અફઘાનિસ્તાનમાં ઉગે છે દુનિયાનો ‘લાલ ખજાનો’: કેસરના વૈશ્વિક ઉત્પાદનમાં 88% હિસ્સાનો દાવો

દુનિયાના સૌથી મોંઘા મસાલાઓમાં સામેલ કેસરને ‘લાલ ખજાનો’ કહેવામાં આવે છે. અફઘાનિસ્તાન આ કિંમતી મસાલાના ઉત્પાદન માટે વિશ્વભરમાં ઓળખ મેળવી રહ્યું છે. ટોલો ન્યૂઝના અહેવાલ અનુસાર, અફઘાનિસ્તાનના હેરાત પ્રાંતમાં ઉગાડવામાં આવતા કેસરને આંતરરાષ્ટ્રીય સ્તરે શ્રેષ્ઠ ગુણવત્તા ધરાવતા કેસર તરીકે ઓળખ મળી છે. અહેવાલમાં વૈશ્વિક કેસર ઉત્પાદનમાં અફઘાનિસ્તાનનો હિસ્સો આશરે 88થી 90 ટકા હોવાનો દાવો કરવામાં આવ્યો છે.

હેરાત પ્રાંતને કહેવાતું હતું ‘ખુરાસાનનું મોતી’

અફઘાનિસ્તાનનો હેરાત પ્રાંત ઐતિહાસિક, સાંસ્કૃતિક અને વ્યાપારી દૃષ્ટિએ મહત્ત્વ ધરાવે છે. તેની ભૌગોલિક સ્થિતિ અને વેપાર માર્ગો સાથેના જોડાણને કારણે મધ્યયુગમાં હેરાતને ‘ખુરાસાનનું મોતી’ કહેવામાં આવતું હતું. આ વિસ્તાર કેસરની ખેતી માટે પણ જાણીતો છે. હેરાતના કેસરની ગુણવત્તા અને આંતરરાષ્ટ્રીય બજારમાં તેની ઓળખને કારણે અફઘાનિસ્તાન માટે આ પાક આવકનું મહત્ત્વનું સાધન બન્યો છે.

વિશ્વમાં કેસરનું ઉત્પાદન આશરે 300 ટન

કેસરનું વાર્ષિક વૈશ્વિક ઉત્પાદન આશરે 300 ટન હોવાનો ઉલ્લેખ અહેવાલમાં કરવામાં આવ્યો છે. ઈરાન, અફઘાનિસ્તાન, ભારત, સ્પેન અને ગ્રીસ કેસરના મુખ્ય ઉત્પાદક દેશો છે. અહેવાલ મુજબ, વૈશ્વિક ઉત્પાદનમાં અફઘાનિસ્તાનનો હિસ્સો લગભગ 88 ટકા છે, જ્યારે ભારતના કાશ્મીરમાં આશરે 7 ટકા ઉત્પાદન થાય છે. બેલ્જિયમની રાજધાની બ્રસેલ્સમાં યોજાયેલી શ્રેષ્ઠ ગુણવત્તાના કેસરની સ્પર્ધામાં અફઘાનિસ્તાન, ઈરાન, સ્પેન, ગ્રીસ અને ભારતે ભાગ લીધો હતો. અહેવાલમાં અફઘાનિસ્તાનના કેસરને આ સ્પર્ધામાં પ્રથમ સ્થાન મળ્યાનો ઉલ્લેખ છે. કેસર કંપનીના વડા જલીલ અહમદ મલેકીએ જણાવ્યું હતું કે તેમની કંપનીને સ્પર્ધામાં પ્રથમ સ્થાન મળ્યું હતું.

કેસરને સુગંધ અને રંગ ક્યાંથી મળે છે?

કેસરનું વૈજ્ઞાનિક નામ Crocus sativus L. છે. તે ઇરિડેસી વનસ્પતિ પરિવાર સાથે સંબંધિત છોડના ફૂલના લાલ રંગના સૂકવેલા પરાગાસનોમાંથી મેળવવામાં આવે છે. તેનો ઉપયોગ ખોરાકને વિશિષ્ટ સુગંધ, સ્વાદ અને રંગ આપવા ઉપરાંત કેટલીક પરંપરાગત ઔષધીય તૈયારીઓમાં પણ થાય છે. કેસરના રંગ અને સ્વાદ માટે ક્રોસિન તથા પિક્રોક્રોસિન જેવા ઘટકો મહત્ત્વના છે, જ્યારે તેની વિશિષ્ટ સુગંધમાં સેફ્રાનલનું યોગદાન છે. કાશ્મીરી કેસર તેની વિશિષ્ટ સુગંધ અને ગુણવત્તા માટે જાણીતું છે. તેની મર્યાદિત ઉપલબ્ધતા અને ખેતીની મહેનતને કારણે તે આંતરરાષ્ટ્રીય બજારમાં ઊંચી કિંમત મેળવી શકે છે.

અફઘાનિસ્તાન માટે કેસરની ખેતીનું મહત્ત્વ

અફઘાનિસ્તાનમાં કેસરની ખેતી કૃષિ અને નિકાસ ક્ષેત્ર માટે મહત્ત્વ ધરાવે છે. હેરાત જેવા વિસ્તારોમાં ઉગાડવામાં આવતા કેસરને આંતરરાષ્ટ્રીય બજારમાં ઓળખ મળવાથી સ્થાનિક ઉત્પાદકોને વેપારની તકો મળી શકે છે. જોકે, વૈશ્વિક ઉત્પાદનમાં અફઘાનિસ્તાનનો ચોક્કસ હિસ્સો અને વિવિધ દેશોના કેસરની ગુણવત્તા અંગેના દાવાઓને ઉત્પાદનના વર્ષ તથા સ્વતંત્ર આંકડાઓના આધારે ચકાસવા જરૂરી છે.