પૃથ્વીથી 20 કિલોમીટર ઉપર બનાવવામાં આવશે 'કવચ', જાણો શું છે Near Space
સમય સાથે યુદ્ધ ક્ષેત્રો પણ બદલાઈ રહ્યા છે. જ્યારે પહેલાના યુદ્ધો ફક્ત જમીન પર લડ
સમય સાથે યુદ્ધ ક્ષેત્રો પણ બદલાઈ રહ્યા છે. જ્યારે પહેલાના યુદ્ધો ફક્ત જમીન પર લડવામાં આવતા હતા, પછી સમુદ્ર પર અને પછી બીજા વિશ્વયુદ્ધ દરમિયાન, આકાશ પણ યુદ્ધનું મેદાન બની ગયું. હાલમાં, આ મામલો વધુ આગળ વધી ગયો છે, જ્યાં વિશ્વના શક્તિશાળી દેશો અવકાશ યુદ્ધની તૈયારી કરી રહ્યા છે. આમાં ચીન, અમેરિકા અને રશિયા અગ્રણી દેશો છે. આને ધ્યાનમાં રાખીને, ભારતે પણ તેની તૈયારીઓ તેજ કરી દીધી છે અને ટૂંક સમયમાં Near Space તેની શક્તિ મજબૂત કરવા જઈ રહ્યું છે.
Near Space શું છે?
Near Spaceનો પ્રદેશ પૃથ્વીથી લગભગ 20 થી 100 કિલોમીટરની ઊંચાઈ પર આવેલો છે. હાલમાં બધા દેશો આ ક્ષેત્રમાં પોતાની હાજરી વધારવાનો પ્રયાસ કરી રહ્યા છે. આ વિસ્તાર પરંપરાગત વિમાનોની પહોંચથી ઉપર અને ઉપગ્રહોની ભ્રમણકક્ષાની નીચે છે, તેથી તેને 'અવગણિત મધ્ય વિસ્તાર' પણ કહેવામાં આવે છે. આ ક્ષેત્રમાં હાજરી દેશોને કાયમી દેખરેખ, સંદેશાવ્યવહાર અને મિસાઇલ જોખમોની ઓળખ કરવામાં મદદ કરે છે.
Near Spaceમાં હાજરી શા માટે જરૂરી છે?
ભારતની સુરક્ષા જરૂરિયાતોને ધ્યાનમાં રાખીને, આ વિસ્તારમાં હાજરી જરૂરી છે કારણ કે તેનાથી સરહદી વિસ્તારોનું નિરીક્ષણ શક્ય બનશે. લદ્દાખ, અરુણાચલ અને સિયાચીન જેવા દુર્ગમ વિસ્તારોનું નિરીક્ષણ કરવા માટે નજીકના અવકાશમાં હાઇ-એલ્ટિટ્યુડ સ્યુડો સેટેલાઇટ્સ (HAPS) અને સ્ટ્રેટોસ્ફેરિક ફુગ્ગાઓનો ઉપયોગ કરી શકાય છે. આ ઉપરાંત, અહીંથી એક મજબૂત સંચાર નેટવર્કનો વિસ્તાર કરી શકાય છે, જે હવા, જમીન અને જળ એકમો વચ્ચે નેટવર્ક કેન્દ્રિત યુદ્ધમાં મદદ કરશે.
જો ભારત આ ક્ષેત્રમાં પોતાની મજબૂત હાજરી સ્થાપિત કરે છે, તો દેશની મિસાઇલ સંરક્ષણ પ્રણાલી વધુ મજબૂત બનશે, કારણ કે અહીંથી બેલિસ્ટિક અને હાઇપરસોનિક મિસાઇલોને અટકાવવાનું સરળ બનશે.
ભારતીય વાયુસેના શું કરી રહી છે?
અહેવાલ મુજબ, ભારતીય વાયુસેના DRDO અને ISRO સાથે મળીને નજીકના અવકાશમાં સર્વેલન્સ અને ટ્રેકિંગ સેન્સર વિકસાવવા માટે કામ કરી રહી છે જેથી આ ક્ષેત્રમાં તેની હાજરી વધારી શકાય. વધુમાં, ISROના RLV-TD અને DRDOના HSTDV જેવા હાઇપરસોનિક મિશનમાં વાયુસેનાની ભૂમિકા મહત્ત્વપૂર્ણ બની રહી છે કારણ કે તે એરસ્પેસ મોનિટરિંગ અને પુનઃપ્રાપ્તિને સરળ બનાવે છે. ભારત હાઇપરસોનિક મિસાઇલોના વિકાસ પર પણ ઝડપથી કામ કરી રહ્યું છે. જો આ પ્રયાસ સફળ થાય છે, તો Mach-5 થી વધુ ઝડપે મુસાફરી કરતી મિસાઇલો આ ક્ષેત્રમાં ભારતની હાજરીને વધુ મજબૂત બનાવશે.
ખાનગી ક્ષેત્ર પણ સક્રિય છે
આ ક્ષેત્રમાં પોતાની હાજરી વધારવા માટે વાયુસેના ખાનગી ક્ષેત્રની પણ મદદ લઈ રહી છે. IDEX જેવી યોજનાઓ હેઠળ, ભારતીય વાયુસેના હવે સ્ટાર્ટઅપ્સ, યુનિવર્સિટીઓ અને ખાનગી કંપનીઓ સાથે મળીને સૌર ઉર્જાથી ચાલતા ડ્રોન, ઊંચાઈવાળા ફુગ્ગાઓ અને કૃત્રિમ બુદ્ધિ-આધારિત નેવિગેશન સિસ્ટમ્સ વિકસાવવા માટે કામ કરી રહી છે.
