સોનમ વાંગચૂકના NGOનું લાયસન્સ રદ, લદ્દાખ હિંસા બાદ સરકારની સખ્ત કાર્યવાહી

કેન્દ્ર સરકારે લદ્દાખના પ્રખ્યાત પર્યાવરણવાદી અને શિક્ષણ સુધારક સોનમ વાંગચુકના નેતૃત્વ હેઠળના સંગઠન, સ્ટુડન્ટ્સ એજ્યુકેશનલ એન્ડ કલ્ચરલ મૂવમેન્ટ ઓફ લદ્દાખ (SECMOL) ને ફોરેન કોન્ટ્રીબ્યુશન રેગ્યુલેશન એક્ટ (FCRA) હેઠળ આપવામાં આવેલું લાઇસન્સ રદ કરી દીધું છે. સરકારી આદેશ મુજબ આ સંગઠન હવે વિદેશમાંથી દાન કે નાણાકીય સહાય મેળવી શકશે નહીં. લાઇસન્સ રદ કરવા પાછળના કારણો હજુ સુધી સત્તાવાર રીતે જાહેર કરવામાં આવ્યા નથી.

SECMOL ને સાંસ્કૃતિક અને શૈક્ષણિક કાર્યક્રમો માટે વિદેશી યોગદાન મેળવવાની મંજૂરી આપવામાં આવી હતી. સંસ્થાને નોંધણી પ્રમાણપત્ર નંબર 152710012R જારી કરવામાં આવ્યું હતું, જેનાથી વિદેશી દાન સ્વીકારવાનું કાયદેસર બન્યું હતું. 

ગૃહ મંત્રાલયે સ્ટુડન્ટ્સ એજ્યુકેશનલ એન્ડ કલ્ચરલ મૂવમેન્ટ ઓફ લદ્દાખ (SECMOL) નું FCRA લાઇસન્સ રદ કર્યું છે. આ સંગઠન ક્લાઇમેટ એક્ટિવિસ્ટ સોનમ વાંગચુક સાથે સંકળાયેલું છે. આ રદ કરવાને FCRA નિયમોના અનેક ઉલ્લંઘન તરીકે ટાંકવામાં આવ્યું હતું. SECMOL સાંસ્કૃતિક અને શૈક્ષણિક કાર્યક્રમો માટે વિદેશી ફંડ મેળવવા માટે નોંધાયેલ હતું. 20 ઓગસ્ટ, 2025 ના રોજ કારણદર્શક નોટિસ જારી કરવામાં આવી હતી. 10 સપ્ટેમ્બરના રોજ રિમાઇન્ડર મોકલવામાં આવ્યું હતું. સંસ્થાએ 19 સપ્ટેમ્બરના રોજ જવાબ આપ્યો હતો.

ગૃહ મંત્રાલયે NGO ને નોટિસ મોકલી હતી

ગૃહ મંત્રાલયે શોધી કાઢ્યું હતું કે સંસ્થાએ વારંવાર FCRA અને સંબંધિત નિયમોનું ઉલ્લંઘન કર્યું છે. પરિણામે, મંત્રાલયે 20 ઓગસ્ટ, 2025 ના રોજ કારણ બતાવો નોટિસ જારી કરી હતી, જેમાં સંસ્થાને તેનું FCRA લાઇસન્સ કેમ રદ ન કરવું જોઈએ તે બતાવવા માટે કહેવામાં આવ્યું હતું. આ નોટિસનું રિમાઇન્ડર 10 સપ્ટેમ્બરના રોજ જારી કરવામાં આવ્યું હતું. SECMOL એ 19 સપ્ટેમ્બરના રોજ તેનો જવાબ રજૂ કર્યો હતો. 

ગૃહ મંત્રાલયે લદ્દાખમાં હિંસા માટે વાંગચુકને દોષી ઠેરવ્યા હતા. ગૃહ મંત્રાલય દ્વારા જારી કરાયેલા એક નિવેદનમાં કહેવામાં આવ્યું છે કે, સોનમ વાંગચુકે તેમના ભડકાઉ નિવેદનો દ્વારા ટોળાને ઉશ્કેર્યા હતા. હિંસક ઘટનાઓ વચ્ચે ઉપવાસ તોડ્યો. પરંતુ પરિસ્થિતિને કાબૂમાં લેવા માટે કોઈ નોંધપાત્ર પ્રયાસો કર્યા વિના એમ્બ્યુલન્સમાં તેના ગામ જવા રવાના થઈ ગયા.

તાજેતરમાં, વાંગચુકે 10 સપ્ટેમ્બરના રોજ લદ્દાખને છઠ્ઠી અનુસૂચિમાં સમાવવા અને રાજ્યનો દરજ્જો મેળવવાની માંગણી સાથે ભૂખ હડતાળ શરૂ કરી હતી. બુધવારે આ પ્રદેશમાં 1989 પછીની સૌથી ગંભીર હિંસા જોવા મળી. યુવકોએ ભાજપ મુખ્યાલય અને હિલ કાઉન્સિલને નિશાન બનાવીને વાહનોને આગચંપી કરી. પરિસ્થિતિને કાબૂમાં લેવા માટે પોલીસ અને અર્ધલશ્કરી દળોએ ટીયર ગેસનો ઉપયોગ કરવો પડ્યો. અથડામણમાં ચાર લોકોના મોત થયા. 30 પોલીસ કર્મચારીઓ સહિત 80થી વધુ લોકો ઘાયલ થયા.

નોંધનીય છે કે સોનમ વાંગચુકે 1988માં સ્ટુડન્ટ્સ એજ્યુકેશનલ એન્ડ કલ્ચરલ મૂવમેન્ટ ઓફ લદ્દાખની સ્થાપના કરી હતી. આ સંગઠન લદ્દાખમાં શૈક્ષણિક સુધારા, પર્યાવરણીય સંરક્ષણ અને સાંસ્કૃતિક પ્રવૃત્તિઓ માટે કામ કરી રહ્યું છે. આ સરકારી પગલાથી લદ્દાખમાં રાજકીય અને સામાજિક અશાંતિ વધુ તીવ્ર બની છે. લદ્દાખમાં પર્યાવરણીય અને બંધારણીય માંગણીઓની હિમાયત માટે સોનમ વાંગચુક પહેલાથી જ ચર્ચામાં છે.