તેલની ખરીદી માટે ભારતને કોઈની પરવાનગીની જરૂર નથી: રાષ્ટ્રીય હિત સર્વોપરી

તાજેતરમાં વૈશ્વિક રાજનીતિ અને મીડિયાના અમુક વર્તુળોમાં એક ચર્ચાએ જોર પકડ્યું છે કે શું ભારત રશિયા પાસેથી ક્રૂડ ઓઈલ ખરીદવા માટે અમેરિકાની મંજૂરી પર નિર્ભર છે? વિપક્ષી નેતાઓ અને કેટલાક આંતરરાષ્ટ્રીય વિશ્લેષકો એવું સૂચવી રહ્યા છે કે અમેરિકાએ ટેરિફમાં આપેલી છૂટછાટ એ ભારત માટે 'પરવાનગી' સમાન છે. પરંતુ, વાસ્તવિકતા આ તર્કથી સાવ અલગ છે. ભારતની ઉર્જા નીતિ કોઈના દબાણ હેઠળ નહીં, પણ 140 કરોડ ભારતીયોના હિતમાં લેવાયેલો એક સાર્વભૌમ નિર્ણય છે.

india

ફેબ્રુઆરી 2026 ના આંકડાઓ પર નજર કરીએ તો, રશિયા ભારતનો સૌથી મોટો ક્રૂડ ઓઈલ સપ્લાયર દેશ રહ્યો છે. ભારતીય રિફાઇનરીઓએ પ્રતિદિન 10  લાખથી 17 લાખ બેરલ રશિયન ક્રૂડની આયાત કરી છે. જે ભારતની કુલ ઓઈલ આયાતના 25% થી 30% જેટલી થાય છે. જો ભારત ખરેખર વોશિંગ્ટનની 'પરવાનગી' પર નિર્ભર હોત, તો આટલા મોટા પાયે આયાત શક્ય જ ન હોત.

ઉર્જા સુરક્ષા: એક વ્યૂહાત્મક જરૂરિયાત

ભારત તેની ક્રૂડ ઓઈલની જરૂરિયાતના 85% થી વધુ આયાત કરે છે. આવી સ્થિતિમાં, સરકારની પ્રાથમિકતા ભાવમાં સ્થિરતા, પુરવઠાની ખાતરી અને સ્થાનિક ફુગાવા પર નિયંત્રણ રાખવાની હોય છે. રશિયા પાસેથી ડિસ્કાઉન્ટેડ ભાવે તેલ ખરીદવાથી ભારતના મધ્યમ વર્ગના બજેટ પર સીધી અસર પડે છે.

પરિવહન અને ઉત્પાદન: સસ્તું ઈંધણ એટલે સસ્તું ટ્રાન્સપોર્ટ અને મેન્યુફેક્ચરિંગ, જે દેશના આર્થિક વિકાસને વેગ આપે છે.

વ્યૂહાત્મક સ્વાયત્તતા (Strategic Autonomy)

ભારતે 2022 માં યુક્રેન યુદ્ધ શરૂ થયું ત્યારથી જ સ્પષ્ટ કર્યું હતું કે તેની ઉર્જા ખરીદી બજારની સ્થિતિ અને રાષ્ટ્રીય હિત દ્વારા નક્કી કરવામાં આવશે. જ્યારે પશ્ચિમી દેશોએ રશિયા પર પ્રતિબંધો લાદ્યા, ત્યારે પણ ભારતે પોતાની જરૂરિયાતોને પ્રાથમિકતા આપી. આ કોઈ પણ પક્ષ સામે નમવાની નીતિ નથી, પરંતુ પોતાની શરતો પર વેપાર કરવાની ક્ષમતા છે.

મુત્સદ્દીગીરી અને વાટાઘાટો

હા, ભારત અમેરિકા સાથે સંવાદમાં છે, અને તે જ રીતે રશિયા અને અખાતી દેશો સાથે પણ સંપર્કમાં છે. બે મોટા અર્થતંત્રો વચ્ચે ટેરિફ અને વેપાર અંગેની ચર્ચાઓ થવી સ્વાભાવિક છે. પરંતુ આ વાટાઘાટોને 'પરવાનગી' માનવી એ ભારતની વૈશ્વિક સ્થિતિનું અપમાન છે. ભારત તેની સપ્લાય ચેઈનનું વૈવિધ્યકરણ (Diversification) કરી રહ્યું છે જેથી કોઈ એક દેશ પર નિર્ભર ન રહેવું પડે.

વર્તમાન વૈશ્વિક કટોકટી અને ભારતનું વલણ

પશ્ચિમ એશિયામાં ઈઝરાયેલ-ઈરાન સંઘર્ષ અને કતાર દ્વારા ગેસ ઉત્પાદનમાં અસ્થાયી ઘટાડાને કારણે વૈશ્વિક ઉર્જા બજાર દબાણ હેઠળ છે. આવા સમયે રશિયા એક વિશ્વસનીય ચેનલ સાબિત થયું છે. ભારતની નીતિ કોઈ વિચારધારા પર નહીં, પણ આર્થિક જરૂરિયાત અને વ્યવહારિકતા (Pragmatism) પર આધારિત છે.

ભારત જેવડા વિશાળ રાષ્ટ્ર પોતાની ઉર્જા સુરક્ષાના નિર્ણયો કોઈ વિદેશી રાજધાનીને આઉટસોર્સ કરતા નથી. ભારત તેની જનતાના હિત માટે શ્રેષ્ઠ સોદાબાજી કરે છે અને પોતાના સાર્વભૌમ અધિકારોનું રક્ષણ કરે છે. તેલની ખરીદી એ કોઈ રાજદ્વારી કૃપા નથી, પણ દેશના અર્થતંત્રને ગતિશીલ રાખવા માટેનું અનિવાર્ય પગલું છે.