ક્રૂડ તેલમાં ભડકો થતાં ટ્રમ્પ એક્શનમાં: $110ના ભાવ વધારા વચ્ચે અમેરિકાએ લીધો ચોંકાવનારો નિર્ણય

આંતરરાષ્ટ્રીય બજારમાં ક્રૂડ ઓઇલના ભાવમાં ઉછાળા અને પુરવઠાને લઈને વધતી ચિંતા વચ્ચે અમેરિકાએ પોતાના કટોકટીના ક્રૂડ ભંડારમાંથી 1.7 કરોડ બેરલ ક્રૂડ ઑઇલ કંપનીઓને આપવાની યોજના બનાવી છે. આ યોજના હેઠળ કંપનીઓને અત્યારે ક્રૂડ મળશે, પરંતુ નક્કી કરેલી શરતો અનુસાર તેમણે ભવિષ્યમાં ક્રૂડ પરત આપવું પડશે. હેતુ બજારમાં ક્રૂડની ઉપલબ્ધતા વધારીને ભાવ પરનું દબાણ ઘટાડવાનો છે. વેસ્ટ ટેક્સાસ ઇન્ટરમીડિયેટ (WTI) ક્રૂડના ભાવ 3.51 ટકા વધીને પ્રતિ બેરલ 101.40 ડૉલર થયા હતા, જ્યારે બ્રેન્ટ ક્રૂડ 3.72 ટકા વધીને 110 ડૉલરની નજીક પહોંચ્યું હતું.

ક્રૂડના ભાવ કેમ વધી રહ્યા છે?

અમેરિકા અને ઇરાન વચ્ચેના સંઘર્ષ તથા ખાડી વિસ્તારમાં જહાજો પરના હુમલાને કારણે ક્રૂડના પુરવઠા અંગે ચિંતા વધી છે. હોર્મુઝની ખાડીમાં અવરજવરને અસર થવાની આશંકા પણ બજાર પર દબાણ વધારી રહી છે. વિશ્વના મહત્ત્વના દરિયાઈ ક્રૂડમાર્ગોમાં સામેલ આ માર્ગ પર વિક્ષેપ સર્જાય તો અનેક દેશોમાં ક્રૂડ પહોંચાડવું મુશ્કેલ બની શકે છે. અમેરિકાના ઊર્જા વિભાગે નવી ક્રૂડ-એક્સચેંજ યોજના માટે કંપનીઓ પાસેથી દરખાસ્તો મંગાવી હતી. અગાઉની યોજનામાં કંપનીઓનો પ્રતિસાદ મર્યાદિત રહ્યો હતો, કારણ કે ઉધાર લીધેલા ક્રૂડ સામે 24 ટકા સુધી વધારાનું ક્રૂડ પરત આપવાની શરત હતી.

અગાઉની યોજનાને ઓછો પ્રતિસાદ

માર્ચમાં અમેરિકાએ આંતરરાષ્ટ્રીય ઊર્જા એજન્સીના આશરે 30 સભ્ય દેશોની સંયુક્ત યોજનાના ભાગરૂપે પોતાના ભંડારમાંથી 17.2 કરોડ બેરલ ક્રૂડ ઉપલબ્ધ કરાવવાનું વચન આપ્યું હતું. આ પહેલ હેઠળ વિવિધ દેશોના કટોકટીના ભંડારમાંથી કુલ 40 કરોડ બેરલ ક્રૂડ બજારમાં લાવવાનું લક્ષ્ય હતું. જોકે, જૂનમાં કંપનીઓએ અગાઉની અમેરિકી યોજનામાંથી માત્ર આશરે 5 લાખ બેરલ ક્રૂડ લેવાની તૈયારી દર્શાવી હતી.

રશિયન ડીઝલ અને G7ની યોજના

ક્રૂડની ઉપલબ્ધતા વધારવા માટે અમેરિકા રશિયન ડીઝલની નિકાસને મંજૂરી આપવાની દિશામાં પણ આગળ વધ્યું છે. આપેલી વિગતો પ્રમાણે, શરૂઆતમાં આશરે 3 લાખ ટન ડીઝલ બજારમાં ઉપલબ્ધ થવાની શક્યતા છે. બીજી તરફ, G7 દેશોએ ચાર મહિનામાં આશરે 10 કરોડ બેરલ ક્રૂડ બજારમાં લાવવાની યોજના જાહેર કરી હતી.

ભારતમાં પેટ્રોલ-ડીઝલ સસ્તું થશે?

ભારત પોતાની જરૂરિયાતનું મોટાભાગનું ક્રૂડ ઑઇલ આયાત કરે છે. તેથી આંતરરાષ્ટ્રીય ભાવ વધે તો આયાત ખર્ચમાં વધારો થાય છે. અમેરિકાની યોજના અને અન્ય દેશોનાં પગલાંથી પુરવઠો વધે અને ભાવ ઘટે તો ભારતને પણ રાહત મળી શકે છે. જોકે, આંતરરાષ્ટ્રીય ભાવ ઘટે એટલે ભારતમાં પેટ્રોલ-ડીઝલ તરત સસ્તું થશે એવું જરૂરી નથી. સ્થાનિક ભાવ પર રૂપિયાની ડૉલર સામેની કિંમત, ક્રૂડ કંપનીઓનો ખર્ચ અને કેન્દ્ર તથા રાજ્ય સરકારોના કરની પણ અસર પડે છે. આથી ભારતીય ગ્રાહકોને કેટલી રાહત મળશે તે વૈશ્વિક બજારમાં ભાવ કેટલા ઘટે છે અને કેટલો સમય નીચા રહે છે તેના પર નિર્ભર રહેશે.