અંતરિક્ષમાં પહોંચાડતા રોકેટની ટેક્નોલોજીથી બની ટેસ્લાની ફ્લાઇંગ કાર, પરંતુ ખાસ ટેક્નોલોજીને મંજૂરી મેળવવી મુશ્કેલ

એલન મસ્કની કંપની ટેસ્લાએ પોતાની નવી પેઢીની રોડસ્ટર (Roadster) કારનું પ્રદર્શન કરીને ઓટોમોબાઇલ અને અંતરિક્ષ ટેક્નોલોજીની દુનિયામાં ચર્ચા જગાવી છે. સ્પેસએક્સ (SpaceX)ના રોકેટમાં વપરાતી ટેક્નોલોજી સાથે જોડાયેલી આ કાર હવામાં ઊછાળો મારી શકે છે અને 180 ડિગ્રીનો ફ્લિપ (Flip) કરીને ફરી જમીન પર ઉતરી શકે છે તેવો દાવો કરવામાં આવ્યો છે. જોકે, આ કાર સતત હવામાં ઉડી શકે છે કે નહીં, તેની કિંમત કેટલી હશે, તેનું ઉત્પાદન ક્યારે શરૂ થશે અને તેને જાહેર રસ્તાઓ પર ચલાવવાની મંજૂરી મળશે કે નહીં, તેવા અનેક સવાલો હજુ યથાવત્ છે.

ટેક્સાસમાં આયોજિત એક ખાસ કાર્યક્રમ દરમિયાન ટેસ્લાની નવી રોડસ્ટરનું પ્રદર્શન કરવામાં આવ્યું હતું. આ કાર્યક્રમમાં કારની ઝડપ, હવામાં પલટી મારવાની ક્ષમતા અને થ્રસ્ટર (Thruster) ટેક્નોલોજી અંગેની માહિતી સામે આવી હતી. જોકે, કારની અંતિમ કિંમત, તેની સંપૂર્ણ ઉડાન ક્ષમતા અને વિવિધ દેશોમાં કાયદાકીય મંજૂરી અંગે કંપનીએ તમામ વિગતો જાહેર કરી નથી.

પહેલાં જાણીએ—ટેક્સાસના કાર્યક્રમમાં ટેસ્લા રોડસ્ટર અંગે શું જણાવાયું?

ટેક્સાસના મેકગ્રેગર ખાતે આવેલી સ્પેસએક્સની રોકેટ ટેસ્ટિંગ સુવિધામાં ટેસ્લા રોડસ્ટરની નવી પેઢીનું અનાવરણ કરવામાં આવ્યું હતું. પ્રદર્શન દરમિયાન ડ્રાઇવર વિનાની કારને ખાસ રેમ્પ (Ramp) પર ચલાવી, હવામાં ઊછાળો મારતી અને 180 ડિગ્રીનો ફ્લિપ કરતી દર્શાવવામાં આવી હતી. ત્યારબાદ થ્રસ્ટરની મદદથી કારને નિયંત્રિત રીતે જમીન પર ઉતારવાનો પ્રયોગ બતાવવામાં આવ્યો હતો.

1. હવામાં ઊછાળો અને કલાબાજી કરવાની ક્ષમતા

પ્રદર્શન દરમિયાન કારને વિશેષ વળાંકવાળા રેમ્પ પર ચલાવીને હવામાં ઉછળતી અને પલટી મારતી દર્શાવવામાં આવી હતી. કારમાં લગાવવામાં આવેલી થ્રસ્ટર સિસ્ટમ હવામાં તેની ગતિ અને દિશાને નિયંત્રિત કરવામાં મદદ કરે છે. જોકે, આ પ્રદર્શનથી કાર લાંબા સમય સુધી હવામાં ઉડી શકે છે એવું સાબિત થતું નથી. તેની વાસ્તવિક ઊંચાઈ, હવામાં રહેવાનો સમય અને ઉડાનનું અંતર હજુ સ્પષ્ટ કરવામાં આવ્યું નથી.

2. ઝડપ અને પ્રદર્શન

કાર અંગેના દાવા પ્રમાણે, તે માત્ર 0.81 સેકન્ડમાં શૂન્યથી 60 માઇલ પ્રતિ કલાક એટલે કે લગભગ 96 કિલોમીટર પ્રતિ કલાકની ઝડપ પકડી શકે છે. તેની મહત્તમ ઝડપ 230 માઇલ પ્રતિ કલાકથી વધુ એટલે કે આશરે 370 કિલોમીટર પ્રતિ કલાક જણાવવામાં આવી છે.

કારની શક્તિ 1,341 હોર્સપાવર (Horsepower) હોવાનો દાવો પણ કરવામાં આવ્યો છે. એક વખત સંપૂર્ણ ચાર્જ કર્યા બાદ તે લગભગ 300 માઇલ એટલે કે 483 કિલોમીટર સુધી જમીન પર દોડી શકે તેવી ક્ષમતા ધરાવતી હોવાનું જણાવાયું છે. આ આંકડાઓ કંપનીના દાવા તરીકે જોવાના રહેશે; વાસ્તવિક ઉપયોગમાં તેનું પ્રદર્શન સ્વતંત્ર પરીક્ષણો બાદ વધુ સ્પષ્ટ થશે.

3. ઉત્પાદન, વેરિઅન્ટ અને ભવિષ્યની યોજના

ટેસ્લાએ આ કારનું ઉત્પાદન 2028માં શરૂ કરવાનું લક્ષ્ય રાખ્યું હોવાનું અહેવાલમાં જણાવાયું છે. જોકે, સામાન્ય ગ્રાહકોને તેની ડિલિવરી ક્યારે મળશે તે અંગે ચોક્કસ સમયમર્યાદા જાહેર કરવામાં આવી નથી.

કારના ત્રણ વેરિઅન્ટ—પરફોર્મન્સ (Performance), થ્રસ્ટ (Thrust) અને રોકેટ (Rocket)—વિશે માહિતી આપવામાં આવી છે. રોકેટ વેરિઅન્ટ ખાસ આમંત્રણના આધારે ઉપલબ્ધ થવાની વાત પણ સામે આવી છે. જોકે, તમામ વેરિઅન્ટની અંતિમ કિંમત અને તેમની ટેક્નિકલ વિગતો અંગે હજુ સ્પષ્ટતા જરૂરી છે.

ટેસ્લાની ફ્લાઇંગ કાર અંગે કઈ વિગતો હજુ જાહેર થઈ નથી?

ટેસ્લાની રોડસ્ટરનું પ્રદર્શન આકર્ષક રહ્યું હોવા છતાં તેની સાથે જોડાયેલી કેટલીક મહત્વપૂર્ણ વિગતો હજુ અસ્પષ્ટ છે.

• હવામાં ઉડવાની ક્ષમતા: કાર કેટલી ઊંચાઈ સુધી જઈ શકે છે, કેટલો સમય હવામાં રહી શકે છે અને કેટલી દૂર સુધી ઉડી શકે છે તેના સત્તાવાર આંકડા સ્પષ્ટ નથી.

• અંતિમ કિંમત: બુકિંગ માટેના એડવાન્સ (Advance Deposit) અંગે અહેવાલમાં 50,000 ડોલરથી 2,50,000 ડોલર સુધીની રકમનો ઉલ્લેખ છે. ભારતીય ચલણમાં આ આશરે ₹47.5 લાખથી ₹2.40 કરોડ જેટલી થાય છે. જોકે, આ રકમ વેરિઅન્ટ અને બુકિંગની શરતો પ્રમાણે અલગ હોઈ શકે છે. કારની અંતિમ વેચાણ કિંમત અંગે સ્પષ્ટતા કરવામાં આવી નથી.

• આંતરિક ડિઝાઇન: પ્રદર્શન દરમિયાન કારની બારીઓ પર ઘેરા કાચ હોવાથી તેના કેબિન (Cabin) અને ઇન્ટિરિયર (Interior) અંગેની વિગતો સ્પષ્ટ રીતે જોવા મળી નહોતી.

• કાયદાકીય મંજૂરી: જાહેર રસ્તાઓ પર થ્રસ્ટર ટેક્નોલોજીનો ઉપયોગ કાયદેસર રહેશે કે નહીં, તે મોટો સવાલ છે.

• ભારત અને ચીનમાં ડિલિવરી: આ બજારોમાં બુકિંગની ઉપલબ્ધતા અંગે અહેવાલમાં ઉલ્લેખ છે, પરંતુ સ્થાનિક નિયમો હેઠળ મંજૂરી અને ડિલિવરીની ચોક્કસ સમયમર્યાદા અંગે સ્પષ્ટતા જરૂરી છે.

શું છે સ્પેસએક્સની રોકેટ ટેક્નોલોજી, જેનો ઉપયોગ કારમાં થયો?

ટેસ્લા રોડસ્ટરની ખાસિયત તેની થ્રસ્ટર સિસ્ટમ (Thruster System) છે. આ ટેક્નોલોજીનો સંબંધ સ્પેસએક્સના અંતરિક્ષ કાર્યક્રમોમાં વપરાતી ગેસના દબાણથી બળ ઉત્પન્ન કરવાની પદ્ધતિ સાથે છે. જોકે, કારમાં તેનો ઉપયોગ કેવી રીતે થાય છે અને તે કેટલી અસરકારક છે તે સમજવું જરૂરી છે.

1. કોલ્ડ-ગેસ થ્રસ્ટર (Cold-Gas Thruster)

આ સિસ્ટમમાં પરંપરાગત રોકેટની જેમ ઇંધણ સળગાવવાને બદલે ઊંચા દબાણ હેઠળ સંગ્રહિત નાઇટ્રોજન ગેસને ખાસ નોઝલમાંથી ઝડપથી બહાર છોડવામાં આવે છે. ગેસ બહાર નીકળતાં વિપરીત દિશામાં બળ ઉત્પન્ન થાય છે, જેને થ્રસ્ટ (Thrust) કહેવામાં આવે છે. આ બળ કારને હવામાં ઊછાળવામાં અને તેની દિશા નિયંત્રિત કરવામાં મદદ કરી શકે છે.

2. 600 લિટરની ક્ષમતાવાળી હાઈ-પ્રેશર ટાંકી

અહેવાલમાં કારમાં નાઇટ્રોજન ગેસ સંગ્રહવા માટે કુલ 600 લિટરની ક્ષમતાવાળી કાર્બન-ઓવરરૅપ્ડ પ્રેશર વેસલ્સ (COPVs) હોવાનો ઉલ્લેખ છે. આ ટાંકીઓમાં આશરે 10,000 પીએસઆઈ (PSI) સુધીનું દબાણ સહન કરવાની ક્ષમતા હોવાનો દાવો કરવામાં આવ્યો છે. આટલા ઊંચા દબાણને કારણે ટાંકીની મજબૂતાઈ, જાળવણી અને સલામતી અત્યંત મહત્વપૂર્ણ બની જાય છે.

3. કુલ 10 થ્રસ્ટર નોઝલ્સ

કારની આસપાસ અને આગળના ભાગમાં કુલ 10 થ્રસ્ટર નોઝલ્સ હોવાનો અહેવાલ છે. આ નોઝલ્સમાંથી ગેસને નિયંત્રિત રીતે બહાર છોડીને કારની હિલચાલ, દિશા અને ઉતરવાની ગતિ પર નિયંત્રણ મેળવવાનો હેતુ છે. જોકે, કારને હવામાં ઊંચકવાની વાસ્તવિક ક્ષમતા અને આ સિસ્ટમનું પ્રદર્શન સ્વતંત્ર ટેક્નિકલ પરીક્ષણો દ્વારા ચકાસવું જરૂરી છે.

4. અત્યંત શક્તિશાળી થ્રસ્ટર સિસ્ટમ

કારના પાછળના ભાગમાં લગાવવામાં આવેલા થ્રસ્ટર્સ આશરે 80 કિલોન્યુટન (kN) જેટલું બળ ઉત્પન્ન કરતા હોવાનો દાવો કરવામાં આવ્યો છે. આ પ્રકારનું બળ કારને ઝડપથી આગળ ધકેલવા અને વિશેષ હવાઈ પલટીઓ કરવા માટે ઉપયોગી બની શકે છે. જોકે, તેને કોઈ ચોક્કસ વિમાનના એન્જિનની શક્તિ જેટલું ગણતાં પહેલાં બંનેની કામગીરી અને માપદંડોની સરખામણી જરૂરી છે.

5. રેમ્પ પર પકડ મજબૂત રાખવાની વ્યવસ્થા

પ્રદર્શન દરમિયાન કારને વળાંકવાળા રેમ્પ પર નિયંત્રિત રાખવા માટે તેની નીચે પંખા અને ખાસ સ્કર્ટ્સ (Skirts) જેવી વ્યવસ્થાનો ઉલ્લેખ કરવામાં આવ્યો છે. અહેવાલ પ્રમાણે, ચાર 20 કિલોવોટના પંખા અને નીચે ઉતરી શકે તેવી સ્કર્ટ્સ રેમ્પ પર પકડ અને ડાઉનફોર્સ (Downforce) વધારવામાં મદદ કરે છે. આ વ્યવસ્થા કારને વિશેષ સ્ટંટ દરમિયાન સ્થિર રાખવા માટે ઉપયોગી બની શકે છે.

ફ્લાઇંગ કારને મંજૂરી મેળવવામાં ક્યાં મુશ્કેલીઓ આવી શકે?

ટેસ્લાની રોડસ્ટરને જાહેર રસ્તાઓ પર ચલાવવા અને હવામાં ઊછાળો મારવા માટે ઉપયોગમાં લેવાની મંજૂરી મેળવવી સરળ નહીં હોય. સામાન્ય કાર માટે મોટર વાહનના નિયમો લાગુ પડે છે, જ્યારે વિમાન અને અન્ય હવાઈ વાહનો માટે અલગ ઉડ્ડયન નિયમો હોય છે. રોડસ્ટર જેવી કારમાં બંને પ્રકારની ટેક્નોલોજીનો ઉપયોગ થતો હોવાથી કાયદાકીય સવાલો ઊભા થઈ શકે છે.

1. કયા વિભાગ પાસેથી મંજૂરી લેવી પડશે?

રસ્તા પર ચાલતી કાર અને હવામાં ઉડતા વિમાન માટે અલગ નિયમનકારી સંસ્થાઓ જવાબદાર હોય છે. આવી સ્થિતિમાં કારને રસ્તા પર ચલાવવાની મંજૂરી મળી જાય તો પણ તેની થ્રસ્ટર સિસ્ટમનો ઉપયોગ કરીને હવામાં ઊછાળો મારવાની મંજૂરી આપમેળે મળી જાય એવું નથી. અમેરિકામાં ફેડરલ એવિએશન એડમિનિસ્ટ્રેશન (FAA) અને રસ્તા પરનાં વાહનો માટેની સંબંધિત સંસ્થાઓના નિયમો વચ્ચે સ્પષ્ટતા જરૂરી બની શકે છે.

2. જાહેર રસ્તાઓ પર થ્રસ્ટરનો ઉપયોગ કાયદેસર રહેશે?

કારમાં વપરાતી હાઈ-પ્રેશર ગેસ સિસ્ટમ જાહેર રસ્તાઓ પર ચલાવવી સલામત અને કાયદેસર છે કે નહીં તે મહત્વનો મુદ્દો છે. અહેવાલ મુજબ, રોકેટ વેરિઅન્ટની સંપૂર્ણ ફ્લાઇટ સિસ્ટમ જાહેર રસ્તાઓ પર ઉપયોગ માટે મંજૂર ન હોવાની વાત કરવામાં આવી છે. અલગ-અલગ દેશોમાં આ અંગેના નિયમો અલગ હોઈ શકે છે.

3. સલામતી અંગે ગંભીર સવાલો

370 કિલોમીટર પ્રતિ કલાકથી વધુની દાવો કરાયેલી ઝડપ અને 10,000 પીએસઆઈ સુધીનું દબાણ ધરાવતી સિસ્ટમ સામાન્ય ટ્રાફિકમાં જોખમ ઊભું કરી શકે છે. થ્રસ્ટર અચાનક સક્રિય થઈ જાય, ગેસ ટાંકીમાં ખામી સર્જાય અથવા નિયંત્રણ વ્યવસ્થા નિષ્ફળ જાય તો ગંભીર અકસ્માતની શક્યતા ઊભી થઈ શકે છે. તેથી સલામતીનાં ધોરણો, ઇમરજન્સી સિસ્ટમ અને ટેક્નિકલ પરીક્ષણો અત્યંત મહત્વપૂર્ણ રહેશે.

4. ડ્રાઇવિંગ લાઇસન્સ અને વીમાનો પ્રશ્ન

આવી કાર ચલાવવા માટે સામાન્ય ડ્રાઇવિંગ લાઇસન્સ પૂરતું રહેશે કે વિશેષ તાલીમની જરૂર પડશે તે અંગે સ્પષ્ટતા જરૂરી છે. તેવી જ રીતે, સામાન્ય મોટર વીમો (Motor Insurance) હવામાં ઊછાળો મારતી વખતે થતા નુકસાન અથવા થ્રસ્ટર સિસ્ટમથી સર્જાયેલા અકસ્માતને આવરી લેશે કે નહીં તે પણ મહત્વનો સવાલ છે.

5. ભારત અને અન્ય દેશોમાં મંજૂરીનો પડકાર

ભારત અને ચીન જેવા બજારોમાં કારની ઉપલબ્ધતા અંગે ચર્ચા થઈ રહી છે, પરંતુ દરેક દેશના વાહન સુરક્ષા ધોરણો, રસ્તા પર ઉપયોગના નિયમો અને ઉડ્ડયન કાયદાઓ અલગ છે. તેથી એક દેશમાં મંજૂરી મળી જાય તો બીજા દેશમાં પણ કાર ચલાવી શકાશે એવું માનવું યોગ્ય નથી. સ્થાનિક સત્તાવાળાઓની મંજૂરી અને નિયમોનું પાલન કર્યા બાદ જ તેની ડિલિવરી અને ઉપયોગ શક્ય બની શકે છે.

શું ટેસ્લા રોડસ્ટર દુનિયાની પહેલી ફ્લાઇંગ કાર હશે?

ટેસ્લા રોડસ્ટર દુનિયાની પહેલી ઉડતી કાર હશે એવું કહેવું યોગ્ય નથી. ઉડતી કાર બનાવવાના પ્રયોગો લગભગ એક સદીથી ચાલી રહ્યા છે. અહેવાલ મુજબ, 1917માં ગ્લેન કર્ટિસે ઉડતી કાર જેવી રચનાનો પ્રારંભિક પ્રોટોટાઇપ રજૂ કર્યો હતો. ત્યારબાદ પણ અનેક કંપનીઓએ રસ્તા અને હવામાં બંને રીતે ઉપયોગ કરી શકાય તેવા વાહનો વિકસાવવાનો પ્રયાસ કર્યો છે.

અમેરિકાની એલે્ફ (Alef) નામની કંપનીએ પણ પોતાની ફ્લાઇંગ કારનો પ્રોટોટાઇપ રજૂ કર્યો હતો. અહેવાલમાં જણાવાયું છે કે તેને 2023માં અમેરિકાની FAA તરફથી વિશેષ એરવર્થિનેસ (Airworthiness) પ્રમાણપત્ર મળ્યું હતું. જોકે, આવું વિશેષ પ્રમાણપત્ર મળવું અને સામાન્ય લોકો માટે નિયમિત હવાઈ ઉડાનની સંપૂર્ણ મંજૂરી મળવી એકસરખી બાબતો નથી.

ટેસ્લાની રોડસ્ટર અને એલે્ફ જેવી કાર વચ્ચેનો મુખ્ય તફાવત તેમની ઉડાનની પદ્ધતિમાં હોઈ શકે છે. રોડસ્ટરનું પ્રદર્શન મુખ્યત્વે થ્રસ્ટરની મદદથી હવામાં ટૂંકા સમય માટે ઊછાળો મારવા અને સ્ટંટ કરવા પર આધારિત હોવાનું જણાય છે, જ્યારે કેટલીક અન્ય ફ્લાઇંગ કાર લાંબા સમય સુધી હવામાં રહેવા માટે અલગ પ્રોપલ્શન (Propulsion) સિસ્ટમનો ઉપયોગ કરે છે.

હવે આગળ શું થશે?

ટેસ્લા રોડસ્ટરનું પ્રદર્શન ભવિષ્યની કાર ટેક્નોલોજી અંગે ઉત્સુકતા જગાવે છે. રોકેટ ટેક્નોલોજીનો ઉપયોગ કરીને કારને હવામાં ઊછાળવાની કલ્પના આકર્ષક છે, પરંતુ તેને વાસ્તવિક જીવનમાં ઉપયોગી બનાવવા માટે અનેક પડકારો પાર કરવા પડશે. કારની કિંમત, વાસ્તવિક ઉડાન ક્ષમતા, સલામતી, ઉત્પાદન અને વિવિધ દેશોમાં કાયદાકીય મંજૂરી અંગે હજુ અનેક વિગતો સ્પષ્ટ થવાની બાકી છે.

જો કંપની 2028માં ઉત્પાદન શરૂ કરવાના લક્ષ્ય તરફ આગળ વધે, તો પણ ગ્રાહકો સુધી કાર પહોંચવાનો સમય સ્થાનિક નિયમો અને મંજૂરીઓ પર નિર્ભર રહેશે. એટલે હાલ તેને સંપૂર્ણપણે તૈયાર થઈ ગયેલી સામાન્ય ફ્લાઇંગ કાર કરતાં વિશેષ થ્રસ્ટર ટેક્નોલોજી ધરાવતી પ્રાયોગિક સુપરકાર તરીકે જોવી વધુ યોગ્ય છે.