પુણે નજીક કૃષિ કચરામાંથી બાયોફ્યુઅલ બનાવતો દેશનો સૌથી મોટો પ્લાન્ટ બનશે, ગ્રીનજુલ્સને રૂ. 250 કરોડનું ફંડિંગ

દેશમાં પર્યાવરણને અનુકૂળ અને નવીનીકરણીય ઇંધણ (Renewable Fuel)ના ઉત્પાદનને પ્રોત્સાહન આપવા માટે મોટું પગલું ભરવામાં આવ્યું છે. રિન્યુએબલ ફ્યુઅલ કંપની ગ્રીનજુલ્સ (Greenjoules)ને મહારાષ્ટ્રના પુણે નજીક ખેડ સિટી (Khed City)માં કૃષિ કચરામાંથી બાયો-ક્રૂડ (Bio-crude) બનાવતો દેશનો સૌથી મોટો પ્લાન્ટ સ્થાપવા માટે રૂ. 250 કરોડનું ફંડિંગ મળ્યું છે. કંપનીના જણાવ્યા અનુસાર, આ પ્લાન્ટમાં દરરોજ બે લાખ લિટર સુધી બાયો-ક્રૂડનું ઉત્પાદન કરવાની ક્ષમતા હશે. આ બાયો-ક્રૂડને સામાન્ય રિફાઇનરીમાં પ્રોસેસ કરીને રિન્યુએબલ ડીઝલ (Renewable Diesel) અને બાયો-નેફ્થા (Bio-naphtha)માં રૂપાંતરિત કરી શકાશે. આ પ્રોજેક્ટથી કૃષિ કચરાનો ઉપયોગ ઇંધણ બનાવવા માટે થઈ શકશે અને પરંપરાગત અશ્મિભૂત ઇંધણ (Fossil Fuels) પરની નિર્ભરતા ઘટાડવામાં પણ મદદ મળી શકે છે.

રૂ. 250 કરોડનું ફંડિંગ કેવી રીતે મળ્યું?

ગ્રીનજુલ્સને મળેલા કુલ રૂ. 250 કરોડના ફંડિંગમાં રૂ. 100 કરોડ ટેક્નોલોજી ડેવલપમેન્ટ બોર્ડ (Technology Development Board - TDB) તરફથી મળ્યા છે. આ બોર્ડ કેન્દ્ર સરકારના વિજ્ઞાન અને ટેક્નોલોજી મંત્રાલય હેઠળ કાર્યરત છે. બાકીના રૂ. 150 કરોડ સિરીઝ-B ફંડિંગ રાઉન્ડ (Series B Funding Round) દ્વારા એકત્ર કરવામાં આવ્યા છે. આ ફંડિંગ રાઉન્ડનું સહ-નેતૃત્વ એમેઝોનના (Amazon) સંભવ વેન્ચર ફંડ (Smbhav Venture Fund) અને ક્લાઇમેટ પ્લેજ ફંડ (Climate Pledge Fund)એ કર્યું હતું. આ ઉપરાંત ઝેરોધા (Zerodha) સાથે જોડાયેલા રેનમેટર (Rainmatter) અને સિંગ્યુલારિટી AMC દ્વારા સંચાલિત સ્ટ્રેટેજિક ઓટોનોમી ફંડે પણ રોકાણ કર્યું છે.

2027થી તબક્કાવાર નિર્માણ શરૂ થશે

ખેડ સિટી ખાતે સ્થાપિત થનારો આ પ્લાન્ટ સંપૂર્ણપણે નવો ગ્રીનફિલ્ડ પ્રોજેક્ટ (Greenfield Project) હશે. એટલે કે, તેને કોઈ જૂના પ્લાન્ટમાં વિસ્તરણ કરવાને બદલે શરૂઆતથી જ તૈયાર કરવામાં આવશે. કંપનીની યોજના મુજબ, 2027થી તેનું નિર્માણ તબક્કાવાર શરૂ કરવામાં આવશે. પ્લાન્ટ પૂર્ણ થયા બાદ દરરોજ બે લાખ લિટર બાયો-ક્રૂડનું ઉત્પાદન થઈ શકશે. ગ્રીનજુલ્સ હાલમાં પુણે નજીક ચાકણ (Chakan) ખાતે દરરોજ 15,000 લિટર ક્ષમતાનો પ્લાન્ટ ચલાવે છે. કંપની જાન્યુઆરીના અંત સુધીમાં તેની ક્ષમતા બમણી કરીને 30,000 લિટર પ્રતિદિન કરવાની યોજના ધરાવે છે. કંપનીના CEO એસ. વિરરાઘવને જણાવ્યું હતું કે, 2028 સુધીમાં કંપનીની કુલ બાયો-ક્રૂડ ઉત્પાદન ક્ષમતા વધારીને દરરોજ પાંચ લાખ લિટર કરવાની યોજના છે.

600 ડિગ્રી તાપમાને કૃષિ કચરામાંથી બનશે બાયો-ક્રૂડ

ગ્રીનજુલ્સે ઇન્ટિગ્રેટેડ કેટાલિટિક થર્મો ક્રેકિંગ (Integrated Catalytic Thermo Cracking - ICTC) નામની પોતાની વિશેષ ટેક્નોલોજી વિકસાવી છે. આ ટેક્નોલોજીમાં વિવિધ કેટાલિસ્ટનો ઉપયોગ કરીને આશરે 600 ડિગ્રી સેલ્સિયસ તાપમાને કૃષિ કચરાને બાયો-ક્રૂડમાં રૂપાંતરિત કરવામાં આવે છે. આ પ્રક્રિયા માટે ડાંગરનું પરાળ અને ભૂસું, મગફળી તથા કાજુનાં છોતરાં અને શેરડીની બગાસ (Sugarcane Bagasse) જેવા કૃષિ અવશેષોનો ઉપયોગ કરવામાં આવશે. સામાન્ય રીતે આ કચરો ખેતરોમાં બાળી નાખવામાં આવે છે અથવા બિનઉપયોગી રહે છે. તેના કારણે હવાનું પ્રદૂષણ અને કચરાના નિકાલની સમસ્યા ઊભી થાય છે. હવે આ જ કચરાનો ઉપયોગ ઇંધણ બનાવવા માટે થઈ શકશે.

હાલનાં વાહનોમાં ફેરફાર કર્યા વિના વાપરી શકાશે ડીઝલ

કંપનીના જણાવ્યા મુજબ, એક લિટર બાયો-ક્રૂડને રિફાઇન કરવામાં આવે તો તેમાંથી આશરે 75 ટકા રિન્યુએબલ ડીઝલ મેળવી શકાય છે. આ ડીઝલનો ઉપયોગ હાલનાં વાહનોમાં એન્જિનમાં કોઈ ફેરફાર કર્યા વિના કરી શકાશે. કંપનીના CEO એસ. વિરરાઘવને જણાવ્યું હતું કે, બાયો-ક્રૂડમાંથી મળતું રિન્યુએબલ ડીઝલ વર્તમાન વાહનોમાં કોઈ પણ પ્રકારના મોડિફિકેશન વગર વાપરી શકાય છે. આ ટેક્નોલોજીની એક વિશેષતા એ પણ છે કે તેમાં ખાદ્ય પાકોનો ઉપયોગ થતો નથી. તેના બદલે કૃષિ કચરાનો ઉપયોગ થાય છે, તેથી ખોરાક અને ઇંધણ વચ્ચેની સ્પર્ધા (Food vs Fuel Debate) ટાળી શકાય છે.

સસ્ટેનેબલ એવિએશન ફ્યુઅલ અને ગ્રીન હાઇડ્રોજન પર પણ નજર

ગ્રીનજુલ્સ માત્ર વાહનો માટેના ઇંધણ સુધી મર્યાદિત રહેવા માગતી નથી. કંપની સસ્ટેનેબલ એવિએશન ફ્યુઅલ (Sustainable Aviation Fuel) અને ગ્રીન હાઇડ્રોજન (Green Hydrogen) જેવા ક્ષેત્રોમાં પણ પોતાની ટેક્નોલોજીના ઉપયોગની શક્યતાઓ તપાસી રહી છે. રૂ. 250 કરોડનું ફંડિંગ કંપનીને નાના ઉત્પાદન એકમમાંથી મોટા વ્યાપારી ઉત્પાદન તરફ આગળ વધવામાં મદદરૂપ થશે. ખેડ સિટીનો પ્લાન્ટ કાર્યરત થયા બાદ ભારતમાં નવીનીકરણીય ઇંધણના ઉત્પાદનને વેગ મળી શકે છે. સાથે જ કૃષિ કચરાનો ઉપયોગ વધવાથી પ્રદૂષણ ઘટાડવા અને ખેડૂતોના અવશેષોનું મૂલ્યવર્ધન કરવાની નવી તકો પણ ઊભી થઈ શકે છે.