ફિલિપાઈન્સની વહારે ભારત: બ્રહ્મોસ બાદ હવે સૈન્ય આધુનિકીકરણમાં પણ આપશે સાથ

દક્ષિણ ચીન સાગરમાં ચીન સાથે વધતા તણાવ વચ્ચે ભારત ફિલિપાઈન્સની સુરક્ષા મજબૂત કરવા માટે મક્કમપણે આગળ આવ્યું છે. વડાપ્રધાન નરેન્દ્ર મોદી મંગળવારે ફિલિપાઈન્સના રાષ્ટ્રપતિ ફર્ડિનાન્ડ આર. માર્કોસ જુનિયર સાથેની બેઠકમાં વધારાની 'બ્રહ્મોસ' મિસાઈલો ઉપરાંત તેમના સૈન્ય આધુનિકીકરણમાં પણ શક્ય તમામ મદદનો સંદેશ આપશે.
દક્ષિણ ચીન સાગરમાં સ્કારબોરો શોલ (Scarborough Shoal) અને સેકન્ડ થોમસ શોલ (Second Thomas Shoal) જેવા વિવાદિત વિસ્તારોની આસપાસ ચીન અને ફિલિપાઈન્સના પેટ્રોલિંગ જહાજો વચ્ચે સતત ઘર્ષણ ચાલી રહ્યું છે. આ સ્થિતિમાં મનિલા પોતાની દરિયાકાંઠાની અને સામુદ્રિક સુરક્ષા મજબૂત કરવા માંગે છે અને તે માટે નવી દિલ્હીનો સહયોગ ઈચ્છે છે.
આસિયાન અને પૂર્વ એશિયા શિખર સંમેલનમાં સહભાગિતા
વડાપ્રધાન મોદી ફિલિપાઈન્સની રાજધાની મનિલામાં યોજાઈ રહેલા ભારત-આસિયાન શિખર સંમેલન અને પૂર્વ એશિયા શિખર સંમેલન (EAS) માં ભાગ લેવા સોમવારે મનિલા પહોંચ્યા હતા. રવાના થતા પહેલા તેમણે જણાવ્યું હતું કે, "આસિયાન દેશો સાથેના અમારા સંબંધો ભારતની 'એક્ટ ઈસ્ટ પોલિસી'ના કેન્દ્રમાં છે અને અમારા 'મહાસાગર' (MAHASAGAR) વિઝનમાં મહત્વપૂર્ણ સ્થાન ધરાવે છે. સદીઓ જૂના સાંસ્કૃતિક આદાન-પ્રદાન પર આધારિત અમારા સંબંધો આજે વેપાર, કનેક્ટિવિટી, દરિયાઈ સુરક્ષા, ટેકનોલોજી અને જનસંપર્ક જેવા ક્ષેત્રોમાં ગતિશીલ ભાગીદારી બની ગયા છે."
તેમણે ઉમેર્યું હતું કે તેઓ 11 દેશોના આસિયાન જૂથ સાથેની વ્યાપક વ્યૂહાત્મક ભાગીદારીને આગળ વધારવા કામ કરશે. પૂર્વ એશિયા શિખર સંમેલન પ્રાદેશિક અને વૈશ્વિક પડકારો પર સંવાદ માટે એક મહત્વનું મંચ પૂરું પાડે છે, જ્યાં ઈન્ડો-પેસિફિક ક્ષેત્રમાં શાંતિ, સ્થિરતા અને સહયોગ મજબૂત કરવા અંગે નેતાઓ સાથે વિચારોનું આદાન-પ્રદાન થશે.
માર્કોસ જુનિયર અને ક્વાડ નેતાઓ સાથે મહત્વપૂર્ણ બેઠકો
મંગળવારે વડાપ્રધાન મોદી અને રાષ્ટ્રપતિ માર્કોસ જુનિયર વચ્ચે દ્વિપક્ષીય બેઠક યોજાશે. ત્યારબાદ તે જ દિવસે આસિયાન સંમેલનની સાથે-સાથે યોજાનારી 'ક્વાડ' (Quad) શિખર બેઠકમાં મોદી અમેરિકી રાષ્ટ્રપતિ ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પ, ઓસ્ટ્રેલિયાના વડાપ્રધાન એન્થોની અલ્બાનીઝ અને જાપાનના વડાપ્રધાન સાનાએ તાકાઈચી સાથે જોડાશે.
મોદી અને માર્કોસ જુનિયર વચ્ચેની બેઠકથી 2025ની વ્યૂહાત્મક ભાગીદારીના અમલીકરણને વેગ મળવાની અપેક્ષા છે. ખાસ કરીને દરિયાઈ ક્ષેત્રની જાગૃતિ (Maritime Domain Awareness), નૌકાદળ અને કોસ્ટ ગાર્ડ વચ્ચે સહયોગ, ગુપ્તચર માહિતીની આપ-લે અને સંરક્ષણ ઉપકરણોના સંયુક્ત વિકાસ તથા ઉત્પાદન પર ભાર મૂકવામાં આવશે. બંને દેશો ત્રણેય સૈન્ય પાંખો વચ્ચે સહયોગ વધારવા અને બહુપક્ષીય દરિયાઈ કવાયતોમાં ભાગીદારી વધારવા તરફ પણ આગળ વધી રહ્યા છે.
બ્રહ્મોસ મિસાઈલની નવી મોટી ડીલ અને સંરક્ષણ ટેકનોલોજી
ફિલિપાઈન્સ ભારત અને રશિયા દ્વારા સંયુક્ત રીતે વિકસિત અને ભારતમાં 'બ્રહ્મોસ એરોસ્પેસ' દ્વારા નિર્મિત વધુ બ્રહ્મોસ સુપરસોનિક ક્રૂઝ મિસાઈલો ખરીદવા ઉત્સુક છે. જાન્યુઆરી 2022માં મનિલાએ ત્રણ એન્ટી-શિપ મિસાઈલ બેટરી માટે $375 મિલિયનનો કરાર કર્યો હતો અને આ સિસ્ટમ ખરીદનાર પ્રથમ વિદેશી દેશ બન્યો હતો. હવે અંદાજે $700-800 મિલિયનના ખર્ચે વધુ પાંચ સિસ્ટમ અને લગભગ 60 મિસાઈલોની ખરીદી માટેની વાતચીત અંતિમ તબક્કામાં હોવાનું મનાય છે. ફિલિપાઈન્સના સંરક્ષણ સચિવ ગિલ્બર્ટો ટિયોડોરોએ જણાવ્યું છે કે મનિલાએ પોતાની જરૂરિયાતો મુજબ સિસ્ટમમાં ફેરફાર કરવા માટે નવી દિલ્હીને માહિતી આપી છે.
જોકે, ભારત પોતાનો સંરક્ષણ સહયોગ માત્ર મિસાઈલ વેચાણ પૂરતો મર્યાદિત રાખવા માંગતું નથી. સૂત્રોના જણાવ્યા અનુસાર, બંને પક્ષો ભારતની 'આકાશ' એર-ડિફેન્સ મિસાઈલ સિસ્ટમ, રોકેટ આર્ટિલરી, સંરક્ષણ ટેકનોલોજી અને સંયુક્ત ઉત્પાદનની તકો પર પણ ચર્ચા કરી રહ્યા છે. આ ઉપરાંત સેટેલાઇટ ટેકનોલોજી અને સ્પેસ-આધારિત સર્વેલન્સમાં ભારતની નિપુણતાનો લાભ લેવા પણ મનિલા ઉત્સુક છે. ભારત ટેકનોલોજી ટ્રાન્સફર અને ક્ષમતા નિર્માણ દ્વારા ફિલિપાઈન્સને સ્વદેશી સંરક્ષણ ક્ષમતા વિકસાવવામાં મદદ કરવા માંગે છે.
દક્ષિણ ચીન સાગરમાં ચીનની આક્રમકતા અને વધતો તણાવ
ચીન અને ફિલિપાઈન્સ વચ્ચે દક્ષિણ ચીન સાગર વિવાદનું મુખ્ય કેન્દ્ર બનેલું છે. ચીનના 'નાઈન-ડેશ લાઈન' (Nine-dash line) ના દાવા સંયુક્ત રાષ્ટ્રના દરિયાઈ કાયદા (UNCLOS) હેઠળ ફિલિપાઈન્સના દરિયાઈ અધિકારો સાથે ટકરાય છે. 2016માં હેગની આંતરરાષ્ટ્રીય અદાલતે ચીનના દાવાઓને ફગાવી દઈને સેકન્ડ થોમસ શોલ સહિતના વિસ્તારોમાં ફિલિપાઈન્સના અધિકારોને માન્ય રાખ્યા હતા, પરંતુ બેઇજિંગે આ ચુકાદો સ્વીકારવાનો ઈનકાર કર્યો હતો. ચીન દ્વારા સ્કારબોરો શોલ આસપાસ જમાવટ અને સેકન્ડ થોમસ શોલ ખાતે તૈનાત ફિલિપાઈન્સની સૈન્ય ચોકી 'BRP સિયેરા માદ્રે' સુધી પહોંચતા પુરવઠા મિશનને અટકાવવાના સતત પ્રયાસો થઈ રહ્યા છે.
સપ્ટેમ્બર અને ઓક્ટોબર 2026માં આ તણાવ વધુ ઘેરો બન્યો હતો, જ્યારે ચીની નૌકાદળ, કોસ્ટ ગાર્ડ અને મેરીટાઇમ મિલિશિયાના જહાજોએ 'BRP સિયેરા માદ્રે' તરફ જતી ફિલિપાઈન્સની બોટને અટકાવીને પુરવઠા અને તબીબી સહાયની કામગીરીમાં અવરોધ ઊભો કર્યો હતો. આ ઉપરાંત સ્કારબોરો શોલ નજીક એક ચીની ફાઈટર જેટે ફિલિપાઈન્સના પેટ્રોલિંગ વિમાનનો પીછો પણ કર્યો હતો. આ ઘટનાઓને કારણે રાજદ્વારી તણાવ વધ્યો છે અને આસિયાન સંમેલન પર પણ તેની અસર જોવા મળી રહી છે, કારણ કે દક્ષિણ ચીન સાગર માટે પ્રાદેશિક આચારસંહિતા (Code of Conduct) અંગેની વાટાઘાટોમાં હજુ પણ મોટા મતભેદો યથાવત છે.









