મહિલા હિંસા પર કાયદા બન્યા પણ સમાજની વિચારધારા ન બદલાઈ: સુપ્રીમ કોર્ટની આકરી ટિપ્પણી

ભારતની સર્વોચ્ચ અદાલતે (Supreme Court) તાજેતરમાં મહિલાઓ વિરુદ્ધ વધતી હિંસા અંગે અત્યંત ગંભીર અને ચિંતાજનક અવલોકનો કર્યા છે. કોર્ટે સ્પષ્ટ કર્યું છે કે માત્ર કડક કાયદાઓ ઘડવાથી સમાજમાં પરિવર્તન આવતું નથી, જ્યાં સુધી લોકોની પિતૃસત્તાક માનસિકતા (Patriarchal Mindset) માં ફેરફાર ન થાય.

જસ્ટિસ સંજય કરોલ અને એન. કોટિશ્વર સિંહની ખંડપીઠે એક મહત્ત્વપૂર્ણ ચુકાદો આપતા પત્નીની હત્યાના આરોપી પતિ (શંકર) ની અપીલને ફગાવી દીધી હતી. નીચલી અદાલતે પત્નીને જીવતી સળગાવવાના ગુનામાં તેને આજીવન કેદ (Life Imprisonment) ની સજા ફટકારી હતી, જેને હાઈકોર્ટ અને ત્યારબાદ સુપ્રીમ કોર્ટે પણ યથાવત રાખી છે. કોર્ટે પીડિતાના મૃત્યુ પહેલાના નિવેદન (Dying Declaration) ને પુરાવા તરીકે માન્ય રાખ્યું હતું.

કાયદા અને સામાજિક વાસ્તવિકતા વચ્ચેનો વિરોધાભાસ 

સુપ્રીમ કોર્ટે પોતાના ચુકાદામાં એક મોટા વિરોધાભાસ (Paradox) તરફ ધ્યાન દોર્યું છે. કોર્ટે જણાવ્યું કે એક તરફ ભારત આર્થિક વિકાસ (Economic Development) અને શિક્ષણ (Education) ક્ષેત્રે હરણફાળ ભરી રહ્યું છે. મહિલાઓની કાર્યક્ષેત્ર (Workplace) માં ભાગીદારી વધી રહી છે. બીજી તરફ, ઘરેલું હિંસા (Domestic Violence) અને જાતીય ગુનાઓ (Gender-based Crimes) નું પ્રમાણ ઘટવાને બદલે વધી રહ્યું છે.

પિતૃસત્તાક વ્યવસ્થા અને પુરુષ વર્ચસ્વ (Patriarchy and Male Dominance)

કોર્ટે ટિપ્પણી કરી છે કે ગ્રામીણ અને અર્ધ-શહેરી વિસ્તારો (Rural and Semi-urban areas) માં આજે પણ પારિવારિક માળખું પુરુષ પ્રધાન છે. આ 'પુરુષ વર્ચસ્વ' (Male Dominance) ને કારણે જ મહિલાઓ પર અત્યાચાર ગુજારવામાં આવે છે. સમાજમાં દાયકાઓથી ચાલી આવતી આ વ્યવસ્થા મહિલાઓના જીવન પર અંકુશ રાખવાનો પ્રયાસ કરે છે. "શા માટે કાયદાકીય સુધારા અને સમાનતાની ન્યાયિક માન્યતા પછી પણ સમાજમાં મહિલાઓના જીવન પર આટલું ઊંડું નિયંત્રણ છે? કદાચ આનો જવાબ માત્ર ભારતની જનતા પાસે જ છે." 

સામાજિક કુપ્રથાઓની સ્વીકૃતિ (Acceptance of Social Evils)

કોર્ટે દહેજ (Dowry) જેવી કુપ્રથાઓ પર પણ આકરા પ્રહાર કર્યા છે. કોર્ટે કહ્યું કે ભલે કાયદા દ્વારા દહેજ પર પ્રતિબંધ (Prohibition) મૂકવામાં આવ્યો હોય, પરંતુ સમાજમાં આજે પણ તેને છૂપી રીતે સ્વીકારવામાં આવે છે. આ રુઢિચુસ્ત (Orthodox) અને કલંકિત વિચારોમાંથી સમાજ હજુ મુક્ત થઈ શક્યો નથી.

પરિવર્તન ક્યાંથી આવશે?

સુપ્રીમ કોર્ટના આ ચુકાદાનો મુખ્ય સાર એ છે કે:

1. કાયદાકીય સુધારા (Legal Reforms): માત્ર કાયદા બનાવવાથી ગુના અટકતા નથી.

2. કલ્યાણકારી યોજનાઓ (Welfare Schemes): સરકારી યોજનાઓ મહિલા સશક્તિકરણ માટે જરૂરી છે પણ તે માનસિકતા બદલવા માટે પૂરતી નથી.

3. સમાજની જવાબદારી (Social Responsibility): લૈંગિક સમાનતા (Gender Equality) માટે દરેક નાગરિકે પોતાની વિચારધારા બદલવી પડશે.