નાગરિકતા સાબિત કરવા આધાર, પાન કે વોટર ID નહીં ચાલે: હાઈકોર્ટનો મોટો નિર્ણય
બોમ્બે હાઈકોર્ટે 12 ઓગસ્ટના રોજ સ્પષ્ટતા કરી હતી કે ફક્ત આધાર, પાન, મત
બોમ્બે હાઈકોર્ટે 12 ઓગસ્ટના રોજ સ્પષ્ટતા કરી હતી કે ફક્ત આધાર, પાન, મતદાર ઓળખપત્ર કે પાસપોર્ટ હોવું એ ભારતીય નાગરિક હોવાનો પુરાવો નથી. ભારતમાં ગેરકાયદેસર પ્રવેશ અને દસ્તાવેજો બનાવટી બનાવવાના આરોપમાં એક કથિત બાંગ્લાદેશી વ્યક્તિની જામીન અરજીને ફગાવી દેતી વખતે આ નિર્ણય લેવામાં આવ્યો હતો.
શું હતો કેસ?
પોલીસે બાબુ અબ્દુલ રફ સરદારની ધરપકડ કરી. તેમના પર આ આરોપ મૂકવામાં આવ્યો:
ભારતમાં ગેરકાયદેસર પ્રવેશ
બનાવટી ભારતીય ઓળખ દસ્તાવેજો રાખવા
સંભવિત રાષ્ટ્રીય સુરક્ષાનું ઉલ્લંઘન
તપાસ દરમિયાન, આરોપીના ફોનમાંથી બાંગ્લાદેશી જન્મ પ્રમાણપત્રો મળી આવ્યા હતા. જ્યારે આરોપીએ ભારતીય હોવાનો દાવો કર્યો હતો અને આધાર, પાન અને મતદાર ID રજૂ કર્યા હતા, પરંતુ કોર્ટે આને પૂરતા પુરાવા તરીકે માન્યા ન હતા.
ન્યાયાધીશ અમિત બોરકરે કહ્યું કે નાગરિકતાનો દાવો ફક્ત નાગરિકતા અધિનિયમ, 1955 હેઠળ જ ચકાસી શકાય છે અને નાગરિકતા સાબિત કરવાની જવાબદારી વ્યક્તિ પર રહેલી છે. તેમણે કહ્યું, "આ કોઈ સરળ કેસ નથી. તે ફક્ત પરવાનગી વિના ભારતમાં રહેવાનો કે વિઝા લંબાવવાનો નથી. તેમાં નકલી દસ્તાવેજો બનાવવાનો અને તેનો ઉપયોગ કરવાનો અને ભારતીય હોવાનો ડોળ કરવાનો સમાવેશ થાય છે."
ઇન્ડિયાલો એલએલપીના રાહુલ સુંદરમના જણાવ્યા અનુસાર, હાઇકોર્ટે આરોપીના નિયમિત જામીન ફગાવી દેતા કહ્યું કે તેના ફોનમાંથી મળેલા બાંગ્લાદેશી જન્મ પ્રમાણપત્ર અને કોલ રેકોર્ડ્સથી સ્પષ્ટ થાય છે કે નાગરિકતા સાબિત કરવાની જવાબદારી આરોપીની છે. જ્યાં સુધી તે પુરાવા ન આપે, ત્યાં સુધી ફક્ત આધાર, પાન અથવા મતદાર ઓળખપત્ર હોવું પૂરતું નથી.
બોમ્બે હાઈકોર્ટનો આદેશ: ઓળખ અને નાગરિકતા અલગ છે
બોમ્બે હાઈકોર્ટે સ્પષ્ટ કર્યું છે કે ઓળખ અને નાગરિકતા એક જ નથી. ન્યાયાધીશ અમિત બોરકરે ત્રણ મહત્વપૂર્ણ બાબતો કહી:
ઓળખ ≠ નાગરિકતા
આધાર, પાન, મતદાર (વોટર) આઇડી અને પાસપોર્ટ ફક્ત તમારી ઓળખ અને સેવાઓ માટે છે, તે તમારી નાગરિકતા સાબિત કરતા નથી.
નાગરિકતા કેવી રીતે સાબિત કરવી
ભારતીય નાગરિક બનવા માટે, તમારે 1955 ના નાગરિકતા કાયદા મુજબ પુરાવા બતાવવા પડશે, જેમ કે:
ભારતમાં જન્મ (ચોક્કસ તારીખ પહેલાં)
ભારતીય માતાપિતાનો જન્મ
કાયદા હેઠળ નોંધણી અથવા નાગરિકતા
કિંગ સ્ટબ અને કાસિવાના એસોસિયેટ પાર્ટનર અથિરા સાજને જણાવ્યું હતું કે, "ભારતીય કાયદા હેઠળ, આધાર, પાન અથવા મતદાર (વોટર) આઇડી ફક્ત ઓળખ અથવા રહેઠાણ સાબિત કરે છે. નાગરિકતા સાબિત કરવા માટે નાગરિકતા અધિનિયમ, 1955 અને કાનૂની દસ્તાવેજો જરૂરી છે."
નાગરિકતા સાબિત કરવાની જવાબદારી વ્યક્તિની છે
જો કોઈ વ્યક્તિ પોતાની નાગરિકતા સાબિત કરવામાં અસમર્થ હોય અને રાજ્ય માને છે કે તે વિદેશી હોવાની શંકા છે, તો તે વ્યક્તિની ભારતીય ઓળખ સાબિત કરવાની જવાબદારી છે.
સંબંધિત કાયદાઓ
નાગરિકતા અધિનિયમ, 1955 સમજાવે છે કે નાગરિકતા કેવી રીતે પ્રાપ્ત થાય છે અને તેને સાબિત કરવા માટે કયા દસ્તાવેજોની જરૂર પડે છે.
ફોરેનર્સ એક્ટ, 1946 (કલમ 9 ) - જો કોઈ વ્યક્તિને વિદેશી માનવામાં આવે તો તેને ભારતીય નાગરિકતા સાબિત કરવાનો બોજ તેના પર મૂકે છે.
લોક પ્રતિનિધિત્વ અધિનિયમ - મતદાર ઓળખપત્ર જારી કરવા માટેના નિયમો નક્કી કરે છે, પરંતુ નાગરિકતા કાયદા હેઠળ નાગરિકત્વ ચકાસવા માટે તે એટલું કડક નથી જેટલું હોવું જોઈએ.
નાગરિકતા સાબિત કરવા માટે તમારું આધાર અથવા મતદાર ઓળખપત્ર પૂરતું ન પણ હોય.
તાજેતરમાં એક કોર્ટે સ્પષ્ટતા કરી છે કે આધાર કાર્ડ, મતદાર (વોટર) આઇડી અને પાન કાર્ડ જેવા સામાન્ય ઓળખ દસ્તાવેજો નાગરિકતાનો નિર્ણાયક પુરાવો નથી.
આધાર કાર્ડ નાગરિકતા માટે નહીં, પરંતુ ઓળખ અને રહેઠાણના પુરાવા માટે જારી કરવામાં આવે છે.
પાન કાર્ડ કરવેરા હેતુ માટે છે અને તે વિદેશી નાગરિકો દ્વારા પણ મેળવી શકાય છે.
મતદાર (વોટર) આઇડી મતદાર યાદી સાથે જોડાયેલ હોય છે, જેમાં ભૂલો અથવા છેતરપિંડી થવાની સંભાવના હોય છે.
નાગરિકતાની કેટલીક ચકાસણી પછી પાસપોર્ટ મેળવવામાં આવે છે, પરંતુ તે છેતરપિંડીથી પણ મેળવી શકાય છે.
ટૂંકમાં, આ દસ્તાવેજો રોજિંદા વ્યવહારમાં ઓળખ માટે માન્ય છે, પરંતુ કોર્ટમાં નાગરિકતા સાબિત કરવા માટે પૂરતા નથી.
નિર્ણયની અસરો:
નાગરિકતા વિવાદોમાં કાનૂની ચકાસણી: જો તમારી નાગરિકતા પર પ્રશ્ન ઉઠાવવામાં આવે છે, તો જન્મ પ્રમાણપત્ર, માતાપિતાના રેકોર્ડ અથવા સત્તાવાર નાગરિકતા પ્રમાણપત્ર જેવા દસ્તાવેજી પુરાવાની જરૂર પડશે.
સરહદ અને ઇમિગ્રેશન મામલે કડકાઇઃ આ નિર્ણયથી પોલીસ અને ઇમિગ્રેશન અધિકારીઓ શંકાસ્પદ ગેરકાયદેસર સ્થળાંતર કરનારાઓની તપાસમાં વધુ સતર્ક બનશે. ગંભીર કિસ્સાઓમાં, ભારતીય ઓળખ કાર્ડ હોવા છતાં પણ આરોપીને જામીન મળશે તેની ખાતરી મળી શકશે નહીં.
આ નિર્ણય ફક્ત વહીવટી ઓળખ દસ્તાવેજો પર આધાર રાખવાને બદલે નાગરિકતા ચકાસવાની સરકારની શક્તિને પણ મજબૂત બનાવે છે.
