ભાજપ અને NDAની સરકાર છતાં બે રાજ્યો વચ્ચે ભડક્યો સરહદ વિવાદ, 21 ગામો પર કોનો હક? મામલો સુપ્રીમ કોર્ટમાં પહોંચ્યો

ઓડિશા અને આંધ્ર પ્રદેશ વચ્ચે દાયકાઓ જૂનો સરહદ વિવાદ (Border Dispute) ફરી એકવાર ચર્ચામાં આવ્યો છે. બંને રાજ્યો વચ્ચે કોટિયા વિસ્તારનાં 21 ગામોને લઈને વિવાદ વધુ ઘેરો બન્યો છે. ઓડિશા સરકારે આંધ્ર પ્રદેશ પર કોર્ટના આદેશનું ઉલ્લંઘન કરવાનો આરોપ લગાવીને સુપ્રીમ કોર્ટ (Supreme Court)માં અવમાનનાની અરજી દાખલ કરી છે. રસપ્રદ બાબત એ છે કે ઓડિશામાં ભારતીય જનતા પાર્ટી (BJP)ની સરકાર છે, જ્યારે આંધ્ર પ્રદેશમાં ભાજપના નેતૃત્વવાળા રાષ્ટ્રીય લોકતાંત્રિક ગઠબંધન (NDA)ના સહયોગી તેલુગુ દેશમ પાર્ટી (TDP)ની સરકાર છે. આમ છતાં બંને રાજ્યો વચ્ચે વિવાદનો ઉકેલ આવ્યો નથી.

કોટિયા વિસ્તારના 21 ગામો પર શું છે વિવાદ?

કોટિયા વિસ્તાર ઓડિશાના કોરાપુટ જિલ્લામાં આવેલા પોટ્ટાંગી બ્લોકમાં સ્થિત છે. આ વિસ્તારનાં ગામો પર ઓડિશા અને આંધ્ર પ્રદેશ બંને પોતાનો અધિકાર હોવાનો દાવો કરે છે. ઓડિશાના જણાવ્યા અનુસાર, કોટિયા ગ્રામ પંચાયતનાં તમામ 28 ગામો તેના ક્ષેત્રમાં આવે છે, જ્યારે આંધ્ર પ્રદેશ તેમાંથી 21 ગામો પર પોતાનો હક દર્શાવે છે.

આ વિવાદ માત્ર જમીન પૂરતો મર્યાદિત નથી. ગામોના વહીવટ, સ્થાનિક સ્વરાજ્યની ચૂંટણી અને સરકારી નિયંત્રણ જેવા મુદ્દાઓ પણ તેની સાથે જોડાયેલા છે.

પંચાયત ચૂંટણીની જાહેરાતથી વિવાદ ફરી વકર્યો

આ વિવાદનું તાજેતરનું કારણ આંધ્ર પ્રદેશ દ્વારા 10 ઑક્ટોબર, 2026ના રોજ બહાર પાડવામાં આવેલી ચૂંટણીની સૂચના છે. આ સૂચના હેઠળ વિવાદિત વિસ્તારમાં જિલ્લા પરિષદ અને પંચાયત સમિતિની ચૂંટણીઓની પ્રક્રિયા શરૂ કરવામાં આવી હતી.

ઓડિશા સરકારનો આરોપ છે કે જ્યારે આ વિસ્તારનો મામલો અદાલતમાં વિચારાધીન છે અને બંને રાજ્યોને યથાસ્થિતિ (Status Quo) જાળવવાનો આદેશ આપવામાં આવ્યો છે, ત્યારે આંધ્ર પ્રદેશ ત્યાં ચૂંટણીની પ્રક્રિયા કેવી રીતે શરૂ કરી શકે? આ જ મુદ્દાને આધારે ઓડિશાએ સુપ્રીમ કોર્ટમાં અવમાનનાની અરજી દાખલ કરી છે.

1968થી ચાલી રહ્યો છે કાનૂની વિવાદ

કોટિયા સરહદ વિવાદ અનેક દાયકાઓ જૂનો છે. ઓડિશાએ 1968માં આ મામલે સુપ્રીમ કોર્ટનો દરવાજો ખખડાવ્યો હતો. ત્યારબાદ 2006માં અદાલતે બંને રાજ્યોને વિવાદિત વિસ્તારમાં યથાસ્થિતિ જાળવવાનો નિર્દેશ આપ્યો હતો.

ફેબ્રુઆરી 2021માં પણ આંધ્ર પ્રદેશે વિવાદિત વિસ્તારનાં કેટલાંક ગામોમાં પંચાયતની ચૂંટણીઓ યોજી હતી. ત્યારબાદ ઓડિશાએ કોર્ટમાં અવમાનનાની કાર્યવાહી કરવાની માગ કરી હતી. હવે 2026માં ફરી ચૂંટણી પ્રક્રિયા શરૂ થતાં વિવાદે નવો વળાંક લીધો છે. જોકે, ઓડિશાએ આરોપ લગાવ્યો હોવાનો અર્થ એ નથી કે અદાલતે હજી સુધી ઉલ્લંઘન સાબિત કર્યું છે.

ભાજપ અને NDAની સરકારો વચ્ચે કેમ નથી આવતો ઉકેલ?

ઓડિશામાં મુખ્યમંત્રી મોહન ચરણ માઝીના નેતૃત્વમાં ભાજપની સરકાર છે, જ્યારે આંધ્ર પ્રદેશમાં મુખ્યમંત્રી એન. ચંદ્રબાબુ નાયડુની TDP સરકાર છે. TDP કેન્દ્રમાં ભાજપના નેતૃત્વવાળા NDAની મહત્વપૂર્ણ સહયોગી છે.

આ રાજકીય સમીકરણ વચ્ચે ઓડિશાના પૂર્વ મુખ્યમંત્રી અને બીજુ જનતા દળ (BJD)ના અધ્યક્ષ નવીન પટનાયકે ભાજપને સવાલો કર્યા છે. તેમનું કહેવું છે કે ચૂંટણી દરમિયાન કોટિયા વિવાદનો કાયમી ઉકેલ લાવવાનું વચન આપનાર ભાજપ હવે શું કરી રહી છે? તેમણે એવો સવાલ પણ ઉઠાવ્યો છે કે કેન્દ્રમાં TDPના રાજકીય સમર્થનની જરૂરિયાતને કારણે ઓડિશાના હિતો પર અસર થઈ રહી છે કે કેમ.

બીજી તરફ, ઓડિશાના મહેસૂલ અને આપત્તિ વ્યવસ્થાપન મંત્રી સુરેશ પુજારીએ જણાવ્યું છે કે રાજ્ય સરકાર પોતાના પ્રાદેશિક અધિકારોની રક્ષા માટે કાનૂની કાર્યવાહી કરી રહી છે.

હવે આગળ શું થશે?

ઓડિશા સરકારે સુપ્રીમ કોર્ટને આંધ્ર પ્રદેશ સરકાર સામે અવમાનનાની કાર્યવાહી કરવા અને ભવિષ્યમાં આવી પ્રવૃત્તિઓ અટકાવવાના નિર્દેશ આપવા વિનંતી કરી છે. આ મામલે ચૂંટણી કાર્યક્રમ અને કોર્ટના અગાઉના આદેશનું પાલન મુખ્ય મુદ્દા રહેશે.

હવે સુપ્રીમ કોર્ટ આ અરજી પર શું વલણ અપનાવે છે તેના પર બંને રાજ્યોની નજર રહેશે. કોટિયાનાં 21 ગામો પર કોનો વહીવટી અધિકાર રહેશે અને દાયકાઓ જૂના વિવાદનો કાયમી ઉકેલ ક્યારે આવશે તે જોવું મહત્વપૂર્ણ બનશે.