દીકરીને સહન કરતાં નહીં, પણ સન્માનભેર પાછી બોલાવતા શીખો.. મૃત્યુ બાદ ન્યાયની લડાઈનો શું અર્થ?

- ભીંતોની આબરૂ કરતાં તમારી વ્હાલસોયીના શ્વાસ વધુ કિંમતી છે"

નોઇડાની મેનેજમેન્ટ ગ્રેજ્યુએટ અને મોડલ ટ્વિશા શર્માના આત્મહત્યાના કિસ્સાએ સમગ્ર દેશને હચમચાવી દીધો છે. ફાંસી લગાવતા પહેલાં તેણે તેની માતાને મોકલેલો છેલ્લો મેસેજ—"હું ફસાઈ ગઈ છું મમ્મી, તું ના ફસાતી, મારો દમ ઘૂટે છે"—આજે દરેક સંવેદનશીલ વ્યક્તિના હૃદયમાં શૂળની જેમ ભોંકાઈ રહ્યો છે. 

આ ઘટના બાદ સમાજમાં એક બહુ મોટો અને કડવો સવાલ ઉઠી રહ્યો છે: "જ્યારે માતા-પિતા જાણતા હતા કે દીકરી સાસરીમાં આટલી બધી દુખી છે, તો તેને પાછી કેમ ન બોલાવી?  તેને ત્યાં મરવા માટે  કેમ છોડી દીધી ? અને હવે તેના ગયા પછી કોર્ટ-કચેરીના ધક્કા ખાવાનો કે દુખ વ્યક્ત કરવાનો શું અર્થ?"

આ સવાલો જેટલા તાર્કિક લાગે છે, તેની પાછળ છુપાયેલી એક ભારતીય માતા-પિતાની માનસિકતા, સામાજિક લાચારી અને આપણી રૂઢિચુસ્ત વિચારધારા એટલી જ જટિલ અને દર્દનાક છે. 

સામાજિક પ્રતિષ્ઠાનો ડર: "લોકો શું કહેશે?"

આપણા ભારતીય સમાજમાં આજે પણ દીકરીના છૂટાછેડા થવા અથવા તેનું લગ્નજીવન તૂટીને પાછા પિયર આવવું એ એક બહુ મોટો સામાજિક કલંક માનવામાં આવે છે.

માનસિકતા: માતા-પિતા ઘણીવાર દીકરીના ભવિષ્ય અને 'સમાજમાં આબરૂ' બચાવવા માટે તેને સાસરીમાં જ ટકી રહેવાની સલાહ આપે છે. "સમય જતાં બધું ઠીક થઈ જશે" અથવા "દરેક લગ્નમાં શરૂઆતમાં થોડું-ઘણું એડજસ્ટમેન્ટ કરવું જ પડે છે"—આ ખોટી આશામાં જ દીકરીઓ મોતના મુખ સુધી પહોંચી જાય છે. ટ્વિશાના કિસ્સામાં પણ પરિવારે ૧૧ લાખ રૂપિયા અને સ્કોર્પિયો ગાડી આપ્યા છતાં લાલચ ઓછી ન થઈ, પણ પરિવારે કદાચ સંબંધ સુધરવાની આશા જાળવી રાખી હતી.

લાલચના દરિયાને પ્રેમથી ભરવાનો ભ્રમ

કોઈપણ માતા-પિતા પોતાની દીકરીને જાણીજોઈને મોતના કુવામાં નથી ધકેલતા. જ્યારે તેઓ લાખો રૂપિયાનું દહેજ કે ભેટ-સોગાદો આપે છે, ત્યારે તેમની પાછળની માનસિકતા લાલચી સાસરીવાળાને સંતોષવાની હોય છે.

ભ્રમ: માતા-પિતાને એવું લાગે છે કે સાસરીવાળા માગે તે આપી દઈશું એટલે તેઓ તેમની દીકરીને સુખેથી રાખશે.  તેઓ એ ભૂલી જાય છે કે લાલચ એ દરિયા જેવી છે, જે ક્યારેય ભરાતી નથી. દહેજ આપવું એ ગુનાને પ્રોત્સાહન આપવા જેવું છે, પણ ભારતીય પિતા તેને દીકરીની 'સલામતીની કિંમત' સમજીને ચૂકવતા હોય છે.

"દીકરી પરાયું ધન છે" ની રૂઢિચુસ્ત વિચારધારા

આપણા સમાજમાં એક બહુ જ ભયાનક વાક્ય વર્ષોથી વણાયેલું છે: "દીકરી, તારી ડોલી અહીંથી ઉઠી છે અને હવે તારી અર્થી જ સાસરીમાંથી ઉઠવી જોઈએ."

આ વિચારધારા દીકરીના પિયરના દરવાજા તેના માટે માનસિક રીતે બંધ કરી દે છે. જ્યારે ટ્વિશા જેવી દીકરીઓ પિયરમાં ફોન કરીને પોતાનું દુખ રડે છે, ત્યારે પણ તેમને 'સહનશીલતા'ના પાઠ ભણાવવામાં આવે છે. પરિણામે, દીકરીને લાગે છે કે હવે દુનિયામાં તેના માટે કોઈ જગ્યા બચી નથી અને તે આત્મહત્યા જેવું અંતિમ પગલું ભરી લે છે.

કાયદાનો ડર

ઘણા મધ્યમવર્ગીય પરિવારો કાયદા, પોલીસ, કોર્ટ-કચેરી અને બદનામીના ચક્કરથી ભારે ડરતા હોય છે. તેમને લાગે છે કે જો દીકરીને પાછી બોલાવીને સાસરીવાળા સામે કેસ કરીશું, તો આખી જિંદગી કોર્ટના ધક્કા ખાવામાં નીકળી જશે, સમાજમાં થૂ-થૂ થશે અને દીકરીનું ભવિષ્ય કાયમ માટે રોળાઈ જશે. આ આશંકા અને સામાજિક ડરના કારણે તેઓ તાત્કાલિક કોઈ કડક નિર્ણય લઈ શકતા નથી.

હવે મૃત્યુ બાદ ન્યાયની લડાઈ કેમ?

જે સવાલ ઉઠે છે કે "હવે મર્યા પછી કેસ કેમ?"—તેનો જવાબ એ છે કે આ ન્યાયની લડાઈ કરતાં વધુ માતા-પિતાનો કાળજું કંપાવનારો પશ્ચાતાપ અને ગુનોગારોને સજા અપાવવાની લાચારી છે.

જ્યાં સુધી દીકરી જીવતી હોય છે, ત્યાં સુધી એક પિતા સમાધાનના, સંબંધ સાંધવાના રસ્તા શોધે છે કારણ કે તેને દીકરીનું ઘર વસાવવું હોય છે. પરંતુ જ્યારે તે વ્હાલનો દરિયો કાયમ માટે શાંત થઈ જાય છે, ત્યારે માતા-પિતા પર આભ તૂટી પડે છે. તેમને અસહ્ય અહેસાસ થાય છે કે તેમની સામાજિક આબરૂની ચિંતા કેટલી ખોટી હતી. હવે કોર્ટમાં કેસ કરવો એ તેમની દીકરીને ક્યારેય પાછી નથી લાવી શકવાનો, પરંતુ તે નરાધમોને સજા અપાવવા માટે છે જેમણે તેમની દીકરીનો શ્વાસ છીનવી લીધો. આ એક એવા માતા-પિતાની વેદના છે જે દીકરીની ચિતા સાથે પોતે પણ જીવતેજીવ મરી ચૂક્યા છે.

આ ઘટનામાંથી સમાજે શું શીખવાની જરૂર છે?

"દીકરીના લગ્નજીવનમાં કડવાશ આવે ત્યારે તેને 'સહન કરતાં શીખ' એમ કહેવાને બદલે, 'બેટા તારું ઘર ખુલ્લું છે, પાછી આવી જા' કહેવાની હિંમત દરેક માતા-પિતાએ બતાવવી પડશે."

દહેજ બંધ કરો: : દીકરીના લગ્નમાં મોંઘી ગાડીઓ અને લાખો રૂપિયાનું દહેજ આપીને લાલચુઓને પોષવા કરતાં, તે જ પૈસા તેની ક્ષમતા અને ભણતરમાં લગાવો. તેને એટલી આત્મનિર્ભર બનાવો કે તેને કોઈના સહારે જીવવું ન પડે અને તે નરક જેવા સંબંધને એક ક્ષણમાં ઠોકર મારી શકે.

સામાજિક ડરનો ત્યાગ કરો: સમાજમાં કલંકિત ગણાતી, છૂટાછેડા લીધેલી દીકરી પિયરમાં હસતી-રમતી જીવતી તો રહેશે..  પણ સાસરીમાં દહેજની બલિ ચડી ગયેલી દીકરી ક્યારેય પાછી નથી આવતી. આબરૂ ભીંતોની હોય છે, શ્વાસની નહીં.

દીકરીના મૌન અને ડરને સાંભળો: જ્યારે દીકરી એમ કહે કે "મારો દમ ઘૂટે છે", ત્યારે તેને કોઈ પણ સામાજિક દબાણ કે શિખામણ આપ્યા વગર તે જ ક્ષણે સન્માનભેર ત્યાંથી પાછી લઈ આવો.

ટ્વિશા શર્માનો કિસ્સો એ માત્ર એક ન્યૂઝ સ્ટોરી નથી, પરંતુ આપણા સમાજની ખોખલી પરંપરાઓ પર એક જોરદાર તમાચો છે. જો હવે પણ આપણે આપણી વિચારધારા નહીં બદલીએ, તો આવી કેટલીય કળીઓ ખીલતા પહેલા જ કરમાતી રહેશે.