AIથી સાયબર હુમલાનું જોખમ વધ્યું! RBIએ બેંકોને ફટકારી ચેતવણી, સુરક્ષા વ્યવસ્થાની તપાસ તેજ

આર્ટિફિશિયલ ઇન્ટેલિજન્સ (AI)ની મદદથી થતા સાયબર હુમલાઓનું જોખમ વધતાં ભારતીય રિઝર્વ બેંક (RBI)એ દેશની બેંકોની સાયબર સુરક્ષા વ્યવસ્થાની તપાસ તેજ કરી છે. કેન્દ્રીય બેંકે નાણાકીય સંસ્થાઓને સાયબર સુરક્ષાના નિયમોનું કડક પાલન કરવા અને AI આધારિત જોખમોનો સામનો કરવા માટેની તૈયારીઓની વિગતો રજૂ કરવા જણાવ્યું છે. સાથે જ બેંકો પાસેથી હાલના સુરક્ષા નિયમોના પાલનના પુરાવા પણ માગવામાં આવ્યા છે. હેકર્સ અદ્યતન AI ટૂલ્સનો ઉપયોગ કરીને બેંકિંગ સિસ્ટમમાં રહેલી નબળાઈઓનો લાભ લેવાનો પ્રયાસ કરી રહ્યા છે, જેના કારણે ગ્રાહકોના નાણાં અને વ્યક્તિગત માહિતીની સુરક્ષા સામે ગંભીર પડકાર ઊભો થયો છે.

બેંકોની API સુરક્ષાની તપાસ કરવા RBIનો આદેશ

સાયબર હુમલાઓના વધતા જોખમને ધ્યાનમાં રાખીને RBIએ તાજેતરની બેઠકોમાં બેંકોને તેમની એપ્લિકેશન પ્રોગ્રામિંગ ઇન્ટરફેસ (API) વ્યવસ્થાની નબળાઈઓ તપાસવા સૂચના આપી છે. API એ એવી ટેક્નોલોજી છે, જેના માધ્યમથી બેંકો અન્ય નાણાકીય સંસ્થાઓ, નોન-બેંકિંગ ફાઇનાન્સ કંપનીઓ (NBFC) અને ફિનટેક કંપનીઓ સાથે ડિજિટલ રીતે જોડાય છે. આ વ્યવસ્થામાં રહેલી કોઈ ખામીનો લાભ લઈને હેકર્સ અનધિકૃત વ્યવહારો કરી શકે છે અથવા સંવેદનશીલ માહિતી સુધી પહોંચવાનો પ્રયાસ કરી શકે છે. RBI અગાઉ પણ સાયબર સુરક્ષા અંગે માર્ગદર્શિકા જાહેર કરી ચૂક્યું છે. જોકે, તેના અમલમાં ધીમી ગતિ હોવાની ચિંતાને પગલે હવે બેંકોની સુરક્ષા વ્યવસ્થા અને નિયમોના પાલન પર વધુ કડક નજર રાખવામાં આવી રહી છે.

નાની બેંકો અને NBFC હેકર્સના સરળ નિશાન પર

સાયબર સુરક્ષા સાથે સંકળાયેલા સૂત્રોના જણાવ્યા અનુસાર, હેકર્સ મોટી બેંકોની સરખામણીએ નાની ધિરાણ સંસ્થાઓ, NBFC અને તેમની સાથે કામ કરતી થર્ડ-પાર્ટી સોફ્ટવેર કંપનીઓને સરળ લક્ષ્ય બનાવવાનો પ્રયાસ કરે છે. આવી સંસ્થાઓની ડિજિટલ સુરક્ષામાં રહેલી નબળાઈઓનો લાભ લઈને હેકર્સ બેંકિંગ સિસ્ટમમાં ઘૂસણખોરી કરી શકે છે. ખાસ કરીને બેંકો અને ફિનટેક કંપનીઓ વચ્ચે ડેટાની આપ-લે માટે ઉપયોગમાં લેવાતી સિસ્ટમની સુરક્ષા અત્યંત મહત્ત્વપૂર્ણ બની છે.

SBIના આશરે 3,900 ગ્રાહકોનો ડેટા લીક

ભારતમાં તાજેતરના અઠવાડિયાઓ દરમિયાન બેંકિંગ ક્ષેત્રમાં સાયબર સુરક્ષાને લગતી કેટલીક ગંભીર ઘટનાઓ સામે આવી છે. દેશની સૌથી મોટી ધિરાણકર્તા સ્ટેટ બેંક ઓફ ઇન્ડિયા (SBI)ના આશરે 3,900 ગ્રાહકોનો ડેટા લીક થયો હોવાના અહેવાલો સામે આવ્યા છે. બેંક આ મામલે તપાસ કરી રહી છે. આ ઘટનાએ ગ્રાહકોની વ્યક્તિગત અને નાણાકીય માહિતીની સુરક્ષા અંગે ચિંતા વધારી છે.

ICICI બેંક સાથે જોડાયેલા ખાતાઓમાંથી ₹16.5 કરોડથી વધુની ઉચાપત

બીજી એક ઘટનામાં, મુંબઈ સ્થિત બે NBFC સાથે જોડાયેલા ICICI બેંકનાં ખાતાઓમાંથી 8 અને 9 ઓક્ટોબર દરમિયાન 700થી વધુ અનધિકૃત ઇન્સ્ટન્ટ ટ્રાન્સફર કરવામાં આવ્યા હોવાનો આક્ષેપ છે. આ વ્યવહારો દ્વારા આશરે 2 મિલિયન ડોલર એટલે કે ₹16.5 કરોડથી વધુની રકમ ઉપાડી લેવામાં આવી હોવાનું પોલીસ ફરિયાદમાં જણાવાયું છે. ફરિયાદ અનુસાર, હેકર્સે લોનની રકમ જમા કરાવવાની સૂચનાઓ મોકલવા માટે ઉપયોગમાં લેવાતી API લિંક સાથે ચેડાં કર્યા હતા. આ ઘટનાએ બેંકિંગ વ્યવહારોમાં ઉપયોગમાં લેવાતી ડિજિટલ કનેક્ટિવિટીની સુરક્ષા સામે ગંભીર સવાલો ઊભા કર્યા છે.

CERT-Inની ચેતવણી: AI ટૂલ્સથી APIની ઓળખ વિગતો ચોરવાનો પ્રયાસ

ભારતની સરકારી સાયબર સુરક્ષા એજન્સી CERT-Inએ 9 ઓક્ટોબરે એડવાઇઝરી જાહેર કરીને બેંકિંગ ક્ષેત્રને સાવચેત રહેવા જણાવ્યું હતું. એજન્સી અનુસાર, હેકર્સ બેંકોની API સાથે જોડાયેલા લૉગિન ઓળખપત્રો એટલે કે યુઝર આઈડી અને પાસવર્ડ જેવી વિગતો ચોરીને નાણાકીય વ્યવહારો કરવાની કોશિશ કરી રહ્યા છે. આ પ્રકારના હુમલામાં AI આધારિત ટૂલ્સનો ઉપયોગ થવાનું જોખમ પણ સામે આવ્યું છે. આ જોખમોનો સામનો કરવા માટે CERT-Inએ આ સપ્તાહે 55થી વધુ નાણાકીય સંસ્થાઓના 300 અધિકારીઓને સાયબર સુરક્ષાની તાલીમ પણ આપી હતી. તેનો હેતુ સાયબર હુમલાઓ ઓળખવા, ડિજિટલ નબળાઈઓ ઘટાડવા અને સંસ્થાઓની સુરક્ષા વ્યવસ્થા વધુ મજબૂત બનાવવાનો છે.

ગ્રાહકોની સુરક્ષા માટે બેંકો સામે મોટો પડકાર

AI ટેક્નોલોજીનો ઉપયોગ વધવાની સાથે સાયબર ગુનેગારોની પદ્ધતિઓ પણ વધુ અદ્યતન બની રહી છે. બેંકિંગ વ્યવહારોમાં API અને થર્ડ-પાર્ટી સેવાઓનો વ્યાપ વધતાં સુરક્ષાની જવાબદારી પણ વધી છે. RBIની કડક તપાસથી બેંકોને પોતાની ડિજિટલ સુરક્ષા વ્યવસ્થાની ખામીઓ ઓળખવા અને તેને દૂર કરવા દબાણ વધશે. જોકે, ગ્રાહકોના નાણાં અને વ્યક્તિગત ડેટાની સુરક્ષા સુનિશ્ચિત કરવા માટે બેંકો, નાણાકીય સંસ્થાઓ અને ટેક્નોલોજી સેવા આપતી કંપનીઓ વચ્ચે સંકલન જરૂરી રહેશે. એકંદરે, AI આધારિત સાયબર હુમલાઓના વધતા જોખમ વચ્ચે RBIએ બેંકિંગ ક્ષેત્રને સુરક્ષા વ્યવસ્થામાં કોઈ પણ પ્રકારની બેદરકારી ન રાખવાનો સ્પષ્ટ સંદેશ આપ્યો છે.