RBI એ બેંકોને ફી ઘટાડવાનો આપ્યો નિર્દેશ! ગ્રાહકોને થઈ શકે છે રાહત

ભારતીય રિઝર્વ બેંકે બેંકોને ગ્રાહકો પાસેથી વસૂલવામાં આવતી ચોક્કસ ફી ઘટાડવાનો નિર્દેશ આપ્યો છે. આમાં ડેબિટ કાર્ડ, લેટ પેમેન્ટ અને મિનિમમ બેલેન્સની આવશ્યકતાઓનો સમાવેશ થાય છે. રિઝર્વ બેંકનું આ પગલું બેંકોની આવક પર અબજો રૂપિયાનો પ્રભાવ પાડી શકે છે. આ પગલું ત્યારે આવ્યું છે જ્યારે બેંકો રિટેલ લોન પર વધુ ધ્યાન કેન્દ્રિત કરી રહી છે. કોર્પોરેટ લોનમાં નુકસાન સહન કર્યા પછી, બેંકો હવે વ્યક્તિગત લોન, કાર લોન અને નાના વ્યવસાય લોનમાંથી સારો નફો કમાઈ રહી છે.

આ વધારાથી રિઝર્વ બેંકનું ધ્યાન ગ્રાહકોની ચિંતાઓ અને ન્યાયીતા તરફ ગયું છે. રિઝર્વ બેંક ખાસ કરીને ગરીબ અને ઓછી આવક ધરાવતા ગ્રાહકો પાસેથી લેવાતી અને તેમને અપ્રમાણસર અસર કરતી ફી વિશે ચિંતિત છે. સૌથી વધુ વસ્તી ધરાવતા દેશ ભારતમાં આ એક મહત્વપૂર્ણ મુદ્દો છે.

ફી ઘટાડવાની આપી હતી સલાહ

રિઝર્વ બેંકે, બેંકોને ફી ઘટાડવાની સલાહ આપી હોવા છતાં, તેણે કોઈ ચોક્કસ મર્યાદા નક્કી કરી નથી. હાલમાં, રિટેલ અને નાના વ્યવસાય લોન માટે પ્રોસેસિંગ ફી 0.5% થી 2.5% સુધીની છે. કેટલીક બેંકોએ હોમ લોન ફી રૂ.25,000 સુધી મર્યાદિત કરી છે. આ વર્ષે બેંકોની ફીની આવકમાં વધારો થયો છે. 

ઇન્ડિયા રેટિંગ્સ એન્ડ રિસર્ચના ડેટા અનુસાર, જૂનમાં પૂરા થયેલા ક્વાર્ટરમાં ફીની આવક 12% વધીને રૂ.510.6 અબજ થઈ ગઈ છે. જે પાછલા વર્ષ કરતા 6% વધુ છે. રિઝર્વ બેંકે અવલોકન કર્યું છે કે, એક જ ઉત્પાદન માટે વિવિધ ગ્રાહકો પાસેથી અલગ અલગ ફી વસૂલવામાં આવી રહી છે, જે વાજબી ન ગણી શકાય.

NBFC ફરિયાદોના નુરાકરણ માટે આપ્યો આદેશ

ઇન્ડિયન બેંક્સ એસોસિએશન રિઝર્વ બેંકની ચકાસણી હેઠળ 100થી વધુ રિટેલ ઉત્પાદનો સાથે બેંકો સાથે ચર્ચા પણ કરી રહ્યું છે. માર્ચ 2024માં, ગવર્નર સંજય મલ્હોત્રાએ બેંકો અને NBFC ને ગ્રાહકોની ફરિયાદોનું નિરાકરણ લાવવા કહ્યું હતું. તેમણે સૂચન કર્યું કે વરિષ્ઠ બેંક અધિકારીઓએ અઠવાડિયામાં એક વાર ફરિયાદોના નિરાકરણ માટે સમય ફાળવવો જોઈએ.

રિઝર્વ બેંકની સંકલિત લોકપાલ યોજના હેઠળની ફરિયાદો બે વર્ષમાં ૫૦% વધીને 2023-24 માં 9.34 લાખ સુધી પહોંચી ગઈ છે. રિઝર્વ બેંક લોકપાલ દ્વારા મળેલી ફરિયાદો પણ 25% વધીને 2.94 લાખ થઈ ગઈ છે. 2023-24માં 95 કોમર્શિયલ બેંકોને 1 કરોડથી વધુ ફરિયાદો મળી હતી. જો NBFC તરફની ફરિયાદોનો સમાવેશ કરવામાં આવે તો આ સંખ્યા વધુ હશે.