Budget 2026: સંરક્ષણ માટે ૭.૮ લાખ કરોડ, કેન્સરની ૧૭ દવાઓ સસ્તી, મહિલાઓ માટે શી-માર્ટ

નાણામંત્રી નિર્મલા સીતારમણે આજે, ૧ ફેબ્રુઆરી, સંસદમાં ૯મું કેન્દ્રીય બજેટ રજૂ કર્યું. બજેટમાં વિદેશ યાત્રા, શિક્ષણ અને તબીબી સારવાર માટે TCS દરમાં ઘટાડો કરવામાં આવ્યો છે. કેન્સર વિરોધી સત્તર દવાઓ અને દુર્લભ રોગો માટેની દવાઓને કસ્ટમ ડ્યુટીમાંથી મુક્તિ આપવામાં આવી છે. ભારતમાં રહેતા વિદેશી નાગરિકોને હવે તેમની વિદેશી આવક પર કર લાદવામાં આવશે નહીં. સંરક્ષણ મંત્રાલયને ૭.૮ લાખ કરોડનું બજેટ ફાળવવામાં આવ્યું છે. આવકવેરાના સ્લેબમાં કોઈ ફેરફાર કરવામાં આવ્યો નથી. બજેટમાં કોઈ આવકવેરામાં મુક્તિની જાહેરાત કરવામાં આવી નથી.

મૂડી ખર્ચ વધારીને ૧૨.૨ લાખ કરોડ કરવામાં આવ્યો

મૂડી ખર્ચ વધારીને ૧૨.૨ લાખ કરોડ કરવામાં આવ્યો છે અને MSME, હાઇ-સ્પીડ રેલ, બાયોફાર્માસ્યુટિકલ્સ, સેમિકન્ડક્ટર, આયુષ સંસ્થાઓ અને તબીબી પર્યટન કેન્દ્રો સહિત અનેક મુખ્ય ક્ષેત્રીય અને વ્યૂહાત્મક રોકાણોની જાહેરાત કરવામાં આવી છે. ખેડૂતો માટે બહુભાષી AI સાધનો લાગુ કરવામાં આવશે અને નાના કરદાતાઓ માટે સ્વચાલિત પ્રક્રિયાઓ લાગુ કરવામાં આવશે. NIMHANS 2.0 અને તમિલનાડુ-આંધ્રપ્રદેશ સરહદ પર પક્ષી-નિરીક્ષણ ટ્રેન જેવી અનેક સામાજિક અને પ્રાદેશિક વિકાસ પહેલો પણ રજૂ કરવામાં આવી છે.

દરેક મંત્રાલયને કેટલું બજેટ મળ્યું

નાણામંત્રીએ સંસદમાં 2026-27 માટે દેશનું બજેટ રજૂ કર્યું છે. પરિવહન મંત્રાલયને સૌથી મોટું બજેટ મળ્યું છે. સરકારે પરિવહનને 598,520 કરોડ ફાળવ્યા છે, જ્યારે સંરક્ષણ મંત્રાલય 594,585 કરોડ મેળવતા બીજા ક્રમે છે. ગ્રામીણ વિકાસ 273,108 કરોડ સાથે ત્રીજા ક્રમે, ગૃહ મંત્રાલય 255,234 કરોડ સાથે ચોથા ક્રમે, કૃષિ મંત્રાલય 162,671 કરોડ સાથે પાંચમા ક્રમે, શિક્ષણ 139,289 કરોડ સાથે છઠ્ઠા ક્રમે, ઉર્જા 109,029 કરોડ સાથે સાતમા ક્રમે, આરોગ્ય 104,599 કરોડ સાથે આઠમા ક્રમે, શહેરી વિકાસ 85,522 કરોડ સાથે નવમા ક્રમે અને IT અને ટેલિકોમ મંત્રાલય 74,560 કરોડ મેળવતા દસમા ક્રમે છે.

૧. સંરક્ષણ બજેટમાં રેકોર્ડ વધારો

રક્ષા મંત્રાલયને નાણાકીય વર્ષ ૨૦૨૬-૨૭ માટે ₹૭.૮ લાખ કરોડ ફાળવવામાં આવ્યા છે. આમાં લશ્કરી આધુનિકીકરણ પર ખાસ ધ્યાન કેન્દ્રિત કરવામાં આવ્યું છે. સંરક્ષણ દળો માટે મૂડી ખર્ચ માટે ₹૨.૧૯ લાખ કરોડ ફાળવવામાં આવ્યા છે, જે ગયા વર્ષે ₹૧.૮૦ લાખ કરોડ હતા. આનાથી નવા શસ્ત્રો, સાધનો અને તૈયારીઓના વિકાસને મજબૂત બનાવવામાં આવશે.

૨. આવકવેરા સ્લેબ યથાવત રહ્યા

કર સ્લેબમાં કોઈ ફેરફાર કરવામાં આવ્યો નથી. જોકે, સુધારેલા રિટર્ન ફાઇલ કરવાની અંતિમ તારીખ લંબાવવામાં આવી છે. કરદાતાઓ હવે ૩૧ ડિસેમ્બરને બદલે ૩૧ માર્ચ સુધીમાં સુધારેલા રિટર્ન ફાઇલ કરી શકશે.

૩. ૭ હાઇ-સ્પીડ રેલ કોરિડોરની જાહેરાત

દેશમાં સાત નવા હાઇ-સ્પીડ રેલ કોરિડોર બનાવવામાં આવશે. આમાં મુંબઈ-પુણે, પુણે-હૈદરાબાદ, હૈદરાબાદ-બેંગલુરુ, હૈદરાબાદ-ચેન્નાઈ, ચેન્નાઈ-બેંગલુરુ, દિલ્હી-વારાણસી અને વારાણસી-સિલિગુરીનો સમાવેશ થાય છે.

૪. કન્યા છાત્રાલય યોજના

લગભગ ૮૦૦ જિલ્લાઓમાં કન્યા વિદ્યાર્થિનીઓ માટે છાત્રાલયો બનાવવામાં આવશે. દરેક જિલ્લામાં ઓછામાં ઓછી એક છાત્રાલય બનાવવાનું લક્ષ્ય છે.

૫. પોષણક્ષમ કેન્સર અને દુર્લભ રોગોની દવાઓ

૧૭ આવશ્યક કેન્સરની દવાઓને આયાત ડ્યુટીમાંથી સંપૂર્ણપણે મુક્તિ આપવામાં આવી છે. વધુમાં, ૭ દુર્લભ રોગો માટેની દવાઓ પર કોઈ ડ્યુટી રહેશે નહીં.

૬. ટાયર-૨ અને ટાયર-૩ શહેરો માટે તિજોરી ખોલવામાં આવી

૫૦૦,૦૦૦ થી વધુ વસ્તી ધરાવતા ટાયર-૨ અને ટાયર-૩ શહેરોના વિકાસ માટે ₹૧૨.૨ લાખ કરોડના ખર્ચની જાહેરાત કરવામાં આવી છે.

૭. શાળાઓ અને કોલેજોમાં કન્ટેન્ટ ક્રિએટર લેબ્સ

ડિજિટલ કૌશલ્યને પ્રોત્સાહન આપવા માટે દેશભરની ૧૫,૦૦૦ માધ્યમિક શાળાઓ અને ૫૦૦ કોલેજોમાં કન્ટેન્ટ ક્રિએટર લેબ્સ સ્થાપવામાં આવશે.

૮. ૩ નવા આયુર્વેદિક એઇમ્સ અને મેડિકલ ટુરિઝમ હબ

ત્રણ નવા આયુર્વેદિક એઇમ્સ ખોલવામાં આવશે. વધુમાં, મેડિકલ ટુરિઝમને પ્રોત્સાહન આપવા માટે દેશભરમાં પાંચ પ્રાદેશિક મેડિકલ હબ સ્થાપિત કરવામાં આવશે.

9. ગ્રામીણ મહિલાઓ માટે SHE-Marts

ગ્રામીણ મહિલાઓ દ્વારા સંચાલિત સાહસોને પ્રોત્સાહન આપવા માટે SHE (સ્વ-સહાય ઉદ્યોગસાહસિક) માર્ટ્સની સ્થાપના કરવામાં આવશે, જ્યાં મહિલાઓ તેમના ઉત્પાદનો વેચી શકશે.

10. ખેલો ઇન્ડિયા મિશનનું નવું વિસ્તરણ

ખેલો ઇન્ડિયા મિશનને આગામી 10 વર્ષ માટે મજબૂત બનાવવામાં આવશે. આમાં તાલીમ કેન્દ્રોની સ્થાપના, કોચ અને સહાયક સ્ટાફની તાલીમ અને રાષ્ટ્રીય સ્તરની સ્પર્ધાઓ અને લીગનું આયોજન શામેલ હશે.

11. તબીબી પર્યટન માટે આરોગ્યસંભાળ સંકુલ

પાંચ તબીબી કેન્દ્રોમાં ખાનગી ક્ષેત્રની ભાગીદારી શામેલ હશે. આયુષ કેન્દ્રો, નિદાન સુવિધાઓ, પોસ્ટ-કેર અને પુનર્વસન કેન્દ્રો અહીં વિકસાવવામાં આવશે, જેનાથી આરોગ્ય ક્ષેત્રમાં રોજગાર વધશે.

12. કર પ્રણાલીમાં મુખ્ય ફેરફારો

મોટર અકસ્માત દાવાની રકમને આવકવેરામાંથી સંપૂર્ણપણે મુક્તિ આપવામાં આવી છે. નવો આવકવેરા કાયદો 1 એપ્રિલ, 2026 થી અમલમાં આવશે. રિટર્ન સરળતાથી ભરવા માટે સરળ કર ફોર્મ રજૂ કરવામાં આવશે. વિદેશી પ્રવાસ પેકેજો અને શિક્ષણ અને તબીબી ખર્ચ પર કર 5% થી ઘટાડીને 2% કરવામાં આવ્યો છે. વિદેશમાં ₹20 લાખ સુધીની સંપત્તિ જાહેર ન કરવા બદલ હવે દંડ નહીં લાગે.

૧૩. ઉત્તરપૂર્વ પર ધ્યાન કેન્દ્રિત કરીને, બૌદ્ધ સર્કિટ વિકસાવવામાં આવશે

અરુણાચલ પ્રદેશ, આસામ, સિક્કિમ, મિઝોરમ અને ત્રિપુરામાં બૌદ્ધ સર્કિટ વિકસાવવામાં આવશે. ઇમરજન્સી અને ટ્રોમા કેર સેન્ટરો પણ સ્થાપિત કરવામાં આવશે.

૧૪. આયુર્વેદ અને યોગ માટે વૈશ્વિક માન્યતા

ઉચ્ચ-ગુણવત્તાવાળા આયુર્વેદિક ઉત્પાદનોના નિકાસને પ્રોત્સાહન આપવામાં આવશે. આગામી પાંચ વર્ષમાં એક લાખ નિષ્ણાત આરોગ્ય વ્યાવસાયિકો અને ૧.૫ લાખ સંભાળ રાખનારાઓને તાલીમ આપવામાં આવશે. જામનગરમાં આયુર્વેદ માટે ત્રણ નવા એઇમ્સ, ડ્રગ પરીક્ષણ માટે રાષ્ટ્રીય પ્રયોગશાળા અને WHO પરંપરાગત દવા કેન્દ્ર સ્થાપિત કરવામાં આવશે.

૧૫. સસ્તું CNG અને બાયોગેસ
બજેટમાં CNG અને બાયોગેસના ભાવમાં ઘટાડો કરવાની જાહેરાત કરવામાં આવી હતી. આનાથી CNG સંચાલિત વાહનોના વપરાશકર્તાઓને સીધી રાહત મળશે.