ટોલ બુથ પર અટકવાની ઝંઝટ સમાપ્ત, હવે AI ટોલ સિસ્ટમ આવશે, જાણો આખો મામલો
છેલ્લું અપડેટ : 17 Dec 2025
રોડ પર પ્રવાસ કરનારાઓ માટે આગામી વર્ષોમાં મોટું પરિવર્તન જોવા મળી શકે છે. ટોલ પ્લાઝા પર લાંબી લાઈન, અટકી અટકી ચાલતી ગાડીઓ અને સમયનો વ્યય સમાપ્ત કરવા માટે કેન્દ્ર સરકારે હવે AI આધારિત ટોલ ક્લેક્શન સિસ્ટમ લાવવાની તૈયારીમાં છે.
ટ્રાંસપોર્ટ મિનિસ્ટર નીતિન ગડકરીએ સંસદમાં જણાવ્યું કે, સરકાર વર્ષ-2026ના અંત સુધી આખા દેશમાં મલ્ટિ લેન ફ્રી ફ્લો ટોલિંગ સિસ્ટમ લાગૂ કરવાનો લક્ષ્ય લઈને ચાલી રહી છે. સરકારનું કહેવું છે કે, આ સિસ્ટમ વર્તમાન ફાસ્ટેગ વ્યવસ્થાથી એક ડગલું આગળ હશે. જ્યાં ટોલ આપવા માટે ગાડીને ધીમી કરવા અથવા રોકવાની જરૂર નહિ પડે. વાહન ચાલતા-ચાલતા ટોલ કપાઈ ઝશે અને પ્રવાસ પૂર્ણ રીતે કોઈપણ વિઘ્ન વગર અટક્યા વગર પૂરો થશે.
ટોલ સિસ્ટમ કેમ બદલવામાં આવી રહી છે?
FASTag એ છેલ્લા કેટલાક વર્ષોમાં ટોલ કલેક્શનને ડિજિટલાઇઝ કર્યું છે, પરંતુ જમીન પરની સમસ્યાઓ સંપૂર્ણપણે દૂર થઈ નથી. ઘણા ટોલ પ્લાઝા પર,
આજે પણ, ટ્રાફિક જામ, ટેગ નિષ્ફળતા, અવરોધો ખોલવામાં વિલંબ અને લેન ફેરફારોને કારણે ટ્રાફિક બંધ થવા જેવી સમસ્યાઓ ચાલુ રહે છે.
નીતિન ગડકરીએ સંસદમાં જણાવ્યું હતું કે દેશમાં રાષ્ટ્રીય ધોરીમાર્ગ નેટવર્ક સતત વિસ્તરી રહ્યું છે અને ટ્રાફિક પણ ઝડપથી વધ્યો છે. આવી સ્થિતિમાં, જૂનું ટોલ મોડેલ ન તો સમય બચાવી રહ્યું છે કે ન તો ઇંધણ. તેથી, સરકાર હવે અવરોધ-મુક્ત અને સંપૂર્ણપણે ડિજિટલ ટોલિંગ સિસ્ટમ તરફ આગળ વધી રહી છે.
મલ્ટી-લેન ફ્રી ફ્લો ટોલિંગ સિસ્ટમ શું છે?
આ નવી સિસ્ટમ મલ્ટી-લેન ફ્રી ફ્લો (MLFF) મોડેલ પર આધારિત હશે. તે પરંપરાગત ટોલ બૂથને દૂર કરશે. તેના બદલે, હાઇવે પર ચોક્કસ બિંદુઓ પર ગેન્ટ્રી સ્થાપિત કરવામાં આવશે, જે હાઇ-રેઝોલ્યુશન કેમેરા અને સેન્સરથી સજ્જ હશે.
જ્યારે કોઈ વાહન તે બિંદુ પરથી પસાર થશે, ત્યારે AI-આધારિત સિસ્ટમ વાહનની નંબર પ્લેટ વાંચશે અને તેને FASTag અથવા તેની સાથે સંકળાયેલ એકાઉન્ટ સાથે મેચ કરશે. ત્યારબાદ ટોલ રકમ આપમેળે કાપવામાં આવશે. આ સમગ્ર પ્રક્રિયા દરમિયાન ધીમી ગતિએ મુસાફરી કરવાની જરૂર રહેશે નહીં. સરકારનો દાવો છે કે આ સિસ્ટમ કોઈપણ વિક્ષેપ વિના હાઇવે પર 80 કિલોમીટર પ્રતિ કલાકની ઝડપે મુસાફરી કરતા વાહનોને શોધી શકે છે.
શું FASTag રહેશે કે તબક્કાવાર બંધ કરવામાં આવશે?
સરકારે સ્પષ્ટતા કરી છે કે FASTag હાલમાં તબક્કાવાર બંધ કરવામાં આવી રહ્યું નથી. નવી AI-આધારિત સિસ્ટમ FASTag સાથે જોડાણમાં કામ કરશે, જેનો અર્થ છે કે વપરાશકર્તાઓને નવો ટેગ ઇન્સ્ટોલ કરવાની જરૂર રહેશે નહીં.
AI કેમેરા નંબર પ્લેટોને ઓળખશે અને ટોલ વસૂલવા માટે તેમને FASTag ડેટાબેઝ સાથે જોડશે. ભવિષ્યમાં આ સિસ્ટમ વધુ સ્વચાલિત થઈ શકે છે, પરંતુ શરૂઆતમાં, FASTag સમગ્ર સિસ્ટમનો આધાર બનશે. GPSનો પણ ઉપયોગ કરવામાં આવશે.
સામાન્ય માણસને શું ફાયદો થશે?
સરકાર કહે છે કે આ સિસ્ટમથી સામાન્ય મુસાફરોને સૌથી વધુ ફાયદો થશે. ટોલ પ્લાઝા પર રોકાવાની જરૂરિયાત દૂર કરવાથી મુસાફરીનો સમય ઘટશે અને ઇંધણની બચત થશે. વારંવાર બ્રેક મારવા અને શરૂ થવાને કારણે થતા ઇંધણ ખર્ચમાં પણ ઘટાડો થશે.
વધુમાં, સરકારને ટોલ વસૂલાતમાં લીકેજ અટકાવવા અને આવકમાં વધારો કરવાની આશા છે. ગડકરીના મતે, સુધારેલી ટોલ સિસ્ટમ દર વર્ષે હજારો કરોડ રૂપિયાની વધારાની આવક પેદા કરી શકે છે, જે રોડ અને હાઇવે ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચરમાં ફરીથી રોકાણ કરવામાં આવશે.
શું ગોપનીયતા અંગે કોઈ ચિંતા છે?
AI અને કેમેરાના ઉપયોગ અંગે પણ ગોપનીયતાની ચિંતાઓ ઉઠાવવામાં આવી છે. સરકારનું કહેવું છે કે આ સિસ્ટમ ફક્ત ટોલ વસૂલાત અને ટ્રાફિક વ્યવસ્થાપન માટે હશે. વાહન ડેટા સુરક્ષિત સર્વર પર સંગ્રહિત કરવામાં આવશે અને ફક્ત સ્થાપિત નિયમો હેઠળ જ તેનો ઉપયોગ કરવામાં આવશે.
સરકારનો દાવો છે કે તમામ ડેટા સુરક્ષા નિયમોનું પાલન કરવામાં આવશે અને કોઈપણ દેખરેખનો દુરુપયોગ કરવામાં આવશે નહીં.
જમીન પર તેની અસર ક્યારે દેખાશે?
નીતિન ગડકરીના મતે, સરકાર આ સિસ્ટમને તબક્કાવાર રીતે લાગુ કરશે. તે પહેલા કેટલાક હાઇવે કોરિડોર પર સંપૂર્ણપણે લાગુ કરવામાં આવશે અને પછી દેશભરમાં વિસ્તૃત કરવામાં આવશે. ધ્યેય 2026ના અંત સુધીમાં રાષ્ટ્રીય હાઇવે નેટવર્ક પર AI-આધારિત ડિજિટલ ટોલિંગ સિસ્ટમને સંપૂર્ણપણે લાગુ કરવાનો છે.
