ભારતીય ટેન્કર પર મોટો હુમલો! હોર્મુઝમાં પહેલીવાર 'ચુંબકીય બોમ્બ'થી હુમલો, 27 નાવિકો નિશાન પર

હોર્મુઝની ખાડી (Strait of Hormuz) ફરી એકવાર યુદ્ધના નવા મોરચામાં ફેરવાઈ રહી છે. અહીં ભારતના 27 નાવિકો (Indian Seafarers)ને લઈને જઈ રહેલા એક ઓઇલ ટેન્કર પર લિમ્પેટ માઇન (Limpet Mines)થી હુમલો કરવામાં આવ્યો છે. 30 ઓક્ટોબરે બનેલી આ ઘટનામાં ટેન્કરના એન્જિન રૂમમાં આગ લાગી હતી અને જહાજની કામગીરી થોડા સમય માટે ખોરવાઈ ગઈ હતી. જોકે, રાહતની વાત એ છે કે જહાજમાં સવાર તમામ 27 ભારતીય નાવિકો સુરક્ષિત છે અને કોઈ જાનહાનિ થઈ નથી.

અમેરિકા અને ઈરાન વચ્ચે ફેબ્રુઆરીમાં યુદ્ધ શરૂ થયા બાદ હોર્મુઝની ખાડીમાં આ પ્રકારના વિસ્ફોટકોનો સફળતાપૂર્વક ઉપયોગ થયો હોવાની આ પ્રથમ જાણીતી ઘટના છે. આ હુમલાએ આંતરરાષ્ટ્રીય દરિયાઈ માર્ગો પર સુરક્ષાને લઈને નવી ચિંતા ઊભી કરી છે.

27 ભારતીય નાવિકો ભરેલા ટેન્કર પર જીવલેણ હુમલો

મળતી માહિતી પ્રમાણે, પનામાનો ધ્વજ ધરાવતું ઓઇલ ટેન્કર MT LOUISE 1 હોર્મુઝની ખાડીમાંથી પસાર થઈ રહ્યું હતું. આ જહાજમાં 27 ભારતીય નાવિકો સવાર હતા. 30 ઓક્ટોબરે એક નાની બોટ દ્વારા ટેન્કરની નજીક પહોંચીને તેના બહારના ભાગમાં બે લિમ્પેટ માઇન લગાવવામાં આવી હતી.

આ વિસ્ફોટકો જહાજના હલ (Hull) એટલે કે બહારના મુખ્ય ભાગ સાથે ચોંટાડવામાં આવ્યા હતા. ત્યારબાદ હુમલાખોરો નાની બોટમાં ત્યાંથી નીકળી ગયા હતા. વિસ્ફોટકોના કારણે ટેન્કરના એન્જિન રૂમમાં આગ લાગી હતી અને જહાજની કામગીરી થોડા સમય માટે બંધ થઈ ગઈ હતી.

જોકે, જહાજના ક્રૂ મેમ્બર્સે સમયસર આગ પર કાબૂ મેળવી લીધો હતો. આ ઘટનામાં કોઈ નાવિકને ઈજા થઈ નથી અને પર્યાવરણને પણ નુકસાન થયું હોવાના અહેવાલ નથી. આગ બુઝાયા બાદ ટેન્કરે ફરી પોતાની સફર શરૂ કરી હતી.

બે દિવસમાં બે ભારતીય જહાજો પર હુમલો, 29 નાવિકો સુરક્ષિત

આ ઘટનાના એક દિવસ પહેલાં એટલે કે 29 ઓક્ટોબરે પણ હોર્મુઝની ખાડીમાં અન્ય એક જહાજ પર હુમલો થયો હતો. લાઇબેરિયાનો ધ્વજ ધરાવતા વિશાળ ક્રૂડ ઓઇલ ટેન્કર MT ARZANAH પર પ્રોજેક્ટાઇલ (Projectile)થી હુમલો કરવામાં આવ્યો હતો. આ જહાજમાં બે ભારતીય નાગરિકો સવાર હતા.

કેન્દ્રીય બંદરો, જહાજ પરિવહન અને જળમાર્ગ મંત્રી સર્વાનંદ સોનોવાલે (Sarbananda Sonowal) આ બંને ઘટનાઓની પુષ્ટિ કરી હતી. તેમણે જણાવ્યું હતું કે બંને જહાજોમાં સવાર કુલ 29 ભારતીય નાગરિકો સુરક્ષિત છે અને કોઈને ઈજા થઈ નથી.

મંત્રીના જણાવ્યા પ્રમાણે, ભારત સરકાર સમગ્ર પરિસ્થિતિ પર નજર રાખી રહી છે. જહાજોની મેનેજમેન્ટ કંપનીઓ સાથે સતત સંપર્ક કરવામાં આવી રહ્યો છે, જેથી ભારતીય નાવિકોની સુરક્ષા અને તેમની સુખાકારી સુનિશ્ચિત કરી શકાય.

શું છે લિમ્પેટ માઇન? નાની બોટથી ટેન્કરને બનાવી શકે છે નિશાન

આ હુમલામાં ઉપયોગમાં લેવાયેલા લિમ્પેટ માઇન (Limpet Mines) ખાસ પ્રકારના ચોંટાડી શકાય તેવા વિસ્ફોટકો છે. આ વિસ્ફોટકોને જહાજના બહારના ભાગે ચોંટાડી શકાય છે. તેની સૌથી ખતરનાક બાબત એ છે કે તેને લગાવવા માટે મોટા યુદ્ધજહાજ કે મિસાઇલની જરૂર પડતી નથી.

નાની બોટની મદદથી પણ હુમલાખોરો ચાલતા ટેન્કરની નજીક પહોંચી શકે છે અને તેના હલ પર વિસ્ફોટકો લગાવીને ત્યાંથી નીકળી શકે છે. આ પ્રકારના વિસ્ફોટકો ઓછા ખર્ચે ઉપલબ્ધ થઈ શકે છે અને તેનો ઉપયોગ કરવા માટે અત્યાધુનિક સૈન્ય સાધનોની પણ જરૂર પડતી નથી.

દરિયાઈ સુરક્ષા નિષ્ણાતોના મતે, આ ટેકનિક વ્યાપારી જહાજો (Commercial Vessels) માટે મોટો ખતરો બની શકે છે. ખાસ કરીને હોર્મુઝની ખાડી જેવા વ્યસ્ત દરિયાઈ માર્ગોમાં નાના જહાજોની અવરજવર પર નજર રાખવી મુશ્કેલ બની શકે છે.

ઓમાન નજીક દરિયામાં બની ઘટના, 46 કિલોમીટર દૂર હતો હુમલો

બ્રિટિશ નૌકાદળ સાથે સંકળાયેલી યુકે મેરીટાઇમ ટ્રેડ ઓપરેશન્સ (UKMTO) એ જણાવ્યું હતું કે આ ઘટના ઓમાનના ખસાબ (Khasab) વિસ્તારથી ઉત્તર-પૂર્વ દિશામાં આશરે 25 નોટિકલ માઇલ એટલે કે લગભગ 46 કિલોમીટર દૂર બની હતી.

UKMTOએ પોતાના પ્રાથમિક અહેવાલમાં જહાજનું નામ જાહેર કર્યું નહોતું. જોકે, ત્રણ દરિયાઈ સુરક્ષા સૂત્રોએ આ જહાજ MT LOUISE 1 હોવાની ઓળખ કરી હતી. સૂત્રોના જણાવ્યા પ્રમાણે, ટેન્કરના બહારના ભાગે લિમ્પેટ માઇન લગાવવામાં આવી હતી.

હુમલા પાછળ કોનો હાથ છે તે હજુ સ્પષ્ટ થયું નથી. કોઈ ચોક્કસ દેશ કે સંગઠનને આ હુમલા માટે જવાબદાર ઠેરવવામાં આવ્યું નથી.

સપ્ટેમ્બરમાં પણ થયો હતો આવો પ્રયાસ, પરંતુ વિસ્ફોટકો ફૂટ્યા નહોતા

અહેવાલ પ્રમાણે, સપ્ટેમ્બર મહિનામાં પણ હોર્મુઝની ખાડીમાં લિમ્પેટ માઇન દ્વારા હુમલો કરવાનો પ્રયાસ કરવામાં આવ્યો હતો. જોકે, તે સમયે લગાવવામાં આવેલા વિસ્ફોટકો ફૂટ્યા નહોતા અને હુમલો નિષ્ફળ રહ્યો હતો.

પરંતુ 30 ઓક્ટોબરની ઘટનામાં વિસ્ફોટકોને કારણે ટેન્કરના એન્જિન રૂમમાં આગ લાગી હતી. આથી યુદ્ધ શરૂ થયા બાદ આ વિસ્તારમાં લિમ્પેટ માઇનના સફળ ઉપયોગની પ્રથમ જાણીતી ઘટના તરીકે તેને જોવામાં આવી રહી છે.

હોર્મુઝની ખાડી કેમ છે દુનિયા માટે આટલી મહત્ત્વપૂર્ણ?

હોર્મુઝની ખાડી વિશ્વના સૌથી મહત્ત્વપૂર્ણ દરિયાઈ વેપાર માર્ગોમાંથી એક છે. ખાસ કરીને ક્રૂડ ઓઇલ અને પેટ્રોલિયમ ઉત્પાદનોના વૈશ્વિક પરિવહન માટે આ માર્ગ અત્યંત મહત્ત્વ ધરાવે છે. મધ્ય પૂર્વના અનેક મોટા તેલ ઉત્પાદક દેશોમાંથી નીકળતું ક્રૂડ ઓઇલ આ જ માર્ગે દુનિયાના વિવિધ દેશો સુધી પહોંચે છે.

આ માર્ગ પર કોઈપણ પ્રકારનો સૈન્ય હુમલો, નાકાબંધી કે જહાજોની અવરજવરમાં વિક્ષેપ સર્જાય તો તેની અસર આંતરરાષ્ટ્રીય તેલ બજાર, પરિવહન ખર્ચ અને વૈશ્વિક અર્થવ્યવસ્થા પર પડી શકે છે.

ગ્રીસ સ્થિત મેરીટાઇમ રિસ્ક મેનેજમેન્ટ કંપની મેરિસ્ક્સ (Marisks)એ પણ આ ઘટનાને ગંભીર સુરક્ષા પડકાર ગણાવ્યો છે. કંપનીના મતે, એક નાની બોટ દ્વારા ચાલતા ટેન્કરની નજીક પહોંચીને વિસ્ફોટકો લગાવી દેવાની ક્ષમતા વ્યાપારી જહાજોની સુરક્ષા સામે મોટો ખતરો છે.

કંપનીના જણાવ્યા પ્રમાણે, આ પ્રકારની લિમ્પેટ માઇનનો ઉપયોગ આ વિસ્તારમાં વર્ષ 2017થી થતો આવ્યો છે અને અગાઉ પણ ટેન્કરોને નિશાન બનાવવામાં આવ્યાં છે.

ભારત માટે વધી ચિંતા, દરિયામાં ફસાયેલા નાવિકોની સુરક્ષા સૌથી મોટો સવાલ

હોર્મુઝની ખાડીમાં ભારતીય નાવિકો સવાર જહાજો પર થયેલા સતત બે હુમલાએ ભારતની ચિંતા વધારી છે. એક તરફ અમેરિકા અને ઈરાન વચ્ચે યુદ્ધની સ્થિતિ છે, તો બીજી તરફ વ્યાપારી જહાજો પણ હવે સીધા હુમલાના જોખમનો સામનો કરી રહ્યાં છે.

આ બંને ઘટનાઓમાં તમામ 29 ભારતીય નાગરિકો સુરક્ષિત હોવા એ રાહતની બાબત છે. જોકે, દરિયાઈ માર્ગોમાં વધતા જોખમને જોતા ભારતીય નાવિકોની સુરક્ષા, જહાજોની અવરજવર અને આંતરરાષ્ટ્રીય વેપાર પર તેની શું અસર પડશે તે જોવું મહત્ત્વપૂર્ણ રહેશે.