આ રાજ્યમાં મુસ્લિમ મહિલાઓને 'હલાલા'માંથી મળશે આઝાદી અને સમાન અધિકારોનો નવો યુગ

ગુજરાતના રાજકીય અને સામાજિક ઇતિહાસમાં 18 માર્ચ, 2026 નો દિવસ સુવર્ણ અક્ષરે લખાશે. મુખ્યમંત્રી ભૂપેન્દ્ર પટેલની (Chief Minister Bhupendra Patel) સરકારે રાજ્ય વિધાનસભામાં 'ગુજરાત સમાન નાગરિક સંહિતા (UCC), 2026' વિધેયક (Bill) રજૂ કરીને એક ક્રાંતિકારી કદમ ઉઠાવ્યું છે. ઉત્તરાખંડ બાદ ગુજરાત દેશનું એવું બીજું રાજ્ય બનવા જઈ રહ્યું છે જે તમામ ધર્મો અને જ્ઞાતિઓ માટે એકસમાન નાગરિક કાયદો (Uniform Civil Law) અમલમાં મૂકશે.

UCC બિલનો મુખ્ય ઉદ્દેશ્ય (Core Objective of the UCC Bill)

આ વિધેયકનો મુખ્ય ઉદ્દેશ્ય ધર્મ, જાતિ, પંથ કે લિંગના ભેદભાવ વિના રાજ્યના તમામ નાગરિકો માટે લગ્ન (Marriage), છૂટાછેડા (Divorce), વારસાઈ (Succession) અને લિવ-ઈન રિલેશનશિપ (Live-in Relationships) જેવા સિવિલ બાબતોમાં એકસમાન કાયદાકીય માળખું પૂરું પાડવાનો છે.

• સામાજિક સુધારણા (Social Reform): આ કાયદો બિનસાંપ્રદાયિકતા (Secularism) અને લૈંગિક ન્યાયના (Gender Justice) સિદ્ધાંતોને મજબૂત બનાવશે.

• સમાનતાનો અધિકાર (Right to Equality): દરેક નાગરિકને બંધારણીય રીતે સમાન અધિકારો મળી રહે તે આ બિલની પ્રાથમિકતા છે.

મુસ્લિમ મહિલાઓ માટે 'હલાલા' પ્રથા પર પ્રતિબંધ (Ban on Nikah Halala)

આ બિલમાં સૌથી મહત્વપૂર્ણ જોગવાઈ મુસ્લિમ મહિલાઓના અધિકારોને લઈને કરવામાં આવી છે. વર્ષોથી ચાલી આવતી વિવાદાસ્પદ 'નિકાહ હલાલા' (Nikah Halala) પ્રથાને આ કાયદા દ્વારા નાબૂદ કરવામાં આવશે.

• શું છે નવી જોગવાઈ? જો કોઈ દંપતી છૂટાછેડા લે છે અને ત્યારબાદ ફરીથી લગ્ન કરવા ઈચ્છે છે, તો તેઓ કોઈપણ શરત વિના ફરીથી નિકાહ કરી શકશે.

• શરતોની નાબૂદી: અગાઉની પ્રથા મુજબ મહિલાએ અન્ય પુરુષ સાથે લગ્ન અને શારીરિક સંબંધ (Physical Relationship) બાંધવાની ફરજ પડતી હતી, જે હવે ગુનો ગણાશે.

• સજાની જોગવાઈ (Penal Provisions): હલાલા જેવી પ્રથાઓનું પાલન કરાવનારને ૩ વર્ષ સુધીની જેલ અથવા ૧ લાખ રૂપિયાનો દંડ થઈ શકે છે.

લગ્ન અને છૂટાછેડાના નવા નિયમો (New Rules for Marriage and Divorce)

UCC બિલમાં લગ્ન પ્રણાલીમાં પારદર્શિતા અને સમાનતા લાવવા માટે અનેક જોગવાઈઓ છે:

• લઘુત્તમ વય (Minimum Age): લગ્ન માટે પુરુષની ઉંમર 21 વર્ષ અને સ્ત્રીની ઉંમર 18 વર્ષ હોવી ફરજિયાત છે.

• દ્વિ-પત્નીત્વ પર પ્રતિબંધ (Ban on Bigamy/Polygamy): એક પત્ની કે પતિના હયાત હોવા છતાં બીજા લગ્ન કરવા પર સંપૂર્ણ પ્રતિબંધ રહેશે. જો કોઈ આ નિયમ તોડશે તો તેને 7 વર્ષ સુધીની જેલ થઈ શકે છે.

• નોંધણી ફરજિયાત (Mandatory Registration): દરેક લગ્નની સરકારી ચોપડે નોંધણી કરાવવી અનિવાર્ય બનશે.

લિવ-ઈન રિલેશનશિપનું રજિસ્ટ્રેશન (Registration of Live-in Relationships)

ગુજરાત સરકારના આ બિલમાં આધુનિક જીવનશૈલીને ધ્યાનમાં રાખીને લિવ-ઈન રિલેશનશિપ માટે કડક નિયમો બનાવ્યા છે:

• ફરજિયાત રજિસ્ટ્રેશન: જો કોઈ યુગલ લગ્ન વિના સાથે રહેવા માંગતું હોય (Live-in), તો તેમણે તેનું રજિસ્ટ્રેશન કરાવવું પડશે.

• સુરક્ષા (Protection): આ જોગવાઈ ખાસ કરીને મહિલાઓની સુરક્ષા માટે કરવામાં આવી છે, જેથી ભવિષ્યમાં કોઈ વિવાદ થાય તો કાયદાકીય રક્ષણ મળી રહે.

વારસાઈ અને ઉત્તરાધિકાર (Succession and Inheritance)

વારસાઈ હક્કોમાં અત્યાર સુધી અલગ-અલગ ધર્મોમાં અલગ-અલગ નિયમો હતા (દા.ત. શરિયા કાયદો અથવા હિન્દુ ઉત્તરાધિકાર કાયદો). હવે UCC હેઠળ:

• પુત્રીઓનો સમાન હક: પિતાની મિલકતમાં પુત્રોની જેમ જ પુત્રીઓને પણ સમાન હિસ્સો (Equal Share) મળશે.

• વારસાઈ કાયદો: વારસાઈ હક હવે ધર્મના આધારે નહીં પરંતુ એકસમાન નાગરિક કાયદાના આધારે નક્કી થશે.

કોને છૂટ આપવામાં આવી છે? (Exemptions)

આ કાયદો વ્યાપક હોવા છતાં, કેટલીક વિશિષ્ટ શ્રેણીઓને તેમાંથી મુક્તિ (Exemption) આપવામાં આવી છે:

• અનુસૂચિત જનજાતિ (Scheduled Tribes - ST): આદિવાસી સમુદાયો અને કેટલાક એવા જૂથો કે જેમના પરંપરાગત અધિકારો બંધારણ હેઠળ સુરક્ષિત છે, તેમને આ કાયદામાંથી બાકાત રાખવામાં આવ્યા છે.

બિલ ક્યારે પાસ થશે? (Timeline for Implementation)

• 24 માર્ચ: બિલ પર વિધાનસભામાં ચર્ચા (Discussion) કરવામાં આવશે.

• 25 માર્ચ: બજેટ સત્રના (Budget Session) અંતિમ દિવસે આ બિલ પસાર થવાની પૂરી સંભાવના છે.

• અમલીકરણ (Implementation): રાજ્યપાલની મંજૂરી બાદ આ કાયદો સમગ્ર ગુજરાતમાં અને ગુજરાતની બહાર રહેતા રાજ્યના નાગરિકો પર લાગુ થશે.

'ગુજરાત સમાન નાગરિક સંહિતા, 2026' એ માત્ર એક કાયદો નથી, પરંતુ સામાજિક સમાનતા તરફનું એક મોટું પગલું છે. ખાસ કરીને મુસ્લિમ મહિલાઓને વર્ષો જૂની શોષણકારી પ્રથાઓમાંથી મુક્તિ મળશે અને દરેક નાગરિકને સમાન ગરિમા સાથે જીવવાનો અધિકાર મળશે. આ બિલ ગુજરાતની એકતા અને અખંડિતતાને વધુ મજબૂત બનાવશે.