અમેરિકાના GPS પર નિર્ભરતા ઘટશે! ISROએ અવકાશમાં મોકલ્યો શક્તિશાળી NVS-03 સેટેલાઈટ, સામાન્ય લોકોના જીવનમાં પણ થશે ઉપયોગ

ભારતીય અવકાશ સંશોધન સંસ્થા (ISRO)એ અવકાશ ક્ષેત્રે વધુ એક મહત્ત્વપૂર્ણ સફળતા મેળવી છે. ભારતની સ્વદેશી નેવિગેશન સિસ્ટમ (NavIC)ને વધુ મજબૂત બનાવવા માટે ઈસરોએ NVS-03 સેટેલાઈટનું સફળ લોન્ચિંગ કર્યું છે. 30 ઓક્ટોબરની રાત્રે 11:51 વાગ્યે શ્રીહરિકોટા સ્થિત સતીશ ધવન સ્પેસ સેન્ટરના લોન્ચ પેડ-2 પરથી GSLV-F18 રોકેટ દ્વારા આ ઉપગ્રહને અવકાશમાં મોકલવામાં આવ્યો હતો. આ મિશનથી ભારતની પોતાની નેવિગેશન ક્ષમતામાં વધારો થશે અને વિદેશી GPS સિસ્ટમ પરની નિર્ભરતા ઘટાડવામાં મદદ મળશે.

NVS-03 સેટેલાઈટની ખાસિયત શું છે?

NVS-03 ભારતની નવી પેઢીની NavIC સેટેલાઈટ શ્રેણીનો ત્રીજો ઉપગ્રહ છે. તેને ભારતની સ્વદેશી નેવિગેશન સિસ્ટમને વધુ વિશ્વસનીય અને અસરકારક બનાવવા માટે તૈયાર કરવામાં આવ્યો છે. આ ઉપગ્રહમાં ભારતીય બનાવટની સ્વદેશી પરમાણુ ઘડિયાળ (Atomic Clock) લગાવવામાં આવી છે. આ ઉપરાંત તેમાં L1 નેવિગેશન સિગ્નલનો પણ સમાવેશ કરવામાં આવ્યો છે.

પરમાણુ ઘડિયાળની મદદથી ઉપગ્રહ સમયની વધુ ચોક્કસ ગણતરી કરી શકે છે. નેવિગેશન સિસ્ટમમાં સમયની ચોકસાઈ ખૂબ મહત્ત્વની હોય છે, કારણ કે તેના આધારે પૃથ્વી પરનું સ્થાન નક્કી કરવામાં આવે છે. નવા ઉપગ્રહથી NavICની સેવાઓમાં સુધારો થવાની અને દેશને વધુ સચોટ લોકેશન માહિતી મળવાની અપેક્ષા છે.

સશસ્ત્ર દળોને મળશે મોટો ફાયદો

આ મિશન માત્ર સામાન્ય નાગરિકો માટે જ નહીં, પરંતુ દેશની સુરક્ષા વ્યવસ્થા માટે પણ મહત્ત્વપૂર્ણ છે. હાલમાં વિશ્વના અનેક દેશો નેવિગેશન માટે અમેરિકાની GPS (Global Positioning System) સિસ્ટમનો ઉપયોગ કરે છે. ભારત પણ પોતાની સ્વદેશી NavIC સિસ્ટમને સતત મજબૂત બનાવી રહ્યું છે.

ખાસ કરીને યુદ્ધ કે કટોકટીની સ્થિતિમાં સશસ્ત્ર દળોને ચોક્કસ સ્થાન, દિશા અને નેવિગેશનની જરૂર પડે છે. આવી પરિસ્થિતિમાં વિદેશી સિસ્ટમ પરની નિર્ભરતા ઘટાડીને પોતાની ટેક્નોલોજીનો ઉપયોગ કરવો ભારત માટે વ્યૂહાત્મક રીતે મહત્ત્વપૂર્ણ બની શકે છે. NVS-03ના કારણે સેનાને વધુ સચોટ નેવિગેશન સેવાઓ ઉપલબ્ધ કરાવવામાં મદદ મળશે.

સામાન્ય લોકોના જીવનમાં પણ થશે ઉપયોગ

સેટેલાઈટ આધારિત નેવિગેશન સિસ્ટમનો ઉપયોગ આપણા રોજિંદા જીવનમાં અનેક રીતે થાય છે. મોબાઇલમાં રસ્તો શોધવો હોય, વાહનનું લોકેશન ટ્રેક કરવું હોય કે સમુદ્રમાં જહાજની દિશા નક્કી કરવી હોય, દરેક જગ્યાએ નેવિગેશન ટેક્નોલોજી ઉપયોગી બને છે.

NavIC સિસ્ટમ વધુ મજબૂત બનવાથી ભારતની અંદર અને તેની આસપાસના વિસ્તારોમાં સ્થાન અને દિશા સંબંધિત સેવાઓમાં સુધારો થઈ શકે છે. પરિવહન, દરિયાઈ સુરક્ષા, આપત્તિ વ્યવસ્થાપન અને લોજિસ્ટિક્સ જેવા ક્ષેત્રોમાં પણ આ ટેક્નોલોજી ઉપયોગી સાબિત થઈ શકે છે.

GSLV-F18 રોકેટ શું છે?

GSLVનું પૂરું નામ જીઓસિંક્રોનસ સેટેલાઈટ લોન્ચ વ્હીકલ (Geosynchronous Satellite Launch Vehicle) છે. ઈસરો દ્વારા વિકસાવવામાં આવેલું આ રોકેટ ભારે ઉપગ્રહોને અવકાશમાં પહોંચાડવા માટે ઉપયોગમાં લેવાય છે. આ મિશનમાં GSLV-F18 રોકેટનો ઉપયોગ કરવામાં આવ્યો છે.

આ રોકેટ ત્રણ મુખ્ય તબક્કામાં કામ કરે છે. પ્રથમ તબક્કામાં ઘન બળતણ (Solid Fuel), બીજા તબક્કામાં પ્રવાહી બળતણ (Liquid Fuel) અને ત્રીજા તબક્કામાં ક્રાયોજેનિક એન્જિન (Cryogenic Engine)નો ઉપયોગ થાય છે. ક્રાયોજેનિક એન્જિનમાં પ્રવાહી ઓક્સિજન અને પ્રવાહી હાઇડ્રોજનનો ઉપયોગ કરવામાં આવે છે.

આ મિશન હેઠળ NVS-03 ઉપગ્રહને જીઓસિંક્રોનસ ટ્રાન્સફર ઓર્બિટ (GTO)માં સ્થાપિત કરવાનો હેતુ છે. અહીંથી ઉપગ્રહને તેની નિર્ધારિત કક્ષામાં પહોંચાડવાની પ્રક્રિયા હાથ ધરવામાં આવે છે.

ભારતની પોતાની નેવિગેશન સિસ્ટમને નવી તાકાત

NVS-03નું લોન્ચિંગ ભારતની અવકાશ અને ટેક્નોલોજી ક્ષેત્રે આત્મનિર્ભર બનવાની દિશામાં મહત્ત્વપૂર્ણ પગલું છે. NavIC સિસ્ટમને વધુ મજબૂત બનાવવાથી ભારત પોતાની નેવિગેશન સેવાઓ પર વધુ નિયંત્રણ મેળવી શકશે. ખાસ કરીને રાષ્ટ્રીય સુરક્ષા, પરિવહન અને દરિયાઈ ક્ષેત્રમાં તેનો લાંબા ગાળે ફાયદો થઈ શકે છે.