Budget 2026/ પડોશી દેશોની સહાયમાં મોટો ઉલટફેર, બાંગ્લાદેશના બજેટમાં મોટો કાપ, ચાબહાર બંદરના વિકાસ માટે ઈરાનને ફદિયું પણ નહિ 

ભારત સરકારના વિદેશ મંત્રાલય માટે આ વર્ષે કુલ ₹22,118 કરોડ ફાળવવાનો પ્રસ્તાવ છે. જેમાંથી ભારતની 'નેબરહુડ ફર્સ્ટ' (પડોશી પ્રથમ) નીતિ હેઠળ સિંહફાળો પડોશી દેશોને મળ્યો છે, પરંતુ બાંગ્લાદેશ અને ઈરાન માટે આંકડાઓ ચોંકાવનારા છે. બાંગ્લાદેશ સાથેના તણાવપૂર્ણ સંબંધો વચ્ચે, આ વર્ષના કેન્દ્રીય બજેટમાં તેના વિકાસ માટે ફાળવવામાં આવેલી રકમ ગયા વર્ષની સરખામણીમાં અડધી કરવામાં આવી છે. બજેટ મુજબ, આ વખતે બાંગ્લાદેશ માટે ફક્ત ₹60 કરોડ ફાળવવામાં આવ્યા છે. ભૂટાનને ગયા વર્ષ કરતાં મોટી રકમ મળશે. CAS સહાયમાં તેને સૌથી વધુ ₹2288  કરોડ ફાળવવામાં આવ્યા છે, જ્યારે નેપાળ માટે ₹800 કરોડ અને માલદીવ અને મોરેશિયસ માટે ₹550  કરોડ ફાળવવામાં આવ્યા છે.

ચાબહાર માટે કોઈ ફાળવણી નથી

આ વર્ષના કેન્દ્રીય બજેટમાં ઈરાનના ચાબહાર બંદર પ્રોજેક્ટ માટે કોઈ ભંડોળ ફાળવવામાં આવ્યું નથી. ભારત ચાબહાર પ્રોજેક્ટમાં ભાગીદાર રહ્યું છે અને દર વર્ષે ₹100 કરોડની સહાય પૂરી પાડી રહ્યું છે. તેને અફઘાનિસ્તાન, મધ્ય એશિયા અને પ્રદેશ વચ્ચે વેપાર માટે એક  મહત્ત્વપૂર્ણ પરિવહન બિંદુ માનવામાં આવે છે. ઓમાનના અખાતના મુખ પર સ્થિત ચાબહાર બંદર, વૈશ્વિક દરિયાઈ માર્ગો સુધી સીધી પહોંચ પૂરી પાડે છે. તે પાકિસ્તાની સરહદની પૂર્વમાં ગ્વાદર બંદર નજીક સ્થિત છે. ચીન બેલ્ટ એન્ડ રોડ પહેલ દ્વારા ગ્વાદરનો વિકાસ કરી રહ્યું છે. પરિણામે, ભારત માટે તેની સ્થિતિ સંતુલિત કરવા માટે ચાબહાર પ્રોજેક્ટ મહત્ત્વપૂર્ણ છે. નિષ્ણાતો કહે છે કે ઈરાન અને અમેરિકા વચ્ચેના તણાવને કારણે, ભારતે આ વખતે ચાબહાર માટે કંઈ ફાળવ્યું નથી.

વિદેશ મંત્રાલયને 2026-27 માટે કુલ ₹22,118 કરોડ ફાળવવાનો પ્રસ્તાવ મૂકવામાં આવ્યો છે, જે ચાલુ નાણાકીય વર્ષના ₹20,516 કરોડના બજેટ અંદાજ અને ₹21,742 કરોડના સુધારેલા અંદાજની તુલનામાં છે.

આગામી નાણાકીય વર્ષ માટે બાંગ્લાદેશ માટે કુલ ₹60 કરોડની ફાળવણીનો પ્રસ્તાવ મૂકવામાં આવ્યો છે, જ્યારે 2025-26ના બજેટમાં બાંગ્લાદેશ માટે ₹120 કરોડ ફાળવવામાં આવ્યા હતા. જોકે, સુધારેલા અંદાજમાં આ રકમ પાછળથી ઘટાડીને ₹34.48 કરોડ કરવામાં આવી હતી.

અમેરિકા તરફથી આપવામાં આવેલી છૂટ એપ્રિલમાં સમાપ્ત થાય છે.

છેલ્લા કેટલાક વર્ષોથી, ભારત ઈરાનના દક્ષિણ કિનારે સિસ્તાન-બલુચિસ્તાન પ્રાંતમાં ચાલી રહેલા મેગા-કનેક્ટિવિટી પ્રોજેક્ટ પર વાર્ષિક ₹1 બિલિયન ખર્ચ કરી રહ્યું છે. ભારત ચાબહાર બંદરના વિકાસમાં મુખ્ય ભાગીદાર છે.

ગયા વર્ષે સપ્ટેમ્બરમાં, અમેરિકાએ ઈરાન પર કડક આર્થિક પ્રતિબંધો લાદ્યા હતા, પરંતુ ભારતને ચાબહાર બંદર પ્રોજેક્ટ પર લાદવામાં આવેલા પ્રતિબંધોમાંથી છ મહિનાની મુક્તિ આપી હતી. આ મુક્તિ 26 એપ્રિલે સમાપ્ત થશે.

ભારત અને ઈરાન કનેક્ટિવિટી અને વેપાર સંબંધોને વેગ આપવા માટે સંયુક્ત રીતે ચાબહાર બંદરનો વિકાસ કરી રહ્યા છે. બંને દેશો ચાબહાર બંદરને આંતરરાષ્ટ્રીય ઉત્તર-દક્ષિણ પરિવહન કોરિડોર (INSTC) નો અભિન્ન ભાગ બનાવવા માટે પણ સખત પ્રયાસો કરી રહ્યા છે. 2025-26 માટે વિદેશ મંત્રાલયની ફાળવણી કુલ ₹6997  કરોડ છે, જે વિદેશ મંત્રાલયને કુલ ફાળવણીના 31  ટકાથી થોડી વધુ છે. રસપ્રદ વાત એ છે કે, વિદેશી ભાગીદારી વિકાસ શીર્ષક હેઠળ કુલ ફાળવણીમાંથી ₹4548 કરોડ પડોશી દેશો માટે રાખવામાં આવ્યા છે.

અધિકારીઓના જણાવ્યા અનુસાર, આ રકમનો ઉપયોગ હાઇડ્રોઇલેક્ટ્રિક પાવર પ્લાન્ટ, પાવર ટ્રાન્સમિશન લાઇન, હાઉસિંગ, રસ્તા, પુલ જેવા મોટા માળખાકીય પ્રોજેક્ટ્સથી લઈને નાના પાયે ગ્રામીણ સમુદાય વિકાસ પ્રોજેક્ટ્સ સુધીની વિવિધ પહેલોના અમલીકરણ માટે કરવામાં આવશે. નાણાકીય વર્ષ 2026-27  માટેના બજેટમાં લેટિન અમેરિકન દેશો માટે કુલ સહાય રકમ રૂ. 120 કરોડ નક્કી કરવામાં આવી છે.