12 વર્ષ બાદ ભદ્ર ફેસ્ટિવલની વાપસી, જ્યાં ક્યારેક ભરાતા શાહી દરબાર અને રમાતો હતો હોર્સ પોલો!

12 વર્ષ બાદ ભદ્ર ફેસ્ટિવલની વાપસી, જ્યાં ક્યારેક ભરાતા શાહી દરબાર અને રમાતો હતો હોર્સ પોલો!
તસવીર: gstv
આ સમાચાર સાંભળો

હેરિટેજ વીકની શરૂઆત નિમિત્તે ગુરુવાર, 19 નવેમ્બરના રોજ 12 વર્ષના લાંબા અંતરાલ પછી ભદ્ર ફેસ્ટિવલની બીજી આવૃત્તિનું આયોજન થતા ભદ્ર પ્લાઝા વિવિધ કલાત્મક અને સાંસ્કૃતિક કાર્યક્રમોથી ગુંજી ઉઠ્યું હતું. ભદ્ર કિલ્લાની બહાર એક વિશાળ, વૃક્ષોથી ઘેરાયેલા ચોકની કલ્પના કરો, જ્યાં ત્રણ દરવાજાની આસપાસ નારંગી અને લીંબુ (સિટ્રોન) ના વૃક્ષો હોય, ફુવારા ઉડતા હોય અને શાહી દરબારની ચહલપહલ હોય. મુલાકાતી મહાનુભાવો શાસકને મળવાની રાહ જોતા હોય, સૈનિકોની ટુકડીઓ લશ્કરી નિરીક્ષણ માટે એકત્ર થઈ હોય અને ખુલ્લા મેદાનમાં ઘોડા પર પોલો (હોર્સ પોલો) રમાતો હોય. આ હતું અમદાવાદનું શાહી ચોક 'મેદાન-એ-શાહ'. ગુરુવારે મેદાન-એ-શાહ ફરી એકવાર જીવંત બન્યું હતું, કારણ કે 12 વર્ષના અંતરાલ પછી ભદ્ર ફેસ્ટિવલની બીજી આવૃત્તિ પરત ફરી હતી, જે પોતાની સાથે કલાત્મક અને સાંસ્કૃતિક કાર્યક્રમોનો સંગમ લઈને આવી હતી. સામાન્ય દિવસોમાં આ ચોક એક ધમધમતું બજાર અને વિકસતા શહેરની રોજિંદી જરૂરિયાતો મુજબ આકાર પામેલી જગ્યા છે.

મેદાન-એ-શાહ હંમેશાથી કોઈ વ્યાપારી બજાર નહોતું. ઐતિહાસિક વર્ણનોમાં મેદાન-એ-શાહને તાડ, આમલી, લીંબુ અને નારંગીના વૃક્ષોથી સુશોભિત એક સુંદર વિસ્તાર તરીકે દર્શાવવામાં આવ્યું છે. યુરોપિયન સંશોધકોએ ફુવારાઓની બાજુમાં ભરાતા સાંજના શાહી દરબારો, લશ્કરી પરેડ અને મુલાકાતી પ્રતિનિધિમંડળોના મેળાવડાઓનું વર્ણન કર્યું છે. ઇતિહાસકાર રિઝવાન કાદરી કહે છે કે આ મેદાનમાં હોર્સ પોલો પણ રમાતો હતો.

જાહેરાત

તેમણે જણાવ્યું હતું કે, “આ ચોક પાછળથી એક મહત્વપૂર્ણ બજાર બની ગયો. શુક્રવારી અથવા ખાસ બજાર તરીકે ઓળખાતું શુક્રવારનું બજાર ત્રણ દરવાજા અને ભદ્ર વચ્ચે ભરાતું હતું, જે પાછળથી અમદાવાદના રવિવારના બજાર એટલે કે 'રવિવારી' તરીકે વિકસિત થયું. આ ભૂતપૂર્વ શાહી મેદાન હવે માણેક ચોક, ત્રણ દરવાજા અને ભદ્રને જોડતા વ્યસ્ત વ્યાપારી વિસ્તારની વચ્ચે આવેલું છે.”

આ ફેસ્ટિવલનો ઉદ્દેશ્ય તેના સાંસ્કૃતિક કાર્યક્રમો દ્વારા મુલાકાતીઓને આ વિસ્તારના બહુસ્તરીય ઇતિહાસ સાથે ફરીથી જોડવાનો છે. તેમાં એવા કાર્યક્રમો અને પરંપરાઓનો સમાવેશ થાય છે જે દર્શાવે છે કે આ ઐતિહાસિક જગ્યાનો કેટલી અલગ-અલગ રીતે ઉપયોગ અને અનુભવ કરવામાં આવ્યો છે.

'ક્રાફ્ટ ઓફ આર્ટ' ના સ્થાપક અને આર્ટિસ્ટિક ડિરેક્ટર બિરવા કુરેશીએ જણાવ્યું હતું કે, “અમે આ ઐતિહાસિક પરિસરના ઘણા પાસાઓ—તેનું સ્થાપત્ય, નાટ્યકલા, સંગીત, પરંપરાઓ અને રોજિંદા જીવન—ને એકસાથે લાવવા માંગતા હતા, અને લોકોને એવી જગ્યાઓ ફરીથી શોધવા માટે આમંત્રિત કરવા માંગતા હતા જેને તેઓ વર્ષોથી જાણે છે, પરંતુ કદાચ આ રીતે ક્યારેય અનુભવી નથી.” 2017 માં અમદાવાદ મ્યુનિસિપલ કોર્પોરેશન દ્વારા હાથ ધરવામાં આવેલા ભદ્ર પ્લાઝા ડેવલપમેન્ટ પ્રોજેક્ટનો ઉદ્દેશ્ય આ વિસ્તારની ઐતિહાસિક ઓળખ જાળવી રાખીને લોકોની અવરજવર સુગમ બનાવવાનો હતો.

કાદરીએ કહ્યું, “એક કે બે દિવસનો કાર્યક્રમ ચોક્કસપણે આ જગ્યાની સુંદરતાને બહાર લાવી શકે છે. પરંતુ મેદાન-એ-શાહ એક એવું સુલભ જાહેર સ્થળ બની રહેવું જોઈએ જ્યાં લોકો સમય વિતાવી શકે, તેના ઇતિહાસ વિશે જાણી શકે અને તેનું મહત્વ સમજી શકે. લોકોને પ્રસંગોપાત સાંસ્કૃતિક કાર્યક્રમો ઉપરાંત પણ આ વારસાનો અનુભવ કરવાની અને તેની કદર કરવાની તકો મળવી જોઈએ.”

ભદ્ર કિલ્લો: શાહી દરબારથી જેલ સુધીની સફર

મેદાન-એ-શાહનો ઇતિહાસ ભદ્ર કિલ્લા સાથે ગાઢ રીતે જોડાયેલો છે. 1411 માં સુલતાન અહેમદ શાહે અમદાવાદની સ્થાપના કર્યા પછી તરત જ બંધાયેલો આ કિલ્લો શહેરની સૌથી પ્રારંભિક ઇમારતોમાંનો એક હતો. 'મિરાત-એ-અહમદી' અને અન્ય ઐતિહાસિક દસ્તાવેજો અનુસાર, 'અરક કિલ્લા' તરીકે પણ ઓળખાતો આ કિલ્લો મુઘલ અને ત્યારબાદ બ્રિટિશ શાસન હેઠળ ગયો તે પહેલાં શાહી દરબાર તરીકે સેવા આપતો હતો. એએમસીના હેરિટેજ દસ્તાવેજો મુજબ, મુઘલ ગવર્નર આઝમ ખાને 17 મી સદીમાં કિલ્લાના મુખ્ય પ્રવેશદ્વારની બાજુમાં એક સરાઈ (ધર્મશાળા) બનાવી હતી. મરાઠાઓએ પાછળથી આ સરાઈની અંદર ભદ્રકાળી મંદિરની સ્થાપના કરી હતી. બ્રિટિશ શાસન દરમિયાન, આ સરાઈને જેલમાં ફેરવી દેવામાં આવી હતી.

કિલ્લાની પૂર્વ બાજુએ આવેલો 'ત્રણ દરવાજા' કિલ્લાની દીવાલોની બહાર આવેલા ખુલ્લા શાહી ચોક 'મેદાન-એ-શાહ' ના મુખ્ય પ્રવેશદ્વાર તરીકે કામ કરતો હતો. આ દરવાજા પર 1814 નો એક આરસપહાણનો શિલાલેખ છે, જે હિંદુ અને મુસ્લિમ બંને ધાર્મિક સત્તાઓને ટાંકીને પિતાની મિલકતમાં દીકરીઓને તેમનો કાયદેસરનો હિસ્સો મળવાની વાત કરે છે.

આ સમાચાર શેર કરો

જાહેરાત