Video/ હવે પુસ્તકોમાં જ દેખાશે આકાશગંગા? ભારતના આકાશમાંથી 'ગાયબ' થઈ રહ્યા છે તારા!

Light Pollution in the Sky: એક સમય હતો જ્યારે ભારતના આકાશમાં તારાઓનો નજારો ખૂબ જ અદ્ભૂત જોવા મળતો હતો. આજે સ્થિતિ એવી બની ગઈ છે કે શહેરોમાં રહેતા ઘણા બાળકો માટે તારાઓ માત્ર પુસ્તકો કે પ્લેનેટોરિયમમાં જ જોવા મળતા દ્રશ્યો બની ગયા છે. Light Pollution એ આપણું આકાશ ધીમે ધીમે છીનવી લીધું છે અને હવે આકાશમાં તારા પણ જોવા નથી મળી રહ્યા. આજે તારા જોવા માટે હાનલે અને લેહ-લદ્દાખ જવું પડે છે. જોકે પહેલાં એવું નહોતું. ડેવલપમેન્ટના નામે આજે કુદરતની જે સુંદરતા હતી તે હવે ધીમે-ધીમે ખોવાઈ રહી છે અને આ જ કારણ છે કે આપણાં આકાશમાં હવે તારા જોવા નથી મળતા.

બ્લેકઆઉટમાં દેખાતું સાચું આકાશ

મેટ્રો સિટીમાં રહેનારાઓ માટે તારાઓનો અનુભવ અચાનક ઇલેક્ટ્રિસિટી જતી રહે ત્યારે જ થતો હોય એ સમજી શકાય છે. થોડા સમય માટે શહેર અંધકાર થઈ જાય અને આકાશમાં અસંખ્ય તારાઓ દેખાતા થાય એ શહેરમાં રહેનારા માટે એક સપના સમું હોય છે. જોકે તેમને પણ ઇલેક્ટ્રિસિટી પાછી આવી જતાં આ તારાઓનો અનુભવ લાંબો સમય નહીં મળે. તેમના માટે પણ આ એક ભાગ્યે જ જોવા મળતી ઘટના સમી હોય છે. આકાશ આજે લાઇટ દ્વારા પ્રકાશિત થઈ ગયું છે.

વાંગણીથી મુંબઈ સુધી બદલાતું આકાશ

મુંબઈના TIFR-HBCSE સાથે જોડાયેલા વૈજ્ઞાનિક Aniket Sule પોતાનો અનુભવ જણાવે છે. 1990ના દાયકામાં વાંગણી ગામમાં તેમણે મિલ્કી વેને સ્પષ્ટ રીતે જોયું હતું. એ આકાશમાં વહેતી સફેદ નદી જેવી હતી. જોકે આજે એ જ સ્થળનું આકાશ મુંબઈ જેવું બની ગયું છે. તેમના અનુસાર આ દુખની વાત છે કે હવે બાળકોને એ જોવા નથી મળી રહ્યું. તારાઓ હજી પણ આકાશમાં છે, પરંતુ ભારતે એને જોવાની શક્તિ ખોઈ દીધી છે.

બોર્ટલ સ્કેલ: આકાશની હકીકત

આકાશના અંધકારને માપવા માટે “બોર્ટલ સ્કેલ”નો ઉપયોગ થાય છે. અમેરિકાના એસ્ટ્રોનોમર જોન બોર્ટલ દ્વારા આ પદ્ધતિ શોધવામાં આવી હતી.

• લેવલ 1: સૌથી અંધારું આકાશ (હાનલેનો સમાવેશ એમાં થાય છે.)

• લેવલ 9: ભારે પ્રકાશ પ્રદૂષણ (દિલ્લી)

લદ્દાખના Hanleમાં આકાશ આજે પણ શુદ્ધ છે, જ્યારે Delhi અને Mumbai જેવા શહેરોમાં તારાઓ લગભગ અદૃશ્ય થઈ ગયા છે. પહેલું લેવલ હોય ત્યાં આકાશગંગા જેને મિલ્કી વે કહેવામાં આવે છે એ જોઈ શકાય છે. ત્યાં કોઈ સાધનની પણ જરૂર નથી પડતી, નરી આંખે એને જોઈ શકાય છે. લેવલ નવ એટલે સૌથી ખરાબ આકાશ — પ્રદૂષણથી ભરપૂર. દિલ્હીનો સમાવેશ આ લેવલમાં થાય છે.