શું ચીનનો વિશાળ ડેમ પૃથ્વીના પરિભ્રમણને અવરોધી રહ્યો છે? વિશ્વ પર શું અસર પડશે?

શું ચીનનો વિશાળ ડેમ પૃથ્વીના પરિભ્રમણની ગતિને અસર કરી રહ્યો છે? આ અંગે કેટલાક વૈજ્ઞાનિક પુરાવા પણ સામે આવ્યા છે. વૈજ્ઞાનિકોના મતે ચીનના હુબેઈ પ્રાંતમાં યાંગ્ત્ઝી નદી પર બનેલા Three Gorges નામના આ ડેમના કારણે પૃથ્વીના પરિભ્રમણને અસર થઈ રહી છે. ચીનનો આ ડેમ વિશ્વનો સૌથી મોટો ડેમ છે અને અહીં મોટા પાયે વીજળી પણ ઉત્પન્ન થાય છે. તે તેના ઉત્તમ એન્જિનિયરિંગ માટે પણ વિશ્વભરમાં પ્રખ્યાત છે. આ ડેમને બનાવવામાં બે દાયકાનો સમય લાગ્યો હતો અને તે 2012માં પૂર્ણ થયો હતો. થ્રી ગોર્જ ડેમ 7660 ફૂટ લાંબો અને 607 ફૂટ ઊંચો છે. આ રીતે તે વિશ્વનો સૌથી મોટો બંધ છે.

તેની તમામ યોગ્યતાઓ હોવા છતાં, Three Gorges Dam સતત વિવાદમાં રહ્યો છે. આ Damને કારણે પર્યાવરણ પર તો ખરાબ અસર પડી જ છે પરંતુ સામાજિક મુશ્કેલીનું કારણ પણ બની ગયું છે. Damના નિર્માણને કારણે અહીં કરોડો લોકોને વિસ્થાપિત થવું પડ્યું હતું. આ સિવાય 632 ચોરસ કિલોમીટર જમીન પૂરથી પ્રભાવિત થઈ છે. આનાથી વન્યજીવોના રહેઠાણો અને સ્થાનિક ઇકોસિસ્ટમ પર અસર પડી.

Three Gorges Damમાં 40 ઘન કિલોમીટર પાણીનો સંગ્રહ કરવાની ક્ષમતા છે, જે 22,500 મેગાવોટ વીજળી ઉત્પન્ન કરી શકે છે. તેનાથી લાખો લોકોની વીજળીની જરૂરિયાતો પૂરી થાય છે. વીજળી ઉત્પન્ન કરવા ઉપરાંત, આ Dam  પૂરને નિયંત્રિત કરવા ઉપરાંત નદીઓના નેવિગેશનમાં પણ સુધારો કરે છે. જેમ કે, તે ચીનની વ્યાપક આર્થિક અને માળખાકીય વ્યૂહરચનાનો એક મહત્ત્વપૂર્ણ ભાગ છે.

તે પૃથ્વીના પરિભ્રમણને કેવી રીતે અસર કરે છે?

હવે આપણે એ વાત પર આવીએ કે Three Gorges Dam પૃથ્વીના પરિભ્રમણને કેવી અસર કરી રહ્યો છે? વાસ્તવમાં આ અંગે ઘણા સમયથી સવાલો ઉઠી રહ્યા છે. આ વિષય પ્રથમ વખત 2005 માં નાસાની પોસ્ટમાં દેખાયો. નાસાના ગોડાર્ડ સ્પેસ ફ્લાઇટ સેન્ટરના ભૂ-ભૌતિકશાસ્ત્રી ડૉ. બેન્જામિન ફોંગ ચાઓના જણાવ્યા અનુસાર, ડેમના વિશાળ જળાશયમાં પૃથ્વીના દ્રવ્યમાનના વિતરણને સ્થાનાંતરીત કરવા માટે પૂરતું પાણી છે. તે જડતાના ક્ષણના સિદ્ધાંત પર આધારિત છે, જે નિયંત્રિત કરે છે કે સમૂહનું વિતરણ ઑબ્જેક્ટની પરિભ્રમણ ગતિને કેવી રીતે અસર કરે છે.

ચાઓએ ગણતરી કરી હતી કે ડેમનું જળાશય એક દિવસની લંબાઇ લગભગ 0.06 માઇક્રોસેકન્ડ સુધી વધારો કરી શકે છે. પૃથ્વીના પરિભ્રમણને ધીમું કરવા ઉપરાંત, ડેમ ગ્રહની સ્થિતિને લગભગ 2 સેન્ટિમીટર (0.8 ઇંચ) સુધી સ્થાનાંતરીત પણ કરી શકે છે. ચાઓ અનુસાર, તે વધારે નથી, પરંતુ માનવસર્જિત બંધારણો માટે તે ખૂબ જ મહત્ત્વપૂર્ણ છે. જો કે આ ફેરફારો રોજિંદા જીવનમાં માત્ર ક્ષણો છે, તે દર્શાવે છે કે માનવ ઇજનેરી, સૈદ્ધાંતિક રીતે, ગ્રહને કેવી રીતે અસર કરી શકે છે.

શું કોઈ આપત્તિ પૃથ્વીના પરિભ્રમણને અસર કરી શકે છે?

માનવ પ્રવૃત્તિઓ પૃથ્વીના પરિભ્રમણને અસર કરી શકે છે એવી માન્યતા કંઈ નવી નથી. હકીકતમાં નાસાના વૈજ્ઞાનિકોએ આ દિશામાં ઘણા સમય પહેલા સંશોધન કર્યું હતું. આ મુજબ ધરતીકંપના કારણે પૃથ્વીના પરિભ્રમણને અસર થઈ શકે છે. નાસાના સંશોધન મુજબ, આ વર્ષ 2004માં પણ બન્યું હતું, જ્યારે હિંદ મહાસાગરમાં જોરદાર ભૂકંપ અને સુનામી આવી હતી. આ આપત્તિજનક ઘટનાને કારણે ટેક્ટોનિક પ્લેટો પર ભારે અસર થઈ અને એક દિવસની લંબાઈ 2.68 માઇક્રોસેકન્ડ ઘટી ગઈ. જો કે, Three Gorges Damની અસર ભૂકંપની તુલનામાં ઘણી ઓછી છે.

દિવસની લંબાઈ પર કઈ ઘટનાની શું અસર થાય છે?

-Three Gorges Dam: +0.06 માઇક્રોસેકન્ડ

-2004 હિંદ મહાસાગર ભૂકંપ: -2.68 માઇક્રોસેકન્ડ્સ

-આબોહવા પરિવર્તન (અનુમાનિત અસર): ધીમે ધીમે વધારો

આબોહવા પરિવર્તનની ભૂમિકા શું છે?

એવું નથી કે Three Gorges Dam જેવી માનવીય રચનાઓ જ પૃથ્વીના પરિભ્રમણને અસર કરે છે. આબોહવા પરિવર્તન પણ તેના સમૂહને બદલવામાં મોટી ભૂમિકા ભજવે છે. સમગ્ર વિશ્વમાં તાપમાન વધી રહ્યું છે, ધ્રુવો પરનો બરફ પીગળી રહ્યો છે અને સમુદ્રનું સ્તર વધી રહ્યું છે. તેના કારણે વિષુવવૃત્ત પાસે વધુ પાણી એકઠું થાય છે. આ ફેરફાર પૃથ્વીના પરિભ્રમણની ઝડપને પણ ઘટાડી શકે છે. નાસાના વૈજ્ઞાનિકોના મતે પૃથ્વીના પરિભ્રમણને પણ માનવી અસર કરી રહ્યો છે.

શું આ સમય પર અસર કરશે?

સૌથી મોટો પ્રશ્ન એ છે કે જો પૃથ્વીના પરિભ્રમણની ગતિ ધીમી પડી જાય તો શું તેની અસર સમય પર પડશે? વૈજ્ઞાનિકોના મતે આનાથી સામાન્ય માનવ જીવનમાં બહુ ફરક નહીં પડે. રોજિંદા જીવનમાં તમે કદાચ તેની નોંધ પણ નહીં કરો. પરંતુ અણુ ઘડિયાળો જેવા વૈજ્ઞાનિક સાધનોને ફરીથી સેટ કરવાની જરૂર પડી શકે છે. તે જ સમયે, કેટલાક વૈજ્ઞાનિકો કહે છે કે કદાચ કેટલાક દાયકાઓ પછી એક મિનિટ માત્ર 59 સેકન્ડ રહી જશે. આ સિવાય દિવસની લંબાઈમાં ઘટાડો જીપીએસ, સેટેલાઇટ અને નાણાકીય વ્યવહારોને પણ અસર કરી શકે છે.