વાઇબ્રન્ટ ગુજરાત સમિટ પહેલાં સરકારનું મોટું આયોજન: 22 દેશો અને ભારતના 8 શહેરોમાં રોકાણકારોને આકર્ષશે

ગુજરાતમાં 16 ઑક્ટોબરના રોજ અત્યાર સુધીની સર્વોચ્ચ 29,822 મેગાવોટ (MW) વીજળીની માગ નોંધાઈ હતી, જે ગત વર્ષના સમાન સમયગાળાની સરખામણીએ 36.6 ટકાનો જંગી વધારો દર્શાવે છે. આ સ્થિતિને પગલે રાજ્ય સરકારે વધારાની વીજળીની ખરીદી ઝડપી બનાવી છે તેમજ બેટરી સ્ટોરેજ, થર્મલ ઉત્પાદન અને પરમાણુ ઊર્જા પ્રોજેક્ટ્સની કામગીરીને વેગ આપ્યો છે.

ઓક્ટોબર મહિનામાં રાજ્યનો દૈનિક વીજ વપરાશ વધીને 57.4 કરોડ યુનિટ (574 મિલિયન યુનિટ્સ) થયો છે, જે ગત વર્ષે આ જ મહિનામાં 45.7 કરોડ યુનિટ હતો, જેમાં આશરે 27 ટકાનો વધારો થયો છે.

રાજ્યના ઊર્જા અને પેટ્રોકેમિકલ્સ વિભાગના જણાવ્યા અનુસાર, પાછલા વર્ષોની સરખામણીએ સપ્ટેમ્બર અને ઓક્ટોબર દરમિયાન વીજળીની માગમાં અંદાજે 12 ટકા એટલે કે 4,000 મેગાવોટનો વધારો થયો છે.

ગાંધીનગર ખાતે શનિવારે ઊર્જા મંત્રી ઋષિકેશ પટેલ અને રાજ્યકક્ષાના ઊર્જા મંત્રી કૌશિક વેકરિયાએ વિભાગના વરિષ્ઠ અધિકારીઓ અને વીજ કંપનીઓ સાથે વીજ પુરવઠાની સ્થિતિ અંગે સમીક્ષા બેઠક યોજી હતી.

આ બેઠકમાં માગ વધવાના કારણો, પર્યાપ્ત પુરવઠો સુનિશ્ચિત કરવાના ઉપાયો અને ભવિષ્યની જરૂરિયાતોને પહોંચી વળવા અંગેના આયોજનોની વિગતવાર સમીક્ષા કરવામાં આવી હતી.

અધિકારીઓએ જણાવ્યું હતું કે નબળા ચોમાસા બાદ સતત ઊંચા રહેલા તાપમાન, કૃષિ સિંચાઈ માટે વીજળીના વધેલા વપરાશ તેમજ નવરાત્રિ દરમિયાન અને દિવાળી પૂર્વે ઔદ્યોગિક માગમાં થયેલા વધારાને કારણે વીજ વપરાશમાં આ ઉછાળો જોવા મળ્યો છે.

ઊભા પાકને પૂરતું પાણી મળી રહે તે માટે ખેડૂતોને પર્યાપ્ત વીજ પુરવઠો આપવાને લીધે કૃષિ ક્ષેત્રની દૈનિક માગ 12,000 મેગાવોટની પીક સપાટીએ પહોંચી ગઈ છે. ગુજરાત અને પડોશી રાજ્યોમાં ઓછા વરસાદને કારણે હાઇડ્રોપાવર (જળ વિદ્યુત) ઉત્પાદનમાં પણ ઘટાડો થયો છે, જે સામાન્ય રીતે ઓક્ટોબર અને નવેમ્બરમાં તેની ટોચ પર હોય છે.

આ ઉપરાંત પવનની ગતિ ધીમી પડતાં પવન ઊર્જાના ઉત્પાદનમાં પણ ઘટાડો નોંધાયો છે, જેનાથી રાજ્યના વીજ પુરવઠા પર વધુ દબાણ સર્જાયું છે.

સાંજે 5 થી રાત્રે 11 વાગ્યા વચ્ચેના પીક અવર્સ દરમિયાન આ પડકાર વધુ ગંભીર બને છે, કારણ કે સૂર્યાસ્ત પછી સોલાર ઊર્જાનું ઉત્પાદન શૂન્ય થઈ જાય છે અને પવન ઊર્જા અનિયમિત રહે છે.

આ સમયગાળા દરમિયાન માગને પહોંચી વળવા કોલસા અને ગેસ આધારિત પાવર પ્લાન્ટ્સનો ઉપયોગ કરવામાં આવે છે, જ્યારે સ્ટેટ લોડ ડિસ્પેચ સેન્ટર (SLDC) અને વીજ વિતરણ કંપનીઓ ગ્રીડની ફ્રિકવન્સી અને સંતુલન જાળવવા કામ કરી રહી છે.

વધારાના વીજ પુરવઠાને સુનિશ્ચિત કરવા માટે રાજ્ય સરકારે ગુજરાત સ્ટેટ ઇલેક્ટ્રિસિટી કોર્પોરેશન લિમિટેડ (GSECL) માટે પર્યાપ્ત કોલસાની ઉપલબ્ધતા સુનિશ્ચિત કરવા કેન્દ્ર સરકાર સાથે ઉચ્ચ સ્તરીય બેઠકો યોજી છે.

કેન્દ્રીય કોલસા મંત્રાલયે નવેમ્બર સુધી દૈનિક 10 થી 11 રેલવે રેક કોલસો આપવાની અને નવેમ્બર પછી દૈનિક 13 થી 14 રેક આપવાની ખાતરી આપી છે. રાજ્યના પાવર સ્ટેશનોની કાર્યક્ષમતા વધારવા અને સંસાધનોના યોગ્ય ઉપયોગ માટે પણ જરૂરી પગલાં લેવામાં આવી રહ્યા છે.

રાજ્ય સરકારે નવેમ્બર મહિના માટે NTPCના ફરક્કા પ્લાન્ટમાંથી 379 મેગાવોટ અને આસામના હિસ્સાની કેન્દ્રીય વીજ ઉત્પાદન ક્ષમતામાંથી લાંબા ગાળાના ધોરણે 500 મેગાવોટ વીજળી મેળવવાની વ્યવસ્થા કરી છે, જે ટૂંક સમયમાં શરૂ થવાની ધારણા છે. આ ઉપરાંત ગુજરાતને સેન્ટ્રલ પાવર જનરેશનના અન-એલોકેટેડ હિસ્સામાંથી વધારાની 500 મેગાવોટ વીજળી ફાળવવામાં આવી છે.

ટૂંકા ગાળાની ખરીદી હેઠળ ઓક્ટોબરમાં 2,990 મેગાવોટ, નવેમ્બરમાં 1,740 મેગાવોટ અને ડિસેમ્બરમાં 1,335 મેગાવોટ વીજળી મેળવવાની વ્યવસ્થા કરવામાં આવી છે.

સરકાર દિવસ દરમિયાન ઉત્પન્ન થતી અંદાજે 12,000 મેગાવોટ સોલાર પાવરનો મહત્તમ ઉપયોગ કરવાની યોજના પણ ધરાવે છે, જેના માટે ખેતીવાડી વીજ વપરાશ દિવસ દરમિયાન સુનિશ્ચિત કરાયો છે જેથી ઉપલબ્ધ સૌર ઊર્જાનો શ્રેષ્ઠ ઉપયોગ થઈ શકે.

દિવસ દરમિયાન ઉત્પન્ન થતી સૌર ઊર્જાને સંગ્રહિત કરી સાંજના પીક અવર્સમાં વાપરવા માટે બેટરી એનર્જી સ્ટોરેજ સિસ્ટમ્સ (BESS)નો વ્યાપ વધારવામાં આવી રહ્યો છે.

હાલમાં 192 મેગાવોટની ક્ષમતા કાર્યરત છે, જ્યારે 2,742 મેગાવોટ (જે 5,517 મેગાવોટ-અવર સ્ટોરેજ બરાબર છે) માટેના કરારો પૂર્ણ કરવામાં આવ્યા છે.

માર્ચ 2027 સુધીમાં અન્ય 500 મેગાવોટ / 1,000 MWh ક્ષમતા કાર્યરત થવાની અપેક્ષા છે, જ્યારે 1,000 મેગાવોટ / 4,000 MWh ક્ષમતા માટેનું ટેન્ડર હાલ પ્રક્રિયા હેઠળ છે.

લાંબા ગાળાની જરૂરિયાતો માટે કેન્દ્રીય થર્મલ વીજ ઉત્પાદન મથકોમાંથી ગુજરાતને 1,300 મેગાવોટથી વધુ વીજળી ફાળવવામાં આવી છે. આ પુરવઠો વર્ષ 2027થી તબક્કાવાર શરૂ થશે અને 2028-29 સુધીમાં સંપૂર્ણપણે ઉપલબ્ધ થશે.

કેન્દ્રીય હાઇડ્રોપાવર મથકોમાંથી ફાળવાયેલી અન્ય 1,200 મેગાવોટથી વધુ વીજળી નવેમ્બર 2026થી તબક્કાવાર શરૂ થવાની અને 2028-29 સુધીમાં ઉપલબ્ધ થવાની ધારણા છે.

રાજ્ય સરકારે વર્ષ 2031-32ની સંભવિત માગને પહોંચી વળવા કેન્દ્રીય થર્મલ સ્ટેશનોમાંથી 5,000 મેગાવોટથી વધુ વીજ ફાળવણીની પણ માગણી કરી છે.

ગુજરાત ઊર્જા વિકાસ નિગમ લિમિટેડ (GUVNL) ટૂંક સમયમાં ‘શક્તિ’ (SHAKTI) સ્કીમ હેઠળ 4,000 મેગાવોટ માટે ટેન્ડર બહાર પાડશે, જેમાંથી 2030-31થી વીજળી ઉપલબ્ધ થવાની ધારણા છે.

ન્યુક્લિયર પાવર કોર્પોરેશન ઓફ ઇન્ડિયા લિમિટેડ (NPCIL) સાથે 4,200 મેગાવોટના પરમાણુ ઊર્જા પ્રોજેક્ટ માટે કરાર કરવામાં આવ્યા છે, જેનું પ્રથમ યુનિટ વર્ષ 2032માં કાર્યરત થવાની અપેક્ષા છે.

ઉકાઈ ખાતે 800 મેગાવોટનો થર્મલ પાવર પ્લાન્ટ નિર્માણાધીન છે અને તે સપ્ટેમ્બર 2029 સુધીમાં કાર્યરત થવાની સંભાવના છે. આ ઉપરાંત સિનોર, વાણાકબોરી અને ગાંધીનગર ખાતે નવા થર્મલ પાવર પ્રોજેક્ટ્સ માટે જમીન સંપાદન અને સૈદ્ધાંતિક મંજૂરી મેળવવાની પ્રક્રિયા પણ ચાલી રહી છે.

રાજ્ય સરકારે જણાવ્યું હતું કે વર્તમાન માગને પહોંચી વળવા માટે વીજ પુરવઠો પર્યાપ્ત છે અને આગામી દિવસોમાં હવામાન બદલાતાં વપરાશ ઘટવાની ધારણા છે.

સરકારે નાગરિકોને અફવાઓથી દૂર રહેવા, વીજળીનો વ્યય અટકાવવા, શક્ય હોય ત્યાં વધુ વીજળી વાપરતી પ્રવૃત્તિઓ દિવસના સમયે કરવા અને સાંજે 5 થી 11 વાગ્યા વચ્ચેના પીક અવર્સ દરમિયાન બિનજરૂરી વપરાશ મર્યાદિત કરવા અનુરોધ કર્યો છે.