2024ની લોકસભા ચૂંટણી અત્યાર સુધીની સૌથી મોંઘી થશે, ખર્ચ 1.35 લાખ કરોડ સુધી પહોંચી શકે છેઃ રિપોર્ટ

ભારતમાં 2024ની લોકસભાની ચૂંટણી ઈતિહાસની સૌથી મોંઘી ચૂંટણી થવાની ધારણા છે, જેનો અંદાજિત ખર્ચ 1.35 લાખ કરોડ રૂપિયા છે. આ 2019ની ચૂંટણીમાં ખર્ચવામાં આવેલા 60,000 કરોડ રૂપિયા કરતાં ઘણું વધારે છે. પ્રસિદ્ધ ચૂંટણી નિષ્ણાત એન ભાસ્કર રાવે આ આંકડાઓ શેર કરતી વખતે પ્રચાર ખર્ચમાં થયેલા જંગી વધારાનું વર્ણન કર્યું હતું.

સેન્ટર ફોર મીડિયા સ્ટડીઝ (સીએમએસ)ના વડા ભાસ્કર રાવે 30 વર્ષથી વધુ સમયથી ચૂંટણી ખર્ચનું નજીકથી નિરીક્ષણ કરી રહ્યા છે. તેમણે કહ્યું કે, આ ખર્ચમાં ચૂંટણી સંબંધિત તમામ ખર્ચનો સમાવેશ થાય છે, જેમ કે રાજકીય પક્ષો, ઉમેદવારો, સરકાર અને ચૂંટણી પંચ દ્વારા કરવામાં આવતા ખર્ચનો પણ સમાવેશ થાય છે. 

નિયમો હોવા છતાં, ચુંટણી બોન્ડ સિવાયના માધ્યમો દ્વારા પણ નાણાં ચૂંટણીમાં પ્રવેશ કરે છે. એસોસિએશન ફોર ડેમોક્રેટિક રિફોર્મ્સ (એડીઆર) એ શોધી કાઢ્યું છે કે મુખ્ય રાજકીય પક્ષોને ઘણા દાન અજ્ઞાત સ્ત્રોતોમાંથી આવે છે, જે ભંડોળમાં પારદર્શિતાના અભાવને દર્શાવે છે. રેલીઓ, પરિવહન અને કર્મચારીઓની ભરતી જેવી બાબતો પર ચૂંટણી પહેલા ઘણા પૈસા ખર્ચવામાં આવે છે. રાવે રાજકીય નેતાઓની હોર્સ-ટ્રેડિંગની વિવાદાસ્પદ પ્રથાનો પણ ઉલ્લેખ કર્યો હતો, જેનાથી ખર્ચ વધે છે.

લગભગ 30% ચૂંટણી ખર્ચ મીડિયા પ્રચાર માટે જાય છે. પાર્ટીઓ હવે ડિજિટલ પ્લેટફોર્મનો વધુ ઉપયોગ કરી રહી છે, તેમની વિઝિબિલિટી વધારવા માટે પ્રોફેશનલ્સની ભરતી કરી રહી છે. આ ફેરફાર ટીવી અને પ્રિન્ટ જેવી પરંપરાગત પદ્ધતિઓને ઓછી મહત્વની બનાવી શકે છે. ઝુંબેશ ખર્ચને મર્યાદિત કરવાના નિયમો હોવા છતાં, પક્ષો હજુ પણ વધુ પડતો ખર્ચ કરવાની રીતો શોધે છે. રાવે જણાવ્યું હતું કે ચૂંટણીમાં સમૃદ્ધ ઉમેદવારો પાસે વધુ શક્તિ હોય છે, જે દર્શાવે છે કે ભારતીય રાજકારણમાં વિચારો કરતાં પૈસા વધુ મહત્વ ધરાવે છે.