વૈશ્વિક સ્તરે પેટ્રોલ ₹150 અને ડીઝલ ₹159 પ્રતિ લિટર; ભારત માટે પણ 30 ઓક્ટોબરના ભાવ જાહેર કરવામાં આવ્યા

અમેરિકા અને ઈરાન વચ્ચે ચાલી રહેલા તણાવની અસર કાચા તેલ (ક્રૂડ ઓઈલ)ના ભાવ પર પડવા લાગી છે. અમેરિકી સેના દ્વારા ઈરાન પર વધુ હુમલા થવાની આશંકા વચ્ચે, કાચા તેલના ભાવ ફરી એકવાર આસમાને પહોંચવા લાગ્યા છે. આજે, બ્રેન્ટ ક્રૂડના ભાવ ફરી એકવાર પ્રતિ બેરલ $115ની સપાટીને વટાવી ગયા છે. દરમિયાન, ભારતમાં 30 ઓક્ટોબરે સવારે 6:00 વાગ્યે પેટ્રોલ અને ડીઝલના ભાવ જાહેર કરવામાં આવ્યા હતા. દેશભરમાં દિલ્હીથી લઈને ચેન્નાઈ સુધીભાવમાં કોઈ ફેરફાર થયો નથી, પરંતુ એ નોંધવું મહત્વપૂર્ણ છે કે વૈશ્વિક સરેરાશની સરખામણીમાં ભારતમાં પેટ્રોલ અને ડીઝલ નોંધપાત્ર રીતે સસ્તા છે.

GlobalPetrolPrices.com ના તાજેતરના આંકડા મુજબ, પેટ્રોલની વૈશ્વિક સરેરાશ કિંમત 150 રૂપિયા પ્રતિ લિટર છે, જ્યારે ડીઝલની સરેરાશ કિંમત 158.73 રૂપિયા પ્રતિ લિટર છે. તેની સરખામણીમાં, ભારતમાં પેટ્રોલની સરેરાશ કિંમત 108.65 રૂપિયા પ્રતિ લિટર અને ડીઝલની કિંમત 98.10 રૂપિયા પ્રતિ લિટર છે.વિવિધ દેશોમાં ભાવમાં મોટો તફાવત જોવા મળે છે, જેનું મુખ્ય કારણ તે દેશોની સરકારો દ્વારા લાદવામાં આવતા કર (ટેક્સ) અને આપવામાં આવતી સબસિડી છે. ઉદાહરણ તરીકે, વેનેઝુએલામાં એક લિટર ડીઝલની કિંમત લગભગ 40 પૈસા છે, અને એક લિટર પેટ્રોલની કિંમત 3.32 રૂપિયા છે. લિબિયામાં વિશ્વનું સૌથી સસ્તું પેટ્રોલ મળે છે, જેનો ભાવ 2.22 રૂપિયા પ્રતિ લિટર છે. ભારતમાં, પોર્ટ બ્લેરમાં પેટ્રોલનો ભાવ 88.66 રૂપિયા પ્રતિ લિટર અને ડીઝલનો ભાવ 84.56 રૂપિયા પ્રતિ લિટર છે.

વૈશ્વિક સ્તરે, હોંગકોંગમાં પેટ્રોલ સૌથી મોંઘું છે, જ્યાં તેનો ભાવ 420.50 રૂપિયા પ્રતિ લિટર છે, જ્યારે ડીઝલનો ભાવ 463.02 રૂપિયા પ્રતિ લિટર છે. ભારતમાં, આંધ્રપ્રદેશના ચિત્તૂરમાં પેટ્રોલનો ભાવ સૌથી વધુ એટલે કે 118.34 રૂપિયા પ્રતિ લિટર છે, અને તે જ શહેરમાં ડીઝલનો ભાવ 106.06 રૂપિયા પ્રતિ લિટર છે. સમૃદ્ધ રાષ્ટ્રોમાં ઈંધણ મોંઘું હોય છે, જ્યારે તેલ ઉત્પાદક દેશોમાં તે સસ્તું હોય છે
સામાન્ય રીતે, સમૃદ્ધ રાષ્ટ્રોમાં પેટ્રોલ અને ડીઝલના ભાવ ઊંચા હોય છે, જ્યારે ઓછી આવક ધરાવતા દેશોમાં અને કાચા તેલનું ઉત્પાદન કરતા દેશોમાં ઈંધણ પ્રમાણમાં સસ્તું હોય છે. જોકે, યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સ (અમેરિકા) આ બાબતમાં એક નોંધપાત્ર અપવાદ છે; આર્થિક રીતે અત્યંત વિકસિત રાષ્ટ્ર હોવા છતાં, ત્યાં પેટ્રોલના ભાવ અન્ય ઘણા વિકસિત દેશોની સરખામણીમાં ઓછા છે.

પેટ્રોલ અને ડીઝલના ભાવમાં તફાવત કેમ હોય છે?
વૈશ્વિક સ્તરે કાચા તેલના ભાવમાં થતા ફેરફારો દરેક રાષ્ટ્રને અસર કરે છે, પરંતુ દરેક દેશ પોતાની કર નીતિઓ અને સબસિડી માળખાના આધારે પેટ્રોલ અને ડીઝલના છૂટક ભાવ નક્કી કરે છે. કેટલાક દેશો ઈંધણ પર ભારે કર લાદે છે, જ્યારે અન્ય દેશો કર ઓછા રાખે છે અથવા ગ્રાહકોને રાહત આપવા માટે સબસિડી આપે છે. આ જ કારણ છે કે, આંતરરાષ્ટ્રીય બજારમાં કાચા તેલની કિંમત સમાન હોવા છતાં, વિવિધ દેશોમાં પેટ્રોલ અને ડીઝલના છૂટક ભાવ અલગ-અલગ હોય છે.

ભાવ નિર્ધારણ પદ્ધતિઓમાં તફાવત
કેટલાક દેશોમાં પેટ્રોલ અને ડીઝલના ભાવ સાપ્તાહિક ધોરણે બદલાતા હોય છે. તેનાથી વિપરીત, જે દેશોમાં સરકાર ઈંધણના ભાવનું નિયમન કરે છે, ત્યાં સામાન્ય રીતે માસિક ધોરણે ભાવની સમીક્ષા કરવામાં આવે છે. આવા બજારોમાં ભાવ વારંવાર બદલાતા નથી.