યુદ્ધ વચ્ચે ઈરાને US- ઈઝરાયલને આપ્યો ઝટકો, ખામેનેઈના મોત બાદ નવા સુપ્રીમ લીડર પસંદગી

અમેરિકા-ઈઝરાયેલના હવાઈ હુમલાઓ અને આયતુલ્લા અલી ખામેનેઈના મોત વચ્ચે ઈરાનની સૌથી શક્તિશાળી સંસ્થા ‘એસેમ્બલી ઓફ એક્સપર્ટ્સ’ એ ખામેનેઈ પુત્ર મોજતબા ખામેનેઈને નવા સુપ્રીમ લીડર તરીકે ચૂંટી કાઢ્યા છે. આ નિર્ણય ઈસ્લામિક રિવોલ્યુશનરી ગાર્ડ્સ કોર્પ્સ (IRGC) એટલે કે રિવોલ્યુશનરી ગાર્ડ્સના દબાણ હેઠળ લેવામાં આવ્યો હોવાનો દાવો છે. 

IRGCના દબાણ હેઠળ લેવાયો નિર્ણય

સૂત્રોનો દાવો છે કે સભાએ ખામેનેઈના પુત્ર, મોજતબા ખામેનેઈ નવા સર્વોચ્ચ નેતા તરીકે પસંદ કર્યા છે. જોકે, આ નિર્ણય ઇસ્લામિક રિવોલ્યુશનરી ગાર્ડ કોર્પ્સ (IRGC) ના દબાણ હેઠળ લેવામાં આવ્યો હોવાનું કહેવાય છે. IRGCને ઈરાનની સૌથી શક્તિશાળી લશ્કરી અને વ્યૂહાત્મક સંસ્થા માનવામાં આવે છે, જે દેશના રાજકીય અને સુરક્ષા માળખા પર ઊંડો પ્રભાવ ધરાવે છે. અહેવાલો અનુસાર, સુરક્ષા પરિસ્થિતિ અને પ્રાદેશિક તણાવને ધ્યાનમાં રાખીને નેતૃત્વના મુદ્દા પર ઝડપી નિર્ણય લેવા માટે દબાણ કરવામાં આવ્યું હતું.

મોજતબા ખામેનેઈને લાંબા સમયથી સત્તાના કોરિડોરમાં પ્રભાવશાળી માનવામાં આવે છે, અને સુરક્ષા સ્થાપના સાથેના તેમના નજીકના સંબંધોની વ્યાપક ચર્ચા કરવામાં આવી છે. જો કે, તેમને અગાઉ ઔપચારિક રીતે કોઈ મુખ્ય બંધારણીય પદ પર નિયુક્ત કરવામાં આવ્યા નથી.

3 માર્ચ યોજાઇ હતી ચૂંટણી

UK સ્થિત 'ઈરાન ઈન્ટરનેશનલ'ના સૂત્રોના હવાલેથી આ જાણકારી મળી છે. એસેમ્બલી ઓફ એક્સપર્ટ્સ દ્વારા 3 માર્ચ 2026ના રોજ આ ચૂંટણી થઈ હતી, જ્યારે દેશ યુદ્ધની સ્થિતિમાં હતો અને અલી ખામેનેઈનું ગત શનિવારે ઈઝરાયલી અને અમેરિકાના હુમલામાં મોત થઈ ચૂક્યું હતું. એસેમ્બલી ઓફ એક્સપર્ટ્સમાં 88 સભ્યો હોય છે, જે દેશના સુપ્રીમ લીડરની પસંદગી કરે છે. સુરક્ષાના હેતુસર મતદાન રિમોટથી કરવામાં આવ્યું હતું.

કોણ છે મોજતબા ખામેનેઈ અને કેમ છે વિવાદ?

મોજતબા ખામેનેઈની ઉંમર આશરે 56 વર્ષ છે. તેઓ લાંબા સમયથી રાજકીય પડદા પાછળ સક્રિય હતા. તેઓ એક મિડ-રેન્ક ધાર્મિક નેતા છે, પરંતુ તેમની અસલી તાકાત રિવોલ્યુશનરી ગાર્ડ્સ અને બસીજ ફોર્સ સાથેના તેમના ઊંડા સંબંધો છે.

ચૂંટણી અત્યંત વિવાદમાં

આ ચૂંટણી અત્યંત વિવાદાસ્પદ છે કારણ કે ઈરાનની 1979ની ઈસ્લામિક ક્રાંતિ રાજશાહીને ખતમ કરવા માટે થઈ હતી. ક્રાંતિના મૂળ સિદ્ધાંતોમાં પિતા-પુત્રના ઉત્તરાધિકારને ગેર-ઈસ્લામિક માનવામાં આવે છે. આવી સ્થિતિમાં, ખામેનેઈના પુત્રને સુપ્રીમ નેતા બનાવવો એ ક્રાંતિની ભાવના વિરુદ્ધ હોવાનું માનવામાં આવી રહ્યું છે.

હવે શું?

નવા નેતા મોજતબા ખામેનેઈ સામેની સૌથી મોટો પડકાર પોતાની વૈધતા સાબિત કરવાની રહેશે. તેમની પાસે તેમના પિતા જેવો ધાર્મિક દરજ્જો (આયતુલ્લાહ) નથી, તેથી તેમણે સત્તા ટકાવી રાખવા માટે IRGC (ઈસ્લામિક રિવોલ્યુશનરી ગાર્ડ કોર્પ્સ) પર જ નિર્ભર રહેવું પડી શકે છે. આ નિર્ણયને આંતરરાષ્ટ્રીય સ્તરે પણ ટીકાનો સામનો કરવો પડી શકે છે, કારણ કે તેને રાજશાહી જેવા વંશવાદી પગલા તરીકે જોવામાં આવી રહ્યો છે. ઈરાન અત્યારે યુદ્ધ અને વિવાદિત નવા નેતૃત્વના બેવડા પડકારનો સામનો કરી રહ્યું છે.