ભારતની ઔદ્યોગિક પ્રગતિ રોકવા ચીનની નવી રણનીતિ? દવાઓથી લઈને બેટરી ટેક્નોલોજી સુધી દબાણના પ્રયાસ

ભારતની વધતી આર્થિક અને ઔદ્યોગિક ક્ષમતાને પડકારવા માટે ચીન હવે માત્ર સરહદ પર જ નહીં, પરંતુ આર્થિક મોરચે પણ દબાણ લાવવાની રણનીતિ અપનાવી રહ્યું હોવાનો દાવો અમેરિકાની એક સંસદીય સમિતિના તાજેતરના અહેવાલમાં કરવામાં આવ્યો છે. અહેવાલ મુજબ, ચીન ભારતીય કંપનીઓ માટે જરૂરી મશીનરી, ટેક્નોલોજી અને કાચા માલની સપ્લાય મર્યાદિત કરીને ભારતના ઔદ્યોગિક વિકાસને અસર કરવાનો પ્રયાસ કરી રહ્યું છે. અમેરિકાની કોંગ્રેસને સીધો અહેવાલ આપતા **યુએસ-ચાઇના ઇકોનોમિક એન્ડ સિક્યોરિટી રિવ્યૂ કમિશન (USCC)**એ પોતાના વાર્ષિક અહેવાલમાં જણાવ્યું છે કે ભારત એશિયામાં ચીનના પ્રભાવને પડકારવાની ક્ષમતા ધરાવે છે. ભારત અમેરિકાના કોઈ સૈન્ય ગઠબંધનનો હિસ્સો ન હોવા છતાં એશિયામાં શક્તિનું સંતુલન બદલી શકે છે. સાથે જ ચીની કંપનીઓના વિકલ્પ તરીકે ભારત મજબૂત મેન્યુફેક્ચરિંગ હબ બની શકે છે.
દવા અને ઇલેક્ટ્રોનિક્સ ઉદ્યોગ પર અસરની આશંકા
અહેવાલમાં દાવો કરવામાં આવ્યો છે કે ચીને ભારતને જરૂરી ઔદ્યોગિક સામાન અને કાચા માલની સપ્લાય મર્યાદિત કરી છે. કેટલાક ચીની એન્જિનિયરોને પાછા બોલાવવા ઉપરાંત જરૂરી ઉપકરણોની સપ્લાય પર પણ નિયંત્રણ લાદવામાં આવ્યું હોવાનો ઉલ્લેખ છે. આ સ્થિતિ ભારતના ઇલેક્ટ્રોનિક્સ ઉદ્યોગ માટે મુશ્કેલી ઊભી કરી શકે છે. ફાર્માસ્યુટિકલ ક્ષેત્રમાં પણ ચીનની કિંમત નક્કી કરવાની નીતિ ભારતીય કંપનીઓ માટે પડકારરૂપ બની રહી છે. દવાઓના ઉત્પાદન માટે જરૂરી કાચા માલની કિંમતો નીચી રાખીને ચીની ઉત્પાદકો ભારતીય કંપનીઓ સામે સ્પર્ધાત્મક લાભ મેળવી રહ્યા હોવાનો અહેવાલમાં ઉલ્લેખ છે.
બેટરી ટેક્નોલોજી પર ચીનનું નિયંત્રણ
ચીન દ્વારા બેટરી ટેક્નોલોજીની નિકાસ પર મૂકવામાં આવેલા નિયંત્રણોને પણ અમેરિકી સમિતિએ ચિંતાનો વિષય ગણાવ્યો છે. આ નિયંત્રણોની અસર ભારતના સ્વચ્છ ઊર્જા ક્ષેત્ર (Clean Energy Sector) અને બેટરી ઉત્પાદન ક્ષમતા વધારવાના પ્રયાસો પર પડી શકે છે. અહેવાલ મુજબ, ચીન જરૂરી ટેક્નોલોજી, ઔદ્યોગિક સાધનો અને નિષ્ણાતોની ઉપલબ્ધતા પર પોતાની પકડનો ઉપયોગ કરીને ભારતની ઉત્પાદન ક્ષમતા વધારવાની પ્રક્રિયાને મુશ્કેલ બનાવી શકે છે.
સરહદ પર સૈન્ય માળખું મજબૂત કરી રહ્યું છે ચીન
આર્થિક દબાણ ઉપરાંત અહેવાલમાં ચીનની સરહદી સૈન્ય ગતિવિધિઓનો પણ ઉલ્લેખ છે. ચીન સરહદ નજીક હવાઈ પટ્ટીઓ, રેલવે અને સૈન્ય લોજિસ્ટિક્સ (Military Logistics) સાથે જોડાયેલી સુવિધાઓનો વિસ્તાર કરી રહ્યું છે. તેનો હેતુ જરૂર પડ્યે સૈનિકો અને લશ્કરી સાધનોની ઝડપી તૈનાતી કરવાનો હોવાનું અહેવાલમાં જણાવાયું છે. અરુણાચલ પ્રદેશની સરહદે પણ ચીની સૈનિકો સાથે વિવિધ સ્થળોએ ઘર્ષણ ચાલુ હોવાનો ઉલ્લેખ કરવામાં આવ્યો છે.
પાકિસ્તાનને મદદથી ભારત પર બે મોરચે દબાણ?
અહેવાલમાં મે 2025ના ઓપરેશન સિંદૂરનો પણ ઉલ્લેખ કરવામાં આવ્યો છે. તેમાં દાવો કરાયો છે કે ચીને સીધા યુદ્ધમાં સામેલ થયા વિના પાકિસ્તાનને સૈન્ય અને ટેક્નોલોજીકલ સહાય પૂરી પાડી હતી. આ ઉપરાંત હિંદ મહાસાગરમાં ચીનની નૌકાદળની હાજરી અને દેખરેખની ગતિવિધિઓમાં વધારો થયો હોવાનું પણ જણાવાયું છે.
ભારત-અમેરિકા સહયોગ વધારવાની ભલામણ
અમેરિકી સમિતિએ ચીનનો સામનો કરવા માટે ભારતને અમેરિકાના મહત્ત્વના ભાગીદાર તરીકે ગણાવ્યું છે. બંને દેશો વચ્ચે ગુપ્તચર માહિતીની આપ-લે, દરિયાઈ સુરક્ષા, સંરક્ષણ ટેક્નોલોજી અને મેન્યુફેક્ચરિંગ ક્ષેત્રે સહયોગ વધારવાની ભલામણ કરવામાં આવી છે. જોકે, અહેવાલમાં એ પણ સ્વીકારવામાં આવ્યું છે કે ભારતની ઘણી ઔદ્યોગિક જરૂરિયાતો માટે ચીનની મશીનરી અને કલપુર્જાઓ પર નિર્ભરતા હજુ યથાવત્ છે. આ નિર્ભરતા ઘટાડવા માટે ભારતને પૂરતી મૂડી, આધુનિક ટેક્નોલોજી અને સમયની જરૂર પડશે.













