મુંબઈમાં પ્રદૂષણનો કહેર! દિલ્હી કરતાં પણ ખરાબ હવાની સ્થિતિ, બોમ્બે હાઈકોર્ટ અધિકારીઓ પર લાલઘૂમ

હવાના પ્રદૂષણ અને ફટાકડા ફોડવાના નિયમોના ઉલ્લંઘન બદલ BMC, MPCB અને મુંબઈ પોલીસને હાઈકોર્ટની આકરી ફટકાર; 26 ઓક્ટોબરે જવાબદાર અધિકારીઓને હાજર રહી અહેવાલ રજૂ કરવા આદેશ.

દેશની આર્થિક રાજધાની મુંબઈમાં વધી રહેલા હવા પ્રદૂષણને લઈને બોમ્બે હાઈકોર્ટે ગંભીર ચિંતા વ્યક્ત કરી છે. શહેરમાં પ્રદૂષણની સ્થિતિ કથળી રહી હોવા અંગે નારાજગી વ્યક્ત કરતાં અદાલતે સવાલ ઉઠાવ્યો કે જ્યારે લાખો નાગરિકો ઝેરી હવામાં શ્વાસ લેવા મજબૂર છે, ત્યારે પ્રદૂષણ નિયંત્રણની જવાબદારી ધરાવતા અધિકારીઓ શાંતિથી કેવી રીતે બેસી શકે? હાઈકોર્ટે સરકારી તંત્ર, પ્રદૂષણ નિયંત્રણ બોર્ડ અને મુંબઈ પોલીસની કામગીરી સામે પણ સખત વલણ અપનાવ્યું છે.

BMC, MPCB અને મુંબઈ પોલીસને આકરી ફટકાર

બોમ્બે હાઈકોર્ટે બૃહન્મુંબઈ મ્યુનિસિપલ કોર્પોરેશન (BMC), મહારાષ્ટ્ર પ્રદૂષણ નિયંત્રણ બોર્ડ (MPCB) અને મુંબઈ પોલીસને પ્રદૂષણ નિયંત્રણના નિયમોનું યોગ્ય રીતે પાલન ન થવા બદલ ફટકાર લગાવી છે. અદાલતે નોંધ્યું કે તહેવારો દરમિયાન ધ્વનિ પ્રદૂષણ રોકવા અને જાહેર રસ્તાઓ પર ફટાકડા ફોડવા સામે પ્રતિબંધ મૂકતા આદેશોનું અસરકારક અમલીકરણ થઈ રહ્યું નથી.

અદાલતે ચેતવણી આપી છે કે પોતાની જવાબદારી નિભાવવામાં નિષ્ફળ રહેલા અધિકારીઓ સામે કડક પગલાં લેવામાં આવી શકે છે. આ સાથે સંબંધિત વિભાગોને નિયમોનું કડક પાલન સુનિશ્ચિત કરવા સૂચના આપવામાં આવી છે.

પોલીસ સ્ટેશનની સામે જ ફોડવામાં આવ્યા ફટાકડા

ધ્વનિ પ્રદૂષણ અને જાહેર રસ્તાઓ પર ફટાકડા ફોડવા સામેની સુઓમોટો જાહેર હિતની અરજી પર જસ્ટિસ ગિરીશ એસ. કુલકર્ણી અને જસ્ટિસ નીલા ગોખલેની ખંડપીઠે સુનાવણી કરી હતી.

સુનાવણી દરમિયાન દક્ષિણ મુંબઈના ક્રોફર્ડ માર્કેટ નજીક એક પોલીસ સ્ટેશનની સામે જ વ્યસ્ત રસ્તા પર ફટાકડા ફોડવામાં આવ્યા હોવાનો મુદ્દો સામે આવ્યો હતો. અદાલતે આ ઘટનાને પોતાના આદેશોનું ખુલ્લેઆમ ઉલ્લંઘન ગણાવ્યું હતું.

હાઈકોર્ટે પોલીસને શોભાયાત્રાઓમાં ઉપયોગમાં લેવાતી સાઉન્ડ સિસ્ટમનાં લાઇસન્સની તપાસ કરવા અને જાહેર રસ્તાઓ પર ફટાકડા ફોડવા સામેના પ્રતિબંધનો કડક અમલ કરાવવા નિર્દેશ આપ્યો છે.

પ્રદૂષણથી નાગરિકોના મૂળભૂત અધિકારોનું હનન

હાઈકોર્ટે સ્પષ્ટ કર્યું કે પ્રદૂષણને નિયંત્રિત કરવામાં તંત્રની નિષ્ક્રિયતા નાગરિકોના બંધારણીય અધિકારો સાથે જોડાયેલો ગંભીર મુદ્દો છે. અદાલતના મતે, આવી સ્થિતિ બંધારણની કલમ 14 અને 21 હેઠળ મળેલા અધિકારોના ઉલ્લંઘનનો પ્રશ્ન ઊભો કરે છે.

મુંબઈ પોલીસ કમિશનરને તમામ પોલીસ સ્ટેશનોના વડાઓ સાથે તાત્કાલિક બેઠક યોજીને નિયમોનું કડક પાલન કરાવવાનો નિર્દેશ આપવામાં આવ્યો છે. આ ઉપરાંત BMC કમિશનર અને MPCB કમિશનરને 26 ઓક્ટોબરે આગામી સુનાવણી દરમિયાન અદાલતમાં રૂબરૂ હાજર રહી પ્રદૂષણ નિયંત્રણ માટે લેવામાં આવેલા પગલાંનો અહેવાલ રજૂ કરવા આદેશ અપાયો છે.

બાંધકામ સાઇટ્સની ધૂળ પણ પ્રદૂષણનું મોટું કારણ

મુંબઈમાં બાંધકામની સાઇટ્સ પરથી ઊડતી ધૂળને નિયંત્રિત કરવામાં તંત્રની કામગીરી અંગે પણ હાઈકોર્ટે નારાજગી વ્યક્ત કરી હતી. જસ્ટિસ ગિરીશ એસ. કુલકર્ણીએ જણાવ્યું કે બાંધકામની પ્રવૃત્તિઓ પ્રદૂષણનું એક મોટું કારણ છે. તેથી નિયમોનું ઉલ્લંઘન કરતા બિલ્ડરો સામે ભારે દંડ સહિતની કાર્યવાહી થવી જોઈએ.

જસ્ટિસ નીલા ગોખલેએ પણ ભારપૂર્વક જણાવ્યું કે શહેરના કેટલાક પ્રમાણમાં સ્વચ્છ વિસ્તારોના આંકડા રજૂ કરીને ભારે ટ્રાફિક અને ગીચ વસ્તીવાળા વિસ્તારોમાં હવાની ખરાબ ગુણવત્તાને અવગણી શકાય નહીં. સમગ્ર શહેરમાં પ્રદૂષણની વાસ્તવિક સ્થિતિને ધ્યાનમાં રાખીને અસરકારક પગલાં લેવાની જરૂર છે.

સ્મોગને કારણે વિઝિબિલિટી 500 મીટરથી પણ ઓછી

સુનાવણી દરમિયાન અદાલતે નોંધ્યું હતું કે ધુમ્મસ અને સ્મોગને કારણે મુંબઈમાં દૃશ્યતા ઘટીને 500 મીટરથી પણ નીચે પહોંચી ગઈ હતી. દરિયાકિનારે વસેલું શહેર હોવા છતાં મુંબઈમાં પ્રદૂષણની આવી ગંભીર સ્થિતિ સર્જાવું ચિંતાજનક છે.

અદાલતે પ્રદૂષણ અંગે નાગરિકોમાં જાગૃતિ વધારવા માટે મીડિયા, સોશિયલ મીડિયા અને સેલિબ્રિટીઝની મદદથી અભિયાન ચલાવવાનું સૂચન પણ કર્યું હતું. હવાની ગુણવત્તા તપાસવા માટે નાગરિકોએ ઘરની બહાર નીકળતાં પહેલાં AQI જોવાની ફરજ પડે તેવી સ્થિતિ ઊભી થવી ન જોઈએ, તેમ જણાવીને કોર્ટે સંબંધિત તંત્રને તાત્કાલિક અને અસરકારક કાર્યવાહી કરવા તાકીદ કરી છે.

26 ઓક્ટોબરની સુનાવણી પર નજર

હવે આગામી 26 ઓક્ટોબરે યોજાનારી સુનાવણી મહત્ત્વપૂર્ણ બની રહેશે. BMC અને MPCBના કમિશનરોએ પ્રદૂષણ નિયંત્રણ માટે લીધેલાં પગલાંનો અહેવાલ રજૂ કરવાનો છે. હાઈકોર્ટના કડક વલણ બાદ મુંબઈમાં હવા પ્રદૂષણ, બાંધકામની ધૂળ અને ધ્વનિ પ્રદૂષણ સામે તંત્ર કેવાં પગલાં લે છે તેના પર સૌની નજર રહેશે.