોઝના નશ્વર અવશેષો રાખવામાં આવ્યા હતા, ત્યાં પારસી પરંપરાઓનું પણ પાલન કરવામાં આવ્યું હતું અને તેમના મૃતદેહના મોં પર કપડાનો ટુકડો મૂકીને 'અહનવેતિ'નો પહેલો અધ્યાય વાંચવામાં આવ્યો હતો.

રાખને સંગમમાં ફેંકી દેવામાં આવી અને દફનાવવામાં પણ આવી.
જ્યારે ફિરોઝના અગ્નિસંસ્કાર કરવામાં આવ્યા હતા, ત્યારે તેમની કેટલીક રાખ અલ્હાબાદ (હાલના પ્રયાગરાજ) સંગમમાં વિસર્જન કરવામાં આવી હતી, જ્યારે કેટલીક રાખને દફનાવવામાં આવી હતી. જ્યાં રાખ દફનાવવામાં આવી હતી તે જગ્યાએ ફિરોઝની કબર બનાવવામાં આવી હતી.

આ કારણે સોશિયલ મીડિયા પર ભ્રમ ફેલાવવામાં આવે છે અને એવી દલીલ કરવામાં આવે છે કે ફિરોઝની કબર ત્યાં છે, તેથી તે મુસ્લિમ હતો. જ્યારે આ વાતમાં બિલકુલ સત્યતા નથી.