આજે નાણામંત્રી કનુભાઈ દેસાઈ વર્ષ 2026-27 માટે રાજ્યનું બજેટ રજૂ કરશે, સતત પાંચમી વખત કરશે રજૂ

આજે ગુજરાત વિધાનસભામાં નાણામંત્રી કનુભાઈ દેસાઈ વર્ષ 2026-27 માટે રાજ્યનું બજેટ રજૂ કરશે. તેઓ સતત પાંચમી વખત ગુજરાત સરકારનું બજેટ રજૂ કરશે. ગત વર્ષની સરખામણીએ આ વર્ષે બજેટમાં લગભગ 15 ટકા વધારો નોંધાય તેવી સંભાવના છે. પ્રાથમિક અંદાજ મુજબ બજેટનું કદ રૂપિયા 3.90 લાખ કરોડથી વધુ રહેવાની શક્યતા છે. ગત વર્ષ 2025-26માં રાજ્ય સરકારે રૂ.3.70 લાખ કરોડનું બજેટ રજૂ કર્યું હતું.

બજેટમાં ચૂંટણીલક્ષી ઝલક જોવા મળી શકે છે

આગામી સમયમાં યોજાનારી સ્થાનિક સ્વરાજ્ય સંસ્થાઓની ચૂંટણીને ધ્યાનમાં રાખીને આ બજેટમાં ચૂંટણીલક્ષી ઝલક જોવા મળી શકે છે. શહેરી અને ગ્રામ્ય વિકાસ માટે નવી યોજનાઓ, માર્ગ અને પાણી પુરવઠા પ્રોજેક્ટ્સ, આરોગ્ય અને શિક્ષણ ક્ષેત્રે વધારાની ફાળવણી તેમજ કલ્યાણકારી યોજનાઓ અંગે જાહેરાતો થવાની સંભાવના વ્યક્ત થઈ રહી છે.

આ વખતે બજેટમાં આ ક્ષેત્રો પર વિશેષ ભાર રહેશે

કોમનવેલ્થ ગેમ્સ 2030ની તૈયારી: સ્પોર્ટ્સ ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર અને સ્ટેડિયમોના આધુનિકીકરણ માટે મોટી ફાળવણી.

મેટ્રો કનેક્ટિવિટી: અમદાવાદ-ગાંધીનગર બાદ હવે સુરત અને અન્ય શહેરોમાં મેટ્રોના વિસ્તરણ માટે બજેટ ફાળવાશે.

ગ્રીન એનર્જી: સોલાર પેનલ અને ગ્રીન હાઇડ્રોજન મિશન માટે નવી સબસિડી યોજનાઓ.

શહેરી વિકાસ: મહાનગરપાલિકાની ચૂંટણીઓ નજીક હોવાથી સ્માર્ટ સિટી અને ફ્લાયઓવર પ્રોજેક્ટ્સની લહાણી થઈ શકે છે.

કૃષિ રાહત: ખેડૂતો માટે વ્યાજ સહાય અને ડ્રોન ટેકનોલોજીના ઉપયોગ માટે પ્રોત્સાહન.

કનુ દેસાઈનું આ પાંચમું બજેટ 'વિકસિત ગુજરાત @ 2047' ના પાયા સમાન હશે. વધતા જતા જાહેર દેવા વચ્ચે વિકાસની ગતિ જાળવી રાખવી એ સરકાર માટે મુખ્ય પડકાર રહેશે.

'ગ્રીન ગ્રોથ' (Green Growth) પર વિશેષ ભાર

આ વખતે ગુજરાત સરકાર તેના બજેટમાં 'નેટ ઝીરો' લક્ષ્યાંકને હાંસલ કરવા માટે મોટી રકમ ફાળવી શકે છે.

વિશેષતા: કચ્છ અને બનાસકાંઠામાં રિન્યુએબલ એનર્જી પાર્ક માટે ખાસ પ્રોત્સાહન.

ઇલેક્ટ્રિક વ્હીકલ (EV): જાહેર પરિવહનમાં (ST બસો અને સિટી બસો) 100% ઇલેક્ટ્રિક બસો લાવવા માટે મોટું બજેટ ફાળવવામાં આવી શકે છે.

2. ઓલિમ્પિક અને કોમનવેલ્થ ગેમ્સની તૈયારી (Mission 2030/2036)

ગુજરાત 2030ની કોમનવેલ્થ અને 2036ની ઓલિમ્પિક ગેમ્સ માટે બિડ કરી રહ્યું છે.

સ્પોર્ટ્સ સિટી: અમદાવાદના નારણપુરા અને મોટેરા વિસ્તારને 'વર્લ્ડ ક્લાસ સ્પોર્ટ્સ ડિસ્ટ્રિક્ટ' તરીકે વિકસાવવા માટે ₹2,000 થી ₹5,000 કરોડની વિશેષ જોગવાઈ થઈ શકે છે.

ખેલાડીઓ માટે: 'શક્તિદૂત' જેવી યોજનાઓના બજેટમાં વધારો કરીને ગ્રામીણ સ્તરે સ્પોર્ટ્સ કોમ્પ્લેક્સ બનાવવાની જાહેરાત થઈ શકે છે.

3. 'સેમિકન્ડક્ટર હબ' અને 'ગિફ્ટ સિટી' (GIFT City) નો વિસ્તાર

ટેકનોલોજી: સાણંદ અને ધોલેરામાં સેમિકન્ડક્ટર પ્લાન્ટ્સ માટે ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર (પાણી અને વીજળી) પાછળ મોટો ખર્ચ કરવામાં આવશે.

GIFT City: ગિફ્ટ સિટીના બીજા ફેઝના વિસ્તરણ માટે અને ત્યાં આંતરરાષ્ટ્રીય સ્તરની ફિન્ટેક યુનિવર્સિટીઓ સ્થાપવા માટે જમીન અને સબસિડીની જાહેરાત થઈ શકે છે.

4. આરોગ્ય ક્ષેત્રે 'પીએમ જેવાય' (PM-JAY) માં વધારો

ગત બજેટમાં આયુષ્માન કાર્ડની મર્યાદા ₹10 લાખ કરવામાં આવી હતી. આ વખતે આ યોજના હેઠળ વધુ ગંભીર રોગોને આવરી લેવા અને નવી સરકારી મેડિકલ કોલેજો (ખાસ કરીને આદિવાસી વિસ્તારોમાં) માટે ફાળવણી વધી શકે છે.

5. ડ્રોન અને એગ્રી-ટેક (Agri-Tech)

ખેડૂતો માટે માત્ર સબસિડી નહીં, પરંતુ 'નેનો યુરિયા' અને 'ડ્રોન દ્વારા છંટકાવ' માટે સહકારી મંડળીઓને મોટી ગ્રાન્ટ આપવાની યોજના અમલમાં આવી શકે છે.

આર્થિક પડકાર

બજેટમાં એક મહત્વનો મુદ્દો 'દેવું (Public Debt)' રહેશે.

ચિંતાનો વિષય: વર્ષ 2025-26 ના અંતે દેવું ₹3.99 લાખ કરોડની આસપાસ હતું. જો બજેટ ₹4 લાખ કરોડને પાર કરે છે, તો દેવું પણ ₹4.50 લાખ કરોડ સુધી પહોંચી શકે છે.

વ્યાજની ચુકવણી: રાજ્ય સરકાર તેની કુલ આવકનો આશરે 15% થી 18% હિસ્સો માત્ર જૂના દેવાના વ્યાજ ચૂકવવામાં વાપરે છે, જે એક મોટો આર્થિક પડકાર છે.

1. 'ગ્રીન ગ્રોથ' (Green Growth) પર વિશેષ ભાર

આ વખતે ગુજરાત સરકાર તેના બજેટમાં 'નેટ ઝીરો' લક્ષ્યાંકને હાંસલ કરવા માટે મોટી રકમ ફાળવી શકે છે.

વિશેષતા: કચ્છ અને બનાસકાંઠામાં રિન્યુએબલ એનર્જી પાર્ક માટે ખાસ પ્રોત્સાહન.

ઇલેક્ટ્રિક વ્હીકલ (EV): જાહેર પરિવહનમાં (ST બસો અને સિટી બસો) 100% ઇલેક્ટ્રિક બસો લાવવા માટે મોટું બજેટ ફાળવવામાં આવી શકે છે.

2. ઓલિમ્પિક અને કોમનવેલ્થ ગેમ્સની તૈયારી (Mission 2030/2036)

ગુજરાત 2030ની કોમનવેલ્થ અને 2036ની ઓલિમ્પિક ગેમ્સ માટે બિડ કરી રહ્યું છે.

સ્પોર્ટ્સ સિટી: અમદાવાદના નારણપુરા અને મોટેરા વિસ્તારને 'વર્લ્ડ ક્લાસ સ્પોર્ટ્સ ડિસ્ટ્રિક્ટ' તરીકે વિકસાવવા માટે ₹2,000 થી ₹5,000 કરોડની વિશેષ જોગવાઈ થઈ શકે છે.

ખેલાડીઓ માટે: 'શક્તિદૂત' જેવી યોજનાઓના બજેટમાં વધારો કરીને ગ્રામીણ સ્તરે સ્પોર્ટ્સ કોમ્પ્લેક્સ બનાવવાની જાહેરાત થઈ શકે છે.

3. 'સેમિકન્ડક્ટર હબ' અને 'ગિફ્ટ સિટી' (GIFT City) નો વિસ્તાર

ટેકનોલોજી: સાણંદ અને ધોલેરામાં સેમિકન્ડક્ટર પ્લાન્ટ્સ માટે ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર (પાણી અને વીજળી) પાછળ મોટો ખર્ચ કરવામાં આવશે.

GIFT City: ગિફ્ટ સિટીના બીજા ફેઝના વિસ્તરણ માટે અને ત્યાં આંતરરાષ્ટ્રીય સ્તરની ફિન્ટેક યુનિવર્સિટીઓ સ્થાપવા માટે જમીન અને સબસિડીની જાહેરાત થઈ શકે છે.

4. આરોગ્ય ક્ષેત્રે 'પીએમ જેવાય' (PM-JAY) માં વધારો

ગત બજેટમાં આયુષ્માન કાર્ડની મર્યાદા ₹10 લાખ કરવામાં આવી હતી. આ વખતે આ યોજના હેઠળ વધુ ગંભીર રોગોને આવરી લેવા અને નવી સરકારી મેડિકલ કોલેજો (ખાસ કરીને આદિવાસી વિસ્તારોમાં) માટે ફાળવણી વધી શકે છે.

5. ડ્રોન અને એગ્રી-ટેક (Agri-Tech)

ખેડૂતો માટે માત્ર સબસિડી નહીં, પરંતુ 'નેનો યુરિયા' અને 'ડ્રોન દ્વારા છંટકાવ' માટે સહકારી મંડળીઓને મોટી ગ્રાન્ટ આપવાની યોજના અમલમાં આવી શકે છે.

બજેટમાં લગભગ 15 ટકા વધારો નોંધાય તેવી સંભાવના

ખાસ કરીને ગ્રામ પંચાયત, નગરપાલિકા અને મહાનગરપાલિકાઓને લાભ થાય તેવા પ્રોજેક્ટ્સને પ્રાથમિકતા આપવામાં આવી શકે છે. ચાલુ નાણાકીય વર્ષ દરમિયાન જી.એસ.ટી. વસુલાત, સ્ટેમ્પ ડ્યૂટી અને ઉદ્યોગ ક્ષેત્રની આવકમાં થયેલા વૃદ્ધિને ધ્યાનમાં લેતા આ વખતે 7થી 10 ટકા જેટલો વધારો થવાની શક્યતા વ્યક્ત થઈ રહી છે. અંદાજે રૂ.20 હજાર કરોડથી રૂ.30 હજાર કરોડ સુધીનો વધારો થવાની ચર્ચા છે.