રાષ્ટ્રપતિએ હવામાં જ બદલાવ્યો પ્લેનનો રૂટ ! અદાલતનો ઘેરાવ, પોલેન્ડમાં સરકાર અને ન્યાયતંત્ર આમને-સામને

પોલેન્ડની રાજધાની વોર્સોમાં દેશની બંધારણીય અદાલત (Constitutional Tribunal)ને લઈને સરકાર અને ટોચના ન્યાયાધીશો વચ્ચે વિવાદ ઉગ્ર બન્યો છે. વડાપ્રધાન ડોનાલ્ડ ટસ્કની સરકાર અને પૂર્વવર્તી જમણેરી પક્ષ ‘લૉ એન્ડ જસ્ટિસ’ (PiS) વચ્ચે ચાલી રહેલી ખેંચતાણ હવે રસ્તા પર આવી ગઈ છે. પરિસ્થિતિ વણસતાં અદાલતની બહાર હુલ્લડ વિરોધી પોલીસ (Riot Police) તૈનાત કરવામાં આવી છે. બીજી તરફ, PiS સમર્થકો પણ અદાલતની બહાર એકઠા થઈને સરકારના પગલાંનો વિરોધ કરી રહ્યા છે.

બે ટોચના ન્યાયાધીશો સામે ફોજદારી કાર્યવાહી કરવાની તૈયારી

આ વિવાદ ત્યારે વધુ વકર્યો જ્યારે પોલેન્ડના ન્યાયમંત્રી વાલ્ડેમાર ઝુરેકે જાહેરાત કરી કે તેમણે બંધારણીય અદાલતના પ્રમુખ બોગદાન સ્વિએન્ચકોવ્સ્કી અને ઉપપ્રમુખ બાર્ટલોમેઇ સોચાન્સ્કીની કાયદાકીય પ્રતિરક્ષા (Immunity) દૂર કરવાની માગ કરી છે. સરકાર તેમની સામે ફોજદારી આરોપો (Criminal Charges) દાખલ કરવા માગે છે.

સરકારનો આરોપ છે કે બંને ન્યાયાધીશો સંસદ દ્વારા ચૂંટાયેલા પાંચ નવા ન્યાયાધીશોને અદાલતમાં કામ કરવાની મંજૂરી આપતા નથી. ન્યાયમંત્રીના મતે, આ માટે તેમની સામે કાયદેસરની કાર્યવાહી થવી જોઈએ.

રાષ્ટ્રપતિએ અધવચ્ચે વિદેશ પ્રવાસ રદ કર્યો

આ વિવાદમાં પોલેન્ડના રાષ્ટ્રપતિ કારોલ નવરોકી પણ મેદાનમાં ઉતર્યા છે. તેઓ PiSના સમર્થનથી રાષ્ટ્રપતિ બન્યા છે. અહેવાલ મુજબ, તેમણે સેનેગલની મુલાકાત અધવચ્ચે જ રદ કરી હતી અને વોર્સો પરત ફરીને બંધારણીય અદાલત પહોંચ્યા હતા. તેઓ ડાકારમાં યોજાનારી સમર યુથ ઓલિમ્પિક્સમાં હાજરી આપવા જઈ રહ્યા હતા.

અદાલતની બહાર વિરોધ પ્રદર્શન દરમિયાન કોઈ પ્રદર્શનકારી અંદર પ્રવેશ ન કરે તે માટે પોલીસ તૈનાત કરવામાં આવી હતી. PiS સમર્થકો સરકારના નિર્ણયનો વિરોધ કરી રહ્યા છે.

સરકાર અને અદાલતના દાવા સામસામે

બંધારણીય અદાલતે સોશિયલ મીડિયા પર જણાવ્યું હતું કે સરકાર જે બે ન્યાયાધીશો સામે કાર્યવાહી કરવા માગે છે, તેઓ હજુ પણ કાયદેસર રીતે નિયુક્ત અદાલતના વરિષ્ઠ ન્યાયાધીશો છે. અદાલતે સરકારની કાર્યવાહી સાથે જોડાયેલા લોકોને ‘બળવા’ (Coup d'Etat)ના ગુનામાં સામેલ ગણાવ્યા હતા.

બીજી તરફ, વડાપ્રધાન ટસ્કે કહ્યું હતું કે દેશમાં કાયદાનું શાસન (Rule of Law) પુનઃસ્થાપિત કરવું સરકારની ફરજ છે. તેમના મતે, અગાઉની PiS સરકારના કાર્યકાળ દરમિયાન થયેલી ગેરરીતિઓને સુધારવા માટે કડક પગલાં જરૂરી છે.

2015થી શરૂ થયો હતો ન્યાયતંત્રનો વિવાદ

આ વિવાદનું મૂળ વર્ષ 2015માં છે. તે સમયે PiS સરકાર સત્તામાં આવ્યા બાદ બંધારણીય અદાલતમાં પોતાના સમર્થક ન્યાયાધીશોની નિમણૂક કરીને બહુમતી મેળવવાનો પ્રયાસ કર્યો હતો. આ અદાલતને કાયદાઓની કાયદેસરતા નક્કી કરવાની સત્તા હોવાથી તેની ભૂમિકા ખૂબ મહત્ત્વપૂર્ણ છે.

યુરોપિયન કોર્ટ ઑફ હ્યુમન રાઇટ્સ અને યુરોપિયન યુનિયનની કોર્ટ ઑફ જસ્ટિસે અગાઉ PiS સરકાર દ્વારા નિયુક્ત ત્રણ ન્યાયાધીશોની પસંદગી પ્રક્રિયા પર સવાલ ઉઠાવ્યા હતા. યુરોપિયન અદાલતોના મતે, અગાઉની સંસદ દ્વારા કાયદેસર રીતે ભરવામાં આવેલી જગ્યાઓ પર ફરીથી નિમણૂક કરવામાં આવી હતી. આ કારણે પોલેન્ડની બંધારણીય અદાલતની સ્વતંત્રતા અને નિષ્પક્ષતા અંગે પણ પ્રશ્નો ઊભા થયા હતા.

આગામી ચૂંટણી પહેલાં રાજકીય દબાણ વધ્યું

વડાપ્રધાન ટસ્ક સરકાર અગાઉના ફેરફારોને સંપૂર્ણપણે દૂર કરવામાં સફળ રહી નથી. રાષ્ટ્રપતિ નવરોકી અને તેમના પૂર્વવર્તી આન્દ્રેઝ ડુડાએ રાષ્ટ્રપતિના વીટો (Presidential Veto)નો ઉપયોગ કરીને સરકારના અનેક પ્રયાસો અટકાવ્યા છે. નવરોકીએ માર્ચથી સંસદ દ્વારા ચૂંટાયેલા પાંચ ન્યાયાધીશોને શપથ લેવડાવવાનો પણ ઇનકાર કર્યો છે.

આગામી વર્ષે સંસદીય ચૂંટણી યોજાવાની છે. તેથી સરકારની આ કાર્યવાહી પાછળ રાજકીય હેતુ હોવાની ચર્ચા પણ થઈ રહી છે. બીજી તરફ, કાયદાના નિષ્ણાતોએ સરકારની કાર્યવાહી પર સવાલ ઉઠાવ્યા છે. વકીલ માર્સિન માત્ઝાકના મતે, આ પગલાંથી ન્યાયતંત્રની સ્વતંત્રતા અને કાયદાના શાસનને લાંબા ગાળે નુકસાન થઈ શકે છે.