મધ્યપ્રદેશમાં ડિજિટલ ખરીદીમાં ભ્રષ્ટાચારનો AIથી પર્દાફાશ, 135 મુખ્ય નગરપાલિકા અધિકારીઓ સહિત 392 સામે કાર્યવાહી

મધ્યપ્રદેશમાં સરકારી ખરીદીમાં ગેરરીતિઓ શોધવા માટે આર્ટિફિશિયલ ઇન્ટેલિજન્સ (AI)નો ઉપયોગ કરવામાં આવ્યો છે. રાજ્યની શહેરી સ્થાનિક સ્વરાજ્ય સંસ્થાઓ (ULB) દ્વારા કરવામાં આવેલી ડિજિટલ ખરીદીના વિશ્લેષણમાં કરોડો રૂપિયાની ગેરરીતિઓ સામે આવી છે. આ મામલે 135 મુખ્ય નગરપાલિકા અધિકારીઓ સહિત કુલ 392 અધિકારીઓ અને કર્મચારીઓની ઓળખ કરવામાં આવી છે અને તેમની જવાબદારી નક્કી કરીને કાર્યવાહી શરૂ કરવામાં આવી છે. રાજ્યના શહેરી વિકાસ અને આવાસ વિભાગના અધિક મુખ્ય સચિવ સંજય દુબેએ રવિવારે આ માહિતી આપી હતી. તેમણે જણાવ્યું કે કેટલાક અધિકારીઓ સામે નાણાંની વસૂલાતની કાર્યવાહી શરૂ કરવામાં આવી છે, જ્યારે અન્ય કેટલાકના પગારવધારા રોકવામાં આવ્યા છે. ગેરરીતિમાં સંડોવાયેલા કેટલાક અધિકારીઓને પદ પરથી ઉતારવામાં આવ્યા છે અને કેટલાકને નોકરીમાંથી બરતરફ પણ કરવામાં આવ્યા છે.

AI ઓડિટથી કેવી રીતે સામે આવી ગેરરીતિ?

આ કાર્યવાહી માટે શહેરી વિકાસ અને આવાસ વિભાગે બે મહત્ત્વના ડિજિટલ પોર્ટલના ડેટાનું AI આધારિત ઓડિટ કર્યું હતું. તેમાં મધ્યપ્રદેશનું MP e-Nagar Palika અને કેન્દ્ર સરકારનું Government e-Marketplace (GeM) પોર્ટલ સામેલ છે. આ બંને પોર્ટલ પરથી મળેલા ડેટાનું વિશ્લેષણ કરીને સરકારી ખરીદીમાં થયેલી અનિયમિતતાઓ શોધવામાં આવી હતી. ત્યારબાદ સંબંધિત અધિકારીઓ અને કર્મચારીઓની જવાબદારી નક્કી કરવામાં આવી હતી.

અત્યાર સુધીમાં આશરે રૂ. 4 કરોડની વસૂલાત

સંજય દુબેના જણાવ્યા અનુસાર, એપ્રિલ 2026માં ભોપાલમાં શહેરી સ્થાનિક સ્વરાજ્ય સંસ્થાઓના અધિકારીઓ માટે યોજાયેલા તાલીમ કાર્યક્રમ દરમિયાન જ 146 અધિકારીઓ સામે કાર્યવાહી શરૂ કરવામાં આવી હતી. તેમાં સાત અધિકારીઓને બરતરફ કરવામાં આવ્યા હતા. આ ઉપરાંત, ગેરરીતિઓમાં સંડોવાયેલા અધિકારીઓ અને કર્મચારીઓ પાસેથી આશરે રૂ. 4 કરોડની વસૂલાત કરવામાં આવી હતી. 80થી વધુ કોન્ટ્રાક્ટરો અને સપ્લાયરો સામે પણ કાર્યવાહી શરૂ કરવામાં આવી હતી. દુબેએ જણાવ્યું કે ગેરરીતિ કરનારાઓની ઓળખ કરવાની અને તેમની સામે પગલાં લેવાની પ્રક્રિયા સતત ચાલુ છે. તેના પરિણામે અત્યાર સુધીમાં કાર્યવાહીનો વ્યાપ વધીને 392 અધિકારીઓ અને કર્મચારીઓ સુધી પહોંચ્યો છે.

વાયરલ વીડિયોથી મામલો ચર્ચામાં આવ્યો

તાજેતરમાં સંજય દુબેનો એક વીડિયો સોશિયલ મીડિયા પર વાયરલ થયો હતો. આ વીડિયો એપ્રિલ 2026માં ભોપાલમાં યોજાયેલા તાલીમ કાર્યક્રમનો હોવાનું જણાવાયું હતું. તેમાં તેઓ શહેરી સ્થાનિક સ્વરાજ્ય સંસ્થાઓના અધિકારીઓને ખરીદીમાં થતી ગેરરીતિઓ અંગે વિભાગને જાણ હોવાની વાત કરતા જોવા મળ્યા હતા. વીડિયો વાયરલ થયા બાદ રાજ્યમાં રાજકીય ચર્ચા તેજ બની હતી અને કોંગ્રેસે ભાજપ સરકાર પર નિશાન સાધ્યું હતું. હવે AI આધારિત ઓડિટ અને અધિકારીઓ સામેની કાર્યવાહી ફરી ચર્ચામાં આવી છે.

AIનો સરકારી વહીવટમાં ઉપયોગ: આ કાર્યવાહી દર્શાવે છે કે સરકારી ડિજિટલ ખરીદીના ડેટાનું ટેક્નોલોજીની મદદથી વિશ્લેષણ કરીને શંકાસ્પદ વ્યવહારો શોધી શકાય છે. જોકે, ગેરરીતિઓની ચોક્કસ વિગતો અને દરેક કેસમાં અંતિમ જવાબદારી સંબંધિત તપાસ તથા કાર્યવાહી પરથી નક્કી થશે.