લિવ ઈનમાં લેખિત કરાર હોય તો દુષ્કર્મનો આરોપ ના ટકી શકે, ગુજરાત હાઈકોર્ટનો ખાસ ચુકાદો

ગુજરાત હાઈકોર્ટે એક અગત્યના ચુકાદા મારફતે ઠરાવ્યું છે કે, જ્યારે બે પુખ્ત વયના લોકો પરસ્પર સંમતિથી થયેલા લેખિત કરાર હેઠળ સાથે રહે છે અને ત્યારબાદ લેખિત કરાર દ્વારા તેમની ગોઠવણનો અંત લાવે છે, ત્યારે લગ્નના ખોટા વચન પર પીડિતાનો દુષ્કર્મનો દાવો ટકાવી રાખવો મુશ્કેલ બની જાય છે. જસ્ટિસ ઈલેશ જે. વોરા અને જસ્ટિસ આર. ટી. વાચ્છાણીની ખંડપીઠે પૂર્વ લિવ ઈન પાર્ટનર મહિલાની અપીલ ફગાવી દીધી હતી અને પીડિતાએ આરોપી પુરુષ સામે નોંધાવેલી દુષ્કર્મની ફરિયાદના કેસમાં આરોપી પુરુષને નિર્દોષ ઠરાવતાં ટ્રાયલ કોર્ટના ચુકાદાને બહાલ રાખ્યો હતો.

ખંડપીઠે નોંધ્યું કે આ કેસમાં બંને વચ્ચેના લેખિત કરારોમાં પોતાની મરજીથી સાથે રહેવાનો અને આ માટે કોઈ દબાણ કે લાલચ ન હોવાનો ઉલ્લેખ હતો. 29મી જાન્યુઆરી, 2020ના રોજ થયેલા બીજા કરારમાં પણ બંનેએ પોતાની ઈચ્છાથી અલગ રહેવાનો નિર્ણય કર્યા હોવાનું સ્પષ્ટ થાય છે. આ દસ્તાવેજોમાં મારીપીટ, ધમકી કે બળજબરીથી શારીરિક સંબંધના આક્ષેપોનો ઉલ્લેખ ન હતો.

લિવ ઈન રિલેશનશિપનો શું હતો સમગ્ર કેસ?

ફરિયાદી યુવતી અમદાવાદની કોલેજમાં બીજા વર્ષમાં અભ્યાસ કરતી હતી અને આરોપી સાથે લગભગ એક વર્ષથી પ્રેમસંબંધમાં હતી. ફરિયાદ મુજબ, 14મી ઓગસ્ટ 2019ના રોજ બંને વચ્ચે સાથે રહેવા અને ભવિષ્યમાં લગ્ન કરવા અંગે લેખિત સમજૂતી થઈ હતી. યુવતી તેના માતા-પિતા અને કાકાની જાણકારીમાં યુવક સાથે અલગ રહેવા ગઈ હતી, બંને ભાડાના મકાનમાં પણ સાથે રહેતાં હતાં. ફરિયાદ મુજબ, 29મી જાન્યુઆરી 2020ના રોજ અગાઉનો કરાર રદ કરવા અંગે બીજી સમજૂતી કરવામાં આવી હતી. લિવ ઈન કરાર રદ થયા બાદ યુવતીએ પ્રતિવાદી યુવક વિરૂદ્ધ બીજા દિવસે પોલીસમાં દુષ્કર્મ સહિતના આક્ષેપોની ફરિયાદ નોંધાવી હતી.

આ કેસમાં 31 જાન્યુઆરી 2026એ ટ્રાયલ કોર્ટે યુવકને નિર્દોષ છોડી મૂક્યો હતો. આ ચુકાદાથી નારાજ યુવતીએ હાઈકોર્ટમાં અપીલ કરી હતી. જો કે, હાઈકોર્ટે પણ તેની અપીલ ફગાવી દીધી હતી અને સ્પષ્ટ કર્યું કે, ખોટા લગ્નવચનના આધારે બળાત્કારનો ગુનો સાબિત કરવા માટે માત્ર લગ્ન ન થયાં હોવું પૂરતું નથી. વચન આપતી વખતે આરોપીનો ઈરાદો શરૂઆતથી જ તેને પાળવાનો ન હતો અને મહિલાને શારીરિક સંબંધ માટે ભ્રમિત કરવાનો હતો, તે સાબિત થવું જરૂરી છે.બંને પક્ષકારો લેખિત દસ્તાવેજથી છૂટા પડ્યા હોય તો બળજબરી થઈ હોવાનું કહી શકાય નહીં

હાઈકોર્ટના જણાવ્યાનુસાર, અપીલકર્તા અને પ્રતિવાદીનો લાંબા સમયથી ચાલતો સંબંધ, જેમાં તેમના સાથે રહેવા અને એકબીજા સાથે સહવાસ કરવાના સંજોગોનો સમાવેશ થાય છે, તે પણ ફરિયાદીના માતા પિતાની જાણકારી સાથે અલગ ભાડાના રહેઠાણમાં, એવી ધારણાને જન્મ આપે છે કે તેમનો સંબંધ માન્ય સંમતિ પર આધારિત હતો. જ્યારે બે પુખ્ત વયના લોકો, એક લેખિત વ્યવસ્થા હેઠળ ઘણા મહિનાઓ સુધી સાથે રહ્યા પછી, જે પોતે જ સ્વતંત્ર સંમતિ જાહેર કરે છે, ત્યારે પરસ્પર એક લેખિત દસ્તાવેજ દ્વારા તે વ્યવસ્થાનો અંત લાવે છે, ત્યારે તેમાં કોઈ બળજબરી થઈ હોય તે વાત અસ્થાને છે. સાથે સાથે પીડિતા એટલે કે, ફરિયાદ પક્ષનો કેસ કે આ સંબંધ લગ્નના ખોટા વચન અને વારંવાર બળજબરીથી ઉત્પન્ન થયો હતો તે ટકાવી રાખવો મુશ્કેલ બની જાય છે. આ કેસમાં મહિલા અને પ્રતિવાદી પુરુષ વચ્ચેના શારીરિક સંબંધ પણ ફરિયાદીની સતત સંમતિ પર આધારિત હતા અને અલગ થવું પણ સ્વેચ્છિક હતું.

બંને પક્ષકારો મરજીથી સાથે રહ્યાં હોય, બાદમાં તેને દુષ્કર્મના દાયરામાં લાવી શકાય નહીં

હાઈકોર્ટે એ વાતની પણ નોંધ લીધી હતી કે, લિવ ઈન રિલેશનશિપના કરાર મુજબ, સમજૂતી દસ્તાવેજને અમલમાં મૂકતી વખતે પ્રતિવાદી 20 વર્ષનો હતો અને તે 21 વર્ષનો થાય પછી અપીલકર્તા (પીડિતા) સાથે લગ્ન કરશે તેવી સમજૂતી હતી પરંતુ આવા દસ્તાવેજને કાયદેસર કહી શકાય નહીં કારણ કે, જાહેર નીતિ અને કાયદાની વિરૂદ્ધ છે. ફરિયાદી દ્વારા આક્ષેપ કરાયેલી રીતે પણ તેનો ઉપયોગ કરી શકાતો નથી. આ કેસ શરૂઆતથી જ અપ્રામાણિક ઈરાદાથી લગ્ન કરવાના વચનનો નથી, જેથી આવા વચનની આડમાં જાતીય લાભ મેળવી શકાય.

અહીં પક્ષકારોએ પરસ્પર સંમતિથી સાથે રહેવા માટે લેખિત કરાર કર્યો હતો અને ત્યારબાદ બીજા દસ્તાવેજ દ્વારા તેને પરસ્પર રદ કર્યો હતો. બંને જણાએ કોઈપણ ત્રીજા વ્યક્તિના દબાણ અથવા દબાણ વિના, પોતાની મરજીથી સાથે રહેવાનું નક્કી કર્યું હતું, તેથી પ્રતિવાદી પુરુષ વિરૂદ્ધ લગ્નના ખોટા વચનના આધારે કેસને દુષ્કર્મના દાયરામાં લાવી શકાય નહીં.