તિબેટમાં 7.0ની તીવ્રતાનો ભૂકંપ: લ્હાસા સુધી ધરતી ધ્રૂજી, કેન્દ્રબિંદુની ઊંડાઈ અંગે અલગ-અલગ દાવા

ચીનના તિબેટ વિસ્તારમાં ગુરુવારે રાત્રે 7.0ની તીવ્રતાનો શક્તિશાળી ભૂકંપ નોંધાતાં સમગ્ર વિસ્તારમાં ગભરાટ ફેલાયો હતો. ભારતના નેશનલ સેન્ટર ફોર સીસ્મોલોજી (NCS)ના જણાવ્યા અનુસાર, ભારતીય સમય મુજબ રાત્રે આશરે 8:03 વાગ્યે ભૂકંપના આંચકા નોંધાયા હતા. અહેવાલ મુજબ, આંચકા તિબેટના વિવિધ વિસ્તારોમાં અનુભવાયા હતા. જોકે, ભૂકંપના કારણે જાનમાલના નુકસાન અંગે તાત્કાલિક કોઈ સ્પષ્ટ સત્તાવાર માહિતી સામે આવી નહોતી.

તિબેટના નાગચૂ વિસ્તારમાં ભૂકંપનું કેન્દ્ર

ચીનના ભૂકંપ નેટવર્ક કેન્દ્ર (CENC)ના અહેવાલ અનુસાર, સ્થાનિક સમય મુજબ રાત્રે 10:33 વાગ્યે ઉત્તરી તિબેટના નાગચૂ વિસ્તારમાં ભૂકંપ આવ્યો હતો. આ વિસ્તાર તિબેટની રાજધાની લ્હાસાથી આશરે 400 કિલોમીટર દૂર પર્વતીય વિસ્તારમાં આવેલો છે. ભૂકંપની તીવ્રતા અને ઊંડાઈ અંગે વિવિધ એજન્સીઓના અહેવાલોમાં તફાવત જોવા મળ્યો હતો. NCSના જણાવ્યા અનુસાર, ભૂકંપનું કેન્દ્રબિંદુ જમીનથી આશરે 173 કિલોમીટર ઊંડે હતું, જ્યારે જર્મન રિસર્ચ સેન્ટર ફોર જીઓસાયન્સિસ (GFZ) અને CENCના અહેવાલોમાં ઊંડાઈ આશરે 10 કિલોમીટર દર્શાવવામાં આવી હતી. તેથી ભૂકંપની અંતિમ ઊંડાઈ અંગે સત્તાવાર માહિતીની પુષ્ટિ મહત્ત્વપૂર્ણ છે.

જાનમાલના નુકસાન અંગે સ્પષ્ટ માહિતી નહીં

ભૂકંપ બાદ પ્રભાવિત વિસ્તારોમાં પરિસ્થિતિ અંગે નજર રાખવામાં આવી રહી હોવાનું અહેવાલમાં જણાવાયું છે. જોકે, આંચકાની તીવ્રતા જોતાં કોઈ મોટા પાયે નુકસાન થયું છે કે નહીં તે અંગે તાત્કાલિક સત્તાવાર આંકડા ઉપલબ્ધ નહોતા. ભૂકંપ બાદ નુકસાનનું મૂલ્યાંકન કરવા માટે સ્થાનિક વહીવટીતંત્રની માહિતી મહત્ત્વપૂર્ણ બની રહેશે. હાલ નુકસાન કે જાનહાનિ અંગેના કોઈપણ દાવાને સત્તાવાર પુષ્ટિ વિના અંતિમ માનવો યોગ્ય નથી.

2010ના યુશુ ભૂકંપની યાદ તાજી

તિબેટ અને તેની આસપાસનો વિસ્તાર ભૂકંપની દૃષ્ટિએ સંવેદનશીલ ગણાય છે. વર્ષ 2010માં પડોશી ચીનના કિંગહાઈ પ્રાંતના યુશુ વિસ્તારમાં 7.1ની તીવ્રતાનો વિનાશક ભૂકંપ આવ્યો હતો. તે દુર્ઘટનામાં ઓછામાં ઓછા 2,698 લોકોનાં મોત થયાં હતાં, જ્યારે આશરે 300 લોકો ગુમ થયા હોવાના અહેવાલ હતા. આ અગાઉની દુર્ઘટના દર્શાવે છે કે આ પર્વતીય વિસ્તારમાં શક્તિશાળી ભૂકંપ ગંભીર પરિણામો લાવી શકે છે. જોકે, ભૂતકાળની જાનહાનિના આધારે વર્તમાન ભૂકંપમાં પણ સમાન નુકસાન થયું હોવાનું માની શકાય નહીં.

તિબેટમાં વારંવાર ભૂકંપ કેમ આવે છે?

ભૂગર્ભ વિજ્ઞાન અનુસાર, તિબેટ ભારતીય ટેક્ટોનિક પ્લેટ અને યુરેશિયન ટેક્ટોનિક પ્લેટના પરસ્પર અથડામણવાળા વિશાળ ક્ષેત્રમાં આવેલું છે. આ બંને પ્લેટોની સતત ગતિને કારણે પૃથ્વીના પોપડામાં દબાણ અને તણાવ ઊભો થાય છે. જ્યારે આ તણાવ ભૂગર્ભમાં રહેલી ખામીઓ અથવા ફોલ્ટ લાઇન્સ પર અચાનક મુક્ત થાય છે, ત્યારે ભૂકંપ સર્જાય છે. હિમાલય અને તિબેટનો વિશાળ વિસ્તાર આ ટેક્ટોનિક પ્રક્રિયાઓથી પ્રભાવિત થાય છે. આ કારણે અહીં ભૂકંપનું જોખમ સતત રહે છે.

પૂર અને ભૂસ્ખલન વચ્ચે કુદરતી જોખમોની ચિંતા

અહેવાલમાં નેપાળ-ચીન સરહદ નજીક અગાઉ થયેલી પૂર અને ભૂસ્ખલનની દુર્ઘટનાનો પણ ઉલ્લેખ કરવામાં આવ્યો છે. આવી ઘટનાઓ પર્વતીય વિસ્તારોમાં વસતા લોકો માટે અનેક પ્રકારનાં જોખમ ઊભાં કરે છે. ભૂસ્ખલન, અચાનક પૂર અને ભૂકંપ જેવી આપત્તિઓથી રસ્તાઓ, પુલો, રહેણાક વિસ્તારો તથા માળખાકીય સુવિધાઓને નુકસાન થવાની શક્યતા રહે છે. જોકે, અગાઉની કુદરતી આપત્તિ અને હાલના ભૂકંપ વચ્ચે સીધો સંબંધ હોવાનું માનવા માટે અલગથી વૈજ્ઞાનિક પુરાવા જરૂરી છે.

ગ્લેશિયર પીગળવા અને પર્યાવરણીય જોખમ અંગે ચિંતા

કિંગહાઈ-તિબેટ પઠાર ક્ષેત્રમાં વધતું તાપમાન અને ગ્લેશિયરોમાં થતા ફેરફારો પર્યાવરણવિદો માટે ચિંતાનો વિષય છે. આ વિસ્તારમાંથી બ્રહ્મપુત્રા સહિત અનેક મહત્ત્વપૂર્ણ નદીઓનાં જળપ્રવાહને અસર કરતા હિમનદી અને જળસ્રોતો આવેલા છે. ગ્લેશિયરો પીગળવાથી પાણીના પ્રવાહમાં ફેરફાર અને કેટલાક વિસ્તારોમાં હિમનદીજન્ય પૂરનું જોખમ વધી શકે છે. જોકે, ગ્લેશિયર પીગળવા અને ટેક્ટોનિક ભૂકંપ વચ્ચે સીધો સંબંધ સ્થાપિત કરવા માટે ચોક્કસ વૈજ્ઞાનિક અભ્યાસ જરૂરી છે.