₹4,500 કરોડનું દેવું, ઘટતો કાફલો અને 1% થી ઓછો માર્કેટ શેર: શું હવે SpiceJet પણ ડૂબી જશે?

સરકાર ભલે હવાઈ ચપ્પલ પહેરનાર વ્યક્તિ પણ હવાઈ મુસાફરી કરી શકે તેવા દાવા કરતી હોય, પરંતુ હકીકત એ છે કે ભારતની એરલાઇન્સ કંપનીઓ એક પછી એક દેવામાં ડૂબીને નાદાર થઈ રહી છે. હાલમાં સૌથી વધુ ચર્ચામાં બજેટ એરલાઇન સ્પાઇસજેટ (SpiceJet) છે. મે 2005માં ઉડાન શરૂ કરનાર આ કંપની ક્યારેક દેશની બીજી સૌથી મોટી બજેટ એરલાઇન હતી, પરંતુ આજે તે પોતાના અસ્તિત્વની લડાઈ લડી રહી છે.

કેવી રીતે સંકટમાં ફસાઈ કંપની?

કોવિડ-19 મહામારી બાદ સ્પાઇસજેટ ભારે નાણાકીય સંકટમાં સપડાઈ ગઈ. કંપની પર કુલ દેવાદારી ₹4,500 કરોડથી વધુ થઈ ગઈ છે, જેમાં વિમાન લીઝ પર આપતી કંપનીઓ, એરપોર્ટ ઓપરેટરો અને કર્મચારીઓના બાકી લેણાં (PF, TDS, GST) સામેલ છે. સમયસર ભાડું ન ચૂકવવાને કારણે ઘણી વિદેશી કંપનીઓએ સ્પાઇસજેટને નેશનલ કંપની લો ટ્રિબ્યુનલ (NCLT) માં ખેંચી અને પોતાના વિમાનો પાછા માંગી લીધા. આ ઉપરાંત મોંઘા ઈંધણ (ATF), ડોલર સામે રૂપિયાના ઘટાડા અને સસ્તા ભાડાની હરીફાઈએ કંપનીની કમર તોડી નાખી છે.

સંકોચાતો કાફલો અને ગગડતો માર્કેટ શેર

નવેમ્બર 2026 સુધીના તાજા આંકડા દર્શાવે છે કે કંપની માટે નિયમિત ફ્લાઈટ્સ ચલાવવી અત્યંત મુશ્કેલ બની ગઈ છે. સ્પાઇસજેટનો સક્રિય કાફલો ઘટીને માત્ર 12 થી 13 વિમાનો પૂરતો રહી ગયો છે, જેમાંથી કેટલાક વેટ લીઝ પર લેવામાં આવ્યા છે. સપ્ટેમ્બર 2026માં એરલાઇનનો સ્થાનિક બજાર હિસ્સો ઘટીને 1% થી પણ ઓછો થઈ ગયો છે, અને કંપની માત્ર અંદાજે 73,000 મુસાફરોને જ સેવા આપી શકી છે.

ફ્લાઈટ્સ રદ થવાનો સિલસિલો અને મુસાફરોની હાલાકી

વિમાનો અને નાણાંની અછતને કારણે સ્પાઇસજેટ દરરોજ સરેરાશ 15 થી 20 થી વધુ ફ્લાઈટ્સ રદ કરી રહી છે. નવેમ્બર 2026ના શરૂઆતના 5 દિવસોમાં (5 થી 9 નવેમ્બર) કંપનીએ કુલ 333 ફ્લાઈટ્સ રદ કરી હતી. આ સાથે જ એરલાઇનનું 'ઓન-ટાઇમ પરફોર્મન્સ' (OTP) એટલે કે સમયસર ઉડાન ભરવાનો રેકોર્ડ ઘટીને 16.6% ના અત્યંત નીચલા સ્તરે પહોંચી ગયો છે, જેના કારણે મુસાફરોને ભારે હાલાકી ભોગવવી પડી રહી છે.

કર્મચારીઓનો પગાર અટક્યો, શેર ₹8 પર પહોંચ્યો

રોકડની ગંભીર તંગીને કારણે કર્મચારીઓને જૂન 2026થી પગાર મળ્યો નથી. છેલ્લા એક વર્ષથી વધુ સમયથી કર્મચારીઓના PF, TDS અને GST ની ચૂકવણી પણ થઈ નથી. પૈસાની તંગીના કારણે કંપની ખરાબ થયેલા વિમાનોના એન્જિન અને સ્પેર પાર્ટ્સ ખરીદી શકી નથી, જેનાથી મોટી સંખ્યામાં વિમાનો ગ્રાઉન્ડેડ (બંધ) પડ્યા છે. આ સંકટ વચ્ચે સ્પાઇસજેટનો શેર ગગડીને ₹8 ની આસપાસ પહોંચી ગયો છે અને માર્કેટ કેપ ઘટીને માત્ર ₹1,320 કરોડ રહી ગયું છે.

DGCA ની સખત દેખરેખ

મુસાફરોને પડી રહેલી સતત મુશ્કેલીઓને જોતા નાગરિક ઉડ્ડયન મહાનિર્દેશાલય (DGCA) અને નાગરિક ઉડ્ડયન મંત્રાલયે સ્પાઇસજેટ સામે નાણાકીય અને ઓપરેશનલ ઓડિટ તેજ કરી દીધું છે. જો ટૂંક સમયમાં મોટા મૂડીરોકાણની વ્યવસ્થા નહીં થાય, તો કંપની માટે પોતાનું અસ્તિત્વ ટકાવી રાખવું અશક્ય બની જશે.

છેલ્લા 10 વર્ષમાં ડૂબી ગયેલી ભારતીય એરલાઇન્સ

ભારત સરકાર દ્વારા માર્ચ 2026માં સંસદમાં અપાયેલી માહિતી મુજબ, છેલ્લા 10 વર્ષમાં (2016 થી 2026) નાણાકીય સંકટ અને આંતરિક સમસ્યાઓને કારણે કુલ 11 એરલાઇન્સે ભારતમાં કામગીરી બંધ કરી છે (જ્યારે વિસ્તારા અને એરએશિયા ઇન્ડિયાનું ટાટા જૂથમાં વિલીનીકરણ થયું):