મમતા બેનર્જીએ ‘જોડા ફૂલ’નું નિશાન ચોર્યું હતું, આરોપ લગાવનારા સોમનાથ ચૌધરી કોણ?
છેલ્લું અપડેટ : 21 Sept 2026
પશ્ચિમ બંગાળની રાજનીતિમાં તૃણમૂલ કોંગ્રેસ (TMC)નું ઓળખ બની ચૂકેલું ‘જોડા ફૂલ અને ઘાસ’નું ચૂંટણીચિહ્ન (Election Symbol) ફરી ચર્ચામાં આવ્યું છે. એક તરફ પક્ષના આંતરિક વિવાદ વચ્ચે ચૂંટણી પંચે TMCના પરંપરાગત નામ અને ચૂંટણીચિહ્નને હાલ પૂરતું ફ્રીઝ કર્યું છે, તો બીજી તરફ આ ચિહ્નની ડિઝાઇન કોણે બનાવી હતી તેને લઈને પણ નવો દાવો સામે આવ્યો છે.
ચિત્રકાર સોમનાથ ચૌધરીએ દાવો કર્યો છે કે TMCની રચનાના સમયગાળામાં તેમણે અજીત પાંજાના કહેવા પર ફૂલો અને ઘાસનું સ્કેચ (Sketch) તૈયાર કર્યું હતું. તેમના જણાવ્યા મુજબ બાદમાં આ ડિઝાઇનને પાર્ટીના ચૂંટણીચિહ્ન તરીકે અપનાવવામાં આવી હતી, પરંતુ તેમને તેનો કોઈ સત્તાવાર શ્રેય (Credit) આપવામાં આવ્યો નહોતો.
સોમનાથ ચૌધરીએ શું દાવો કર્યો?
સોમનાથ ચૌધરીના જણાવ્યા પ્રમાણે તેમને અજીત પાંજા તરફથી ફૂલના ચિહ્નની ડિઝાઇન તૈયાર કરવાની વિનંતી મળી હતી. તેમણે શરૂઆતમાં માત્ર ફૂલનું ચિત્ર બનાવ્યું અને બાદમાં તેમાં જરૂરી ફેરફાર કરીને ડિઝાઇન તૈયાર કરી હતી.
ચૌધરીનો દાવો છે કે તેમને આ ડિઝાઇનનો ઉપયોગ કયા હેતુ માટે થવાનો છે તેની સંપૂર્ણ જાણકારી નહોતી. તેમણે એમ પણ કહ્યું કે એક દિવસ ટેલિવિઝન પર તેમણે અજીત પાંજા, મમતા બેનર્જી અને અન્ય નેતાઓને આ જ ચિહ્ન સાથે જોયા હતા. ત્યારબાદ તેમને સમજાયું કે તેમણે તૈયાર કરેલી ડિઝાઇનને નવી પાર્ટીના ચિહ્ન તરીકે ઉપયોગમાં લેવામાં આવી રહી છે.
આ દાવાની સ્વતંત્ર રીતે પુષ્ટિ કરતી 1998ની મૂળ દસ્તાવેજી સામગ્રી જાહેરમાં ઉપલબ્ધ હોવાની માહિતી સામે આવી નથી. તેથી હાલમાં આ મુદ્દો મુખ્યત્વે ચૌધરીના દાવા અને તેની સામેના રાજકીય પક્ષના વર્ણન વચ્ચેનો વિવાદ છે.
મમતા બેનર્જીનો દાવો શું રહ્યો છે?
TMCના પરંપરાગત ‘જોડા ફૂલ’ ચિહ્નને લઈને લાંબા સમયથી મમતા બેનર્જી સાથે જોડાયેલો એક અલગ દાવો પણ ચર્ચામાં રહ્યો છે. ઉપલબ્ધ અહેવાલો મુજબ પાર્ટીના વર્ણનમાં આ ચિહ્નની રચનાનો શ્રેય મમતા બેનર્જીને આપવામાં આવે છે. 1998માં કોંગ્રેસથી અલગ થયા બાદ TMCની સ્થાપના થઈ હતી અને ત્યારથી ‘જોડા ફૂલ અને ઘાસ’ પાર્ટીની ચૂંટણી ઓળખ બની રહ્યું હતું.
આથી હવે સોમનાથ ચૌધરીના દાવાથી ચિહ્નની રચનાના મૂળને લઈને ચર્ચા ફરી તેજ થઈ છે.
TMCના ચિહ્ન પર ચૂંટણી પંચનો મોટો નિર્ણય
ચિહ્ન અંગેનો વિવાદ માત્ર ડિઝાઇન સુધી મર્યાદિત નથી. TMCમાં સંગઠનાત્મક વિવાદ બાદ બે ગઠોએ પાર્ટીના નામ અને ચૂંટણીચિહ્ન પર દાવો કર્યો હતો. આ મામલે ચૂંટણી પંચે 17 સપ્ટેમ્બર 2026ના વચગાળાના આદેશમાં ‘All India Trinamool Congress’ નામ અને ‘Flowers & Grass’ ચૂંટણીચિહ્નને ફ્રીઝ કરી દીધું હતું. બંને ગઠોને આગામી પેટાચૂંટણીઓ માટે અલગ નામ અને મુક્ત ચૂંટણીચિહ્નના વિકલ્પો આપવા કહેવામાં આવ્યું હતું.
ચૂંટણી પંચે આ કાર્યવાહી બંને ગઠો દ્વારા TMC પર નિયંત્રણ અને પાર્ટીની ઓળખ અંગે કરવામાં આવેલા દાવાઓને ધ્યાનમાં રાખીને કરી છે. અંતિમ નિર્ણય માટે પક્ષની સંગઠનાત્મક સ્થિતિ, ચૂંટાયેલા પ્રતિનિધિઓનું સમર્થન અને અન્ય સંબંધિત બાબતો પર વિચાર કરવામાં આવશે.
મમતા ગઠને મળ્યું ‘ફૂટબોલ ખેલાડી’નું ચિહ્ન
ચૂંટણી પંચના વચગાળાના નિર્ણય બાદ મમતા બેનર્જી આગેવાનીવાળા ગઠને ‘Mamata All India Trinamool Congress’ નામ અને ‘Football Player’નું ચૂંટણીચિહ્ન આપવામાં આવ્યું છે. બીજી તરફ અરુપ રોયના નેતૃત્વવાળા ગઠને ‘Democratic Trinamool Congress’ નામ અને ‘Envelope’નું ચિહ્ન ફાળવવામાં આવ્યું છે.
આ નિર્ણયથી આગામી પશ્ચિમ બંગાળ પેટાચૂંટણીઓમાં TMCનું પરંપરાગત ‘જોડા ફૂલ’ ચિહ્ન EVM પર જોવા નહીં મળે.
‘જોડા ફૂલ’ની ઓળખ ત્રણ દાયકાથી રાજકારણ સાથે જોડાયેલી
‘જોડા ફૂલ અને ઘાસ’નું ચિહ્ન TMCની સ્થાપના બાદથી પાર્ટીની રાજકીય ઓળખનો મહત્વનો ભાગ રહ્યું છે. હવે લગભગ 28 વર્ષ બાદ આ ચિહ્નનો ઉપયોગ અટકાવવામાં આવ્યો છે અને તેની ડિઝાઇનના શ્રેયને લઈને પણ સોમનાથ ચૌધરીનો નવો દાવો સામે આવ્યો છે.
ચૌધરીના દાવા સામે TMC તરફથી અલગ દૃષ્ટિકોણ પણ સામે આવ્યો છે. અહેવાલ મુજબ પાર્ટીના નેતા કુણાલ ઘોષે દલીલ કરી છે કે કોઈ ચિત્રકારે પ્રારંભિક ડિઝાઇન બનાવી હોય તો પણ તેના આધારે સમગ્ર ચૂંટણીચિહ્નની મૂળ રાજકીય કલ્પનાનો શ્રેય નક્કી થઈ જતો નથી.
હવે દસ્તાવેજો પર રહેશે નજર
‘જોડા ફૂલ’ની ડિઝાઇન અંગેનો વિવાદ હાલમાં દાવા અને પ્રતિદાવા સુધી સીમિત છે. 1998ના સમયગાળાના મૂળ સ્કેચ, પત્રવ્યવહાર અથવા અન્ય દસ્તાવેજી પુરાવા સામે આવે તો આ દાવાની ઐતિહાસિક પૃષ્ઠભૂમિ વધુ સ્પષ્ટ થઈ શકે છે.
દરમિયાન TMCના નામ અને ચૂંટણીચિહ્ન અંગેનો મોટો વિવાદ ચૂંટણી પંચ સમક્ષ અલગ પ્રક્રિયામાં આગળ વધી રહ્યો છે. તેથી ‘જોડા ફૂલ’નું મૂળ ચિહ્ન કોની ડિઝાઇન હતી અને તેની રાજકીય માલિકી કોને મળશે—બંને મુદ્દા હાલ અલગ-અલગ ચર્ચાનો વિષય બન્યા છે.
