'મતદાર યાદીમાંથી દૂર કરાયેલા નામ સાથે કારણ જાહેર કરો', બિહાર SIR મુદ્દે સુપ્રીમે ECને કર્યું સૂચન

બિહાર વિધાનસભા ચૂંટણી પહેલા મતદાર યાદી સુધારણા એટલે કે SIRનો મુદ્દો રાજકીય પક્ષો વચ્ચે 'બબાલ'નું કારણ બન્યો છે. વિપક્ષી પાર્ટીઓએ ચૂંટણી પંચ પર ગંભીર આરોપો લગાવ્યા છે. હવે આ મામલો સુપ્રીમ કોર્ટમાં છે. સુપ્રીમ કોર્ટ છેલ્લા 3 દિવસથી સતત આ મુદ્દે સુનાવણી કરી રહી છે. ત્રીજા દિવસની સુનાવણી શરૂ થતાં જ જસ્ટિસ બાગચી અને જસ્ટિસ કાંતે અનેક સવાલો કર્યા હતા. મતદાર યાદીમાંથી દૂર કરાયેલા નામો જાહેર કરવા સાથે તેનું કારણ પણ જણાવો. 

સુપ્રીમ કોર્ટમાં છેલ્લા બે દિવસમાં વરિષ્ઠ વકીલો અભિષેક મનુ સિંઘવી અને કપિલ સિબ્બલ વચ્ચે ઉગ્ર ઉલટતપાસ પણ જોવા મળી છે. બંનેએ કોર્ટ સમક્ષ પોતાની દલીલો મૂકી છે. SIR પર સુપ્રીમ કોર્ટમાં ચાલી રહેલી સુનાવણીમાં અભિષેક મનુ સિંઘવીએ કહ્યું હતું કે બિહાર પછી આ પ્રક્રિયા પશ્ચિમ બંગાળમાં પણ શરૂ થશે. ત્યાંના રાજ્ય ચૂંટણી પંચે પહેલાથી જાહેર કર્યું છે. બિહારમાં "સમાવેશ ન કરવા" જેવો આકર્ષક શબ્દ થકી મતદાર યાદીમાંથી 65 લાખ મતદારોના નામ દૂર કરવામાં આવ્યા છે. લાખો મતદારો મનસ્વી રીતે અને કોઈપણ યોગ્ય પ્રક્રિયા વિના મતાધિકારથી વંચિત રહેશે. મતદાર યાદી સુધારણા માટે ગેરવાજબી રીતે ટૂંકી સમય મર્યાદા છે. કોઈ વાજબી ઉપાય નથી, કોઈ નોટિસ કે સુનાવણી પણ નથી.

સુપ્રીમ કોર્ટે ચૂંટણી પંચને સલાહ આપી

સુપ્રીમ કોર્ટે સુનાવણી દરમિયાન ચૂંટણી પંચ દ્વારા દૂર કરાયેલા મતદારોની યાદી પ્રકાશિત કરવાની જરૂરિયાત પર ભાર મૂક્યો. કોર્ટે કહ્યું કે અમે નથી ઇચ્છતા કે નાગરિકોના અધિકારો પાર્ટીના કાર્યકરો પર નિર્ભર રહે. જો 22 લાખ લોકો મૃત મળી આવ્યા છે, તો તેમના નામ કેમ જાહેર કરવામાં આવ્યા નથી? તેને ડિસ્પ્લે બોર્ડ પર કે વેબસાઇટ પર કેમ અપલોડ કરી શકાતા નથી. દૂર કરાયેલા નામોની યાદી અને દૂર કરવાના કારણો શા માટે જાહેર ન કરી શકાય. કોર્ટે કહ્યું કે જો તમે જે નામ હટાવ્યા છે તે નામ કારણ સહિત જાહેરમાં મુકો. બધી નેગેટિવિટી દૂર થઈ જશે. ચૂંટણી પંચની માનક સંચાલન પ્રક્રિયા અનુસાર વ્યાપક પ્રચાર પણ જરૂરી છે.

તમને જણાવી દઈએ કે આ કેસની સુનાવણી શરૂ થતાં જ જસ્ટિસ બાગચીએ કહ્યું કે 2025ની  સમરી લિસ્ટમાં કેટલા હતા તેનો જવાબ આપતા પંચે કહ્યું કે, 7.89 કરોડ મતદાતાઓ હતા. 
 
ન્યાયાધીશ બાગચીએ કહ્યું કે, ડ્રાફ્ટ યાદીમાં કેટલા લોકો બાકાત રહ્યા? તો ચૂંટણી પંચે કહ્યું કે, ૭.૨૪ કરોડ છે. ૬૫ લાખ નથી. જેનું વિભાજન કરતાં 22 લાખ લોકોના મોત થયા છે. શહેરી વિસ્તારોમાં મતદારોને પકડવા વધુ મુશ્કેલ છે. આજના બિહારમાં, પુરુષોનો સાક્ષરતા દર ૮૦% છે. સ્ત્રીઓનો સાક્ષરતા દર ૬૫% ને સ્પર્શી રહ્યો છે. આજના યુવાનો પહેલા જેવા નથી. આજ સુધી લગભગ ૫ કરોડ લોકોમાંથી ૧ કરોડે દસ્તાવેજો સબમિટ કર્યા છે, ૪ કરોડ પહેલાથી જ મતદાર યાદીમાં છે. હવે ૨.૫ કરોડ બાકી છે.

ન્યાયાધીશ સૂર્યકાંતે કમિશનને પૂછ્યું કે શું એવી કોઈ વ્યવસ્થા કે મિકેનિઝમ છે કે જેનાથી લોકો મતદાર યાદીમાં તેમના સંબંધીઓના નામનો સમાવેશ છે કે નહીં તે અંગે માહિતી મેળવી શકે? કમિશને કહ્યું કે SIR પ્રક્રિયામાં બૂથ લેવલ ઓફિસરની સાથે રાજકીય પક્ષોના બૂથ લેવલ એજન્ટો પણ ઘરે ઘરે જાય છે. BLO એ મૂળભૂત સ્તરના સરકારી કર્મચારી છે.

ન્યાયાધીશ કાંત: નાગરિકોને તેમના બંધારણીય અધિકારો છે અને આ અધિકાર તેમને આપવામાં આવ્યો છે. શું તમારી પાસે એવી વ્યવસ્થા નથી કે જ્યાં તેમને રાજકીય પક્ષોના પ્રતિનિધિઓ પાછળ દોડવાની જરૂર ન પડે? મૃત મતદારોની ઓળખ અને ઓળખ માટે શું મિકેનિઝમ છે? તમે તમારી વેબસાઇટ પર મૃત, સ્થળાંતરિત અને મલ્ટીકેટ મતદારોના નામોની અલગ યાદી સીધી કેમ નથી મૂકતા? બધાને બધું ખબર પડશે.
સુપ્રીમ કોર્ટે કહ્યું કે, અમે નથી ઇચ્છતા કે નાગરિકોના અધિકારો રાજકીય પક્ષના પ્રતિનિધિઓ પર નિર્ભર રહે.