ભારતમાં હાઉસવાઇફના કામનું આર્થિક મૂલ્ય ₹22 લાખ કરોડ, કેન્દ્ર સરકારનો મોટો ખુલાસો

નવી દિલ્હી: ભારતમાં મહિલાઓ દ્વારા ઘરના કામકાજ અને પરિવારની સંભાળ પાછળ અપાતા સમય અને શ્રમને લઈને એક ચોંકાવનારો અને મહત્વનો રિપોર્ટ સામે આવ્યો છે. દેશમાં આશરે 21 કરોડથી વધુ મહિલાઓ કોઈ પણ પ્રકારના પગાર કે આર્થિક વળતર વિના દિવસ-રાત ઘરનું કામ કરે છે. જો આ ગૃહિણીઓના (Homemakers/Housewives) ઘરેલું કાર્યોનું આર્થિક મૂલ્યાંકન કરવામાં આવે અને તેમને વેતન (Salary) આપવામાં આવે, તો તે રકમ અંદાજે ₹22.7 લાખ કરોડ થાય છે.

હાલમાં જ દેશની સર્વોચ્ચ અદાલત, સુપ્રીમ કોર્ટે (Supreme Court) પણ ઇતિહાસમાં પહેલીવાર ગૃહિણીઓ દ્વારા વિના મૂલ્યે કરાતા કામના મહત્વનો સ્વીકાર કર્યો હતો અને આવી ઘરેલું મહિલાઓને 'રાષ્ટ્ર નિર્માતા' (Nation Builders) તરીકે સંબોધિત કરી હતી.

'ટાઇમ-યૂઝ સર્વે' (Time-Use Survey) ના ચોંકાવનારા આંકડા

ભારત સરકારના સંખ્યાયીક અને કાર્યક્રમ અમલીકરણ મંત્રાલય (Ministry of Statistics and Programme Implementation) દ્વારા તાજેતરમાં 'ટાઇમ-યૂઝ સર્વે' (જાન્યુઆરી-ડિસેમ્બર 2024) નો અહેવાલ જાહેર કરવામાં આવ્યો છે. આ સત્તાવાર રિપોર્ટ (Official Report) અનુસાર:

• રોજનું કામ: ભારતીય મહિલાઓ કોઈ પણ વેતન વિના ઘરના કામકાજ અને પરિવારની દેખરેખ પાછળ રોજનો સરેરાશ 7 કલાક જેટલો સમય વિતાવે છે.

• મફત શ્રમ: ઘરની સાફ-સફાઈ, રસોઈ બનાવવી, વાસણ-કપડાં ધોવા જેવા તમામ પાયાના કામોના બદલામાં મહિલાઓને કોઈ નાણાકીય વળતર (Financial Compensation) મળતું નથી.

દેશના જીડીપી (GDP) ના 7.5 ટકા જેટલું મોટું યોગદાન

એક વિશેષ સંશોધન અને સ્ટેટ બેંક ઓફ ઇન્ડિયાના (State Bank of India - SBI) રિપોર્ટ મુજબ, દેશની 21 કરોડથી વધુ હાઉસવાઇફના બિન-વેતનીય કામોનું વાર્ષિક આર્થિક મૂલ્ય (Annual Economic Value) ₹22.7 લાખ કરોડ આંકવામાં આવ્યું છે. આ રકમ એટલી મોટી છે કે તે ભારતના કુલ જીડીપીના (Gross Domestic Product - GDP) અંદાજે 7.5% બરાબર થાય છે. એટલે કે, દેશની અર્થવ્યવસ્થામાં મહિલાઓ અદ્રશ્ય રીતે બહુ મોટો ફાળો આપી રહી છે.

ઉંમર વધવાની સાથે વધે છે કામનું ભારણ (Increasing Workload)

સરકારી રિપોર્ટમાં એ વાતની પણ નોંધ લેવામાં આવી છે કે ઉંમર વધવાની સાથે મહિલાઓ પર વગર પૈસાના કામો અને બાળકો તેમજ ઘરના વડીલોની દેખરેખ રાખવાની જવાબદારી (Responsibility) વધતી જાય છે.

• 15થી 59 વર્ષની વયજૂથ: આ ઉંમરની મહિલાઓ દરરોજ આવા કાર્યોમાં સરેરાશ 305 મિનિટ (અંદાજે 5 કલાક) વિતાવે છે. વર્ષ 2019માં આ સમય 315 મિનિટ હતો, જેમાં હવે સામાન્ય ઘટાડો થયો છે.

• મહિલાઓ Vs પુરુષો: 15થી 59 વર્ષની વયજૂથની 41% મહિલાઓ ઘરના સભ્યોની સારસંભાળ (Caregiving) રાખવામાં સીધી રીતે સક્રિય છે, જ્યારે પુરુષોમાં આ આંકડો માત્ર 21.4% જ છે. આ દર્શાવે છે કે પુરુષોની સરખામણીએ મહિલાઓ હોમ-કેર પાછળ બમણો સમય વિતાવે છે.

કેન્દ્ર સરકારનો આ રિપોર્ટ સ્પષ્ટ કરે છે કે જેને સામાન્ય રીતે 'હાઉસવાઇફ' કહીને ઘરમાં સીમિત રાખવામાં આવે છે, તેમનો શ્રમ ખરા અર્થમાં દેશની ઇકોનોમી (Economy) અને સમાજની કરોડરજ્જુ સમાન છે.