દિવાળી પહેલાં પેટ્રોલ પરની એક્સપોર્ટ ડ્યુટી '0', ડીઝલ-ATF પર ટેક્સ વધાર્યો
કેન્દ્ર સરકારે દિવાળીના તહેવારો પહેલાં પેટ્રોલિયમ પ્રોડક્ટ્સના નિકાસ પર લેવાતા ટેક્સ (Windfall Gain Tax) ને લઈને એક મોટો નિર્ણય લીધો છે. નાણા મંત્રાલય દ્વારા જાહેર કરાયેલા નવા નોટિફિકેશન અનુસાર, દેશમાંથી પેટ્રોલના નિકાસ પર લાગતી એક્સપોર્ટ ડ્યુટીને સંપૂર્ણપણે ઘટાડીને શૂન્ય (Zero) કરી દેવામાં આવી છે. જ્યારે બીજી તરફ, ડીઝલ અને એર ટર્બાઇન ફ્યુઅલ (ATF) ના નિકાસ પર ટેક્સના દરોમાં વધારો કરવામાં આવ્યો છે. આ નવા ટેક્સ દરો 31 October થી આગામી 2 અઠવાડિયા માટે લાગુ રહેશે.
બળતણના નિકાસ પર ટેક્સનું નવું ગણિત
પશ્ચિમ એશિયામાં (West Asia) સર્જાયેલા ભૂ-રાજકીય તણાવ અને ગ્લોબલ એનર્જી માર્કેટમાં સતત થઈ રહેલી વધઘટને ધ્યાનમાં રાખીને સરકારે આ ફેરફારો કર્યા છે.
પેટ્રોલ (Petrol): પેટ્રોલના નિકાસ પર અત્યાર સુધી લાગતી 2.50 રૂપિયા પ્રતિ લીટરની એક્સપોર્ટ ડ્યુટી રદ કરીને 0 (ઝીરો) કરી દેવામાં આવી છે.
ડીઝલ (Diesel): ડીઝલના નિકાસ પર શ્રમ અને રોડ ઈન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર સેસ મળીને અત્યાર સુધી 8.50 રૂપિયા પ્રતિ લીટર ટેક્સ હતો, જે સીધો 3 રૂપિયા વધારીને 11.50 રૂપિયા પ્રતિ લીટર કરી દેવાયો છે.
એટીએફ (ATF): એવિએશન ટર્બાઇન ફ્યુઅલ (વિમાની ઇંધણ) પર સ્પેશિયલ એડિશનલ એક્સાઇઝ ડ્યુટી (SAED) 10.50 રૂપિયાથી વધારીને 11.00 રૂપિયા પ્રતિ લીટર કરાઈ છે.
સામાન્ય જનતા પર શું અસર પડશે?
અહેવાલ મુજબ, નાણા મંત્રાલયે સ્પષ્ટતા કરી છે કે સ્થાનિક કે ઘરેલુ ઉપયોગ (Domestic Market) માટે વેચાતા પેટ્રોલ અને ડીઝલના દરોમાં કોઈ ફેરફાર કરવામાં આવ્યો નથી. આ ફેરફારો માત્ર રિફાઇનરી કંપનીઓ દ્વારા વિદેશમાં કરવામાં આવતા નિકાસ પર જ લાગુ થશે.
શા માટે લેવાયો આ નિર્ણય?
વિન્ડફોલ ટેક્સ એવો ટેક્સ છે જે આંતરરાષ્ટ્રીય બજારમાં અનુકૂળ પરિસ્થિતિઓને કારણે કંપનીઓને થતા વધારાના નફા પર લાદવામાં આવે છે. ભારત સરકારે સૌપ્રથમ July 2022 માં વિન્ડફોલ ટેક્સ લાગુ કર્યો હતો, જેને December 2024 માં હટાવી લેવાયો હતો. ત્યારબાદ March 2026 માં ક્રૂડ ઓઇલની કિંમતોમાં અસ્થિરતા વચ્ચે તેને ફરીથી લાગુ કરાયો હતો. દર 2 અઠવાડિયે સરકાર આ ટેક્સની સમીક્ષા કરે છે જેથી રિફાઇનરીઓ વિદેશમાં વધુ નફો કમાવાના ચક્કરમાં સ્થાનિક બજારમાં ઇંધણની અછત ઊભી ન કરે.
'વિન્ડફોલ ટેક્સ' (Windfall Tax) નો હેતુ શું હોય છે?
જ્યારે આંતરરાષ્ટ્રીય બજારમાં (Global Market) ક્રૂડ ઓઇલના ભાવ અચાનક વધી જાય ત્યારે તેલ શુદ્ધ કરતી કંપનીઓને અણધાર્યો અને ખૂબ મોટો નફો (Windfall Profit) થાય છે. સરકાર આ વધારાના નફા પર 'વિન્ડફોલ ટેક્સ' વસૂલે છે. જ્યારે ગ્લોબલ માર્કેટમાં પરિસ્થિતિ બદલાય અથવા ભાવ ઘટે, ત્યારે સરકાર નિકાસકારોને પ્રોત્સાહન આપવા માટે આ ટેક્સ ઘટાડી દે છે અથવા શૂન્ય કરી દે છે જેથી ભારતીય રિફાઇનરીઓ વૈશ્વિક બજારમાં સ્પર્ધામાં ટકી શકે.
