NDAમાં સાથી પક્ષોનો વધ્યો પ્રભાવ, મોદી સરકાર 2014 અને 2019થી કેટલી છે અલગ

વડાપ્રધાન નરેન્દ્ર મોદીના નેતૃત્વમાં સતત ત્રીજી વખત બનેલી કેન્દ્રમાં NDA સરકાર તેની અગાઉની બે સરકારોની સરખામણીમાં ઘણી રીતે અલગ છે. સરકારના કદનો મુદ્દો હોય કે ભાજપ અને સહયોગીઓની સંખ્યાનો મુદ્દો હોય કે પછી રાજ્યોના પ્રતિનિધિત્વનો મુદ્દો હોય. દરેક બાબતમાં આ સરકારમાં ઘણી વિવિધતા છે. દરેક વર્ગ અને પ્રદેશની પહોંચ આમાં વધુ દેખાય છે.

અગાઉ ભાજપ પાસે સ્પષ્ટ બહુમતી હતી

2014 અને 2019માં  જ્યારે વડાપ્રધાન નરેન્દ્ર મોદીના નેતૃત્વમાં રાષ્ટ્રીય લોકશાહી ગઠબંધન (NDA) સરકારની રચના કરવામાં આવી હતી, ત્યારે ભાજપ પાસે સ્પષ્ટ બહુમતી હતી. આવી સ્થિતિમાં એનડીએના ઘટક પક્ષોને વધુ મહત્ત્વ મળ્યું ના હતું. એનડીએના ઘટક પક્ષોની સંખ્યા પણ ઓછી હતી અને તેમનો પ્રભાવ પણ ઘણો ઓછો હતો. સાથી પક્ષો સરકારમાં જોડાયા પણ નહીં. તેમજ ભાજપે પણ તેની બહુ ચિંતા કરી ન હતી, પરંતુ આ વખતે સ્થિતિ બદલાઈ ગઈ હતી. ભાજપ પાસે પોતાની બહુમતી ન હતી અને તે તેની સરકાર બનાવવા માટે સાથી પક્ષો પર નિર્ભર હતી. આવી સ્થિતિમાં માત્ર સાથી પક્ષોને જ વધુ મહત્ત્વ મળ્યું નથી, પરંતુ સરકારમાં તેમનું પ્રતિનિધિત્વ પણ નોંધપાત્ર રીતે વધ્યું છે. એક-એક સીટ ધરાવતા સાથી પક્ષો પણ કેબિનેટ પોર્ટફોલિયો મેળવવામાં સફળ રહ્યા હતા.

સરકારના કદની વાત કરીએ તો 2014માં વડાપ્રધાન મોદીના નેતૃત્વમાં બનેલી પ્રથમ એનડીએ સરકારમાં માત્ર 46 મંત્રીઓનો સમાવેશ કરવામાં આવ્યો હતો. જેમાં 24 કેબિનેટ મંત્રીઓ, 10 રાજ્ય મંત્રીઓ (સ્વતંત્ર હવાલો) અને 12 રાજ્ય મંત્રીઓનો સમાવેશ થાય છે. 2019માં જ્યારે ભાજપે પોતાના દમ પર 300નો આંકડો પાર કર્યો ત્યારે સરકારનું કદ પણ વધ્યું. જેમાં 25 કેબિનેટ મંત્રીઓ, 9 રાજ્યમંત્રીઓ (સ્વતંત્ર હવાલો) અને 24 રાજ્ય મંત્રીઓનો સમાવેશ કરવામાં આવ્યો હતો. પરંતુ આ બંને પ્રસંગોએ ગઠબંધન ભાગીદારોની ભૂમિકા તદ્દન મર્યાદિત હતી. રાજ્યોના પ્રતિનિધિત્વ પર નજર કરીએ તો આ વખતે સૌથી વધુ પ્રતિનિધિત્વ 24 રાજ્યોનું છે.

તત્કાલિન પ્રમુખોને સરકારમાં સામેલ કર્યા

બીજી મહત્ત્વની વાત એ છે કે ત્રણેય પ્રસંગોએ પાર્ટીએ પોતાના તત્કાલિન પ્રમુખોને સરકારમાં સામેલ કર્યા છે. 2014માં તત્કાલિન પ્રમુખ રાજનાથ સિંહને કેન્દ્ર સરકારમાં સામેલ કરવામાં આવ્યા હતા જ્યારે 2019માં તત્કાલિન પ્રમુખ અમિત શાહને સરકારમાં સામેલ કરવામાં આવ્યા હતા. આ વખતે જે.પી. નડ્ડાનો કેન્દ્ર સરકારમાં સમાવેશ કરવામાં આવ્યો છે. નડ્ડા 2014ની સરકારમાં મંત્રી પણ હતા. પરંતુ 2019માં અમિત શાહ કેન્દ્રીય મંત્રી બન્યા બાદ તેમને પાર્ટીના નવા અધ્યક્ષ બનાવવામાં આવ્યા હતા.

નવી સરકારમાં મહિલા મંત્રીઓની સંખ્યા ઓછી

જો કે નવી સરકારમાં મહિલા મંત્રીઓની સંખ્યા ઓછી છે અને કુલ 7 મહિલાઓને સ્થાન આપવામાં આવ્યું છે. તેમનો અનુભવ અને વરિષ્ઠતા ઘણી વધારે છે.

પૂર્વ મુખ્યમંત્રીઓને સરકારમાં સામેલ કરવાથી સરકારને ઘણો ફાયદો થઈ શકે છે. આ ઉપરાંત ભાજપ અને સહયોગી દળોના નવા અને યુવા ચહેરાઓને પણ ઘણું મહત્ત્વ આપવામાં આવ્યું છે.

સાથી પક્ષના મંત્રીઓ 

મોદી 3.0 કેબિનેટમાં સમાવિષ્ટ કુલ કેબિનેટ મંત્રીઓમાંથી 25 ભાજપના છે અને પાંચ મંત્રી પદ સહયોગી પક્ષોને આપવામાં આવ્યા છે. જ્યારે પાંચ સાંસદોને સ્વતંત્ર પ્રભાર સાથે રાજ્ય મંત્રી બનાવવામાં આવ્યા છે, જેમાંથી ત્રણ ભાજપના અને એક આરએલડીના જયંત ચૌધરી અને એક શિવસેનાના પ્રતાપરાવ જાધવનું નામ સામેલ છે. 

સહયોગી પક્ષોના મંત્રીઓ

રાજીવ રંજન સિંહ ઉર્ફે લલન સિંહ (JDU)
જીતન રામ માંઝી (HAM)
ચિરાગ પાસવાન (LJP)
કે રામમોહન નાયડુ (ટીડીપી)
એચડી કુમારસ્વામી (જેડીએસ)

સાથી પક્ષોના રાજ્ય મંત્રીઓ (સ્વતંત્ર હવાલો)

પ્રતાપરાવ જાધવ (શિવસેના)
જયંત ચૌધરી (RLD)

સાથી પક્ષોના રાજ્ય મંત્રીઓ

રામદાસ આઠવલે (RPIA)
રામનાથ ઠાકુર (JDU)
ડૉ ચંદ્રશેખર પેમ્માસાની (TDP)
અનુપ્રિયા પટેલ (અપના દળ-એસ)