સાઉદી અરેબિયામાં MBSની સત્તા પર સંકટનાં વાદળો! હૂતી હુમલા તો માત્ર શરૂઆત, અર્થતંત્રથી લઈને સુરક્ષા સુધી પડકાર

ક્રાઉન પ્રિન્સ મોહમ્મદ બિન સલમાન સામે સુરક્ષા, વિદેશી રોકાણમાં ઘટાડો, વધતી રાજકોષીય ખાધ અને યુવાનોને રોજગાર આપવાનો પડકાર; સાઉદી અરેબિયાના ‘વિઝન 2030’ પર પણ વધી રહ્યું છે દબાણ. સાઉદી અરેબિયાના ક્રાઉન પ્રિન્સ મોહમ્મદ બિન સલમાન (MBS) સામે હવે અનેક મોરચે પડકારો ઊભા થઈ રહ્યા છે. યમનના હૂતી બળવાખોરોના હુમલાઓએ દેશની સુરક્ષા વ્યવસ્થા સામે સવાલો ઊભા કર્યા છે. બીજી તરફ, વિદેશી રોકાણમાં ઘટાડો, વધતી રાજકોષીય ખાધ અને અર્થતંત્રને તેલ પરની નિર્ભરતામાંથી બહાર કાઢવાની મુશ્કેલીઓએ તેમની મહત્વાકાંક્ષી યોજનાઓ પર દબાણ વધાર્યું છે. આવી સ્થિતિમાં સવાલ ઊઠી રહ્યો છે કે શું બિન સલમાન પોતાના દેશને સુરક્ષિત, સમૃદ્ધ અને આધુનિક બનાવવાનું વચન પૂરું કરી શકશે?

રિયાધ એરપોર્ટથી અરામકો સુધી હુમલાનો ખતરો

મોહમ્મદ બિન સલમાન માટે સૌથી મોટો પડકાર દેશની સુરક્ષા જાળવી રાખવાનો છે. અહેવાલ અનુસાર, હૂતી બળવાખોરોએ રિયાધના મુખ્ય એરપોર્ટ સહિત મહત્ત્વપૂર્ણ સ્થળોને નિશાન બનાવ્યાં છે. દેશના પૂર્વ ભાગમાં આવેલા દમ્મામ એરપોર્ટને પણ નિશાન બનાવવામાં આવ્યું હોવાની વાત સામે આવી છે. આ ઉપરાંત, સરકારી તેલ કંપની સાઉદી અરામકોના મુખ્ય મથક પર પણ મિસાઇલ હુમલાની ઘટનાઓનો ઉલ્લેખ કરવામાં આવ્યો છે. આ હુમલાઓ બિન સલમાન માટે રાજકીય રીતે પણ મહત્ત્વના છે. વર્ષ 2015માં સંરક્ષણ મંત્રી તરીકે તેમણે યમનમાં હૂતી બળવાખોરો સામે મોટા સૈન્ય અભિયાનનું નેતૃત્વ કર્યું હતું. આ અભિયાનનો હેતુ સાઉદી અરેબિયાની સૈન્ય શક્તિ અને પ્રાદેશિક પ્રભાવ દર્શાવવાનો પણ હતો. હવે દેશનાં મહત્ત્વપૂર્ણ સ્થળો પર હુમલાઓ થવાથી સુરક્ષા વ્યવસ્થાની અસરકારકતા અંગે સવાલો ઊભા થઈ રહ્યા છે.

સંરક્ષણ પાછળ મોટો ખર્ચ, છતાં સુરક્ષાનો પડકાર

સાઉદી અરેબિયા વિશ્વના મોટા હથિયાર ખરીદનારા દેશોમાં સામેલ છે. અહેવાલમાં જણાવ્યા મુજબ, દેશ પોતાના કુલ ઘરેલુ ઉત્પાદન (GDP)ના આશરે 6.5 ટકા જેટલો ખર્ચ સંરક્ષણ પાછળ કરે છે. તેમ છતાં, દેશનાં તમામ મહત્ત્વપૂર્ણ સ્થળોને સુરક્ષિત રાખવાં મુશ્કેલ બની રહ્યાં છે. તેનું એક કારણ એ છે કે તેલનાં ક્ષેત્રો, એરપોર્ટ અને અન્ય મહત્ત્વપૂર્ણ માળખાં વિશાળ વિસ્તારમાં ફેલાયેલાં છે. બીજી તરફ, સસ્તા ડ્રોન અને મિસાઇલોથી થતા હુમલાઓને રોકવા માટે મોંઘી હવાઈ સંરક્ષણ મિસાઇલોનો ઉપયોગ કરવો પડે છે. પરિણામે, હુમલાઓને નિષ્ફળ બનાવવા માટે સાઉદી અરેબિયાએ ઘણી વખત હુમલાની સરખામણીએ અનેકગણો ખર્ચ કરવો પડી શકે છે.

અમેરિકા-ઇઝરાયલ અને ઈરાનના સંઘર્ષની અસર

સાઉદી અરેબિયાની મુશ્કેલીઓ માત્ર હૂતી બળવાખોરો પૂરતી મર્યાદિત નથી. ઈરાન પર અમેરિકા અને ઇઝરાયલના હુમલાઓ બાદ પ્રાદેશિક સંઘર્ષ વધુ ગંભીર બન્યો છે. અહેવાલ મુજબ, ઈરાનની જવાબી કાર્યવાહીની અસર સાઉદી અરેબિયા સહિતના દેશો પર પણ પડી છે અને સાઉદી અરેબિયાના તેલ સંબંધિત માળખાને નુકસાન પહોંચ્યું છે. આ પરિસ્થિતિ બિન સલમાનની આર્થિક યોજનાઓ માટે મોટો પડકાર છે. તેઓ સાઉદી અરેબિયાને આંતરરાષ્ટ્રીય રોકાણ, પ્રવાસન અને આધુનિક ઉદ્યોગો માટે સુરક્ષિત સ્થળ તરીકે સ્થાપિત કરવા માગે છે. પરંતુ જો રોકાણકારોને એરપોર્ટ, તેલનાં ક્ષેત્રો અને અન્ય મહત્ત્વપૂર્ણ માળખાં પર હુમલાનો ખતરો જણાશે, તો તેઓ દેશમાં નાણાં રોકતાં પહેલાં વિચારશે. સુરક્ષાની સ્થિતિની અસર સામાન્ય લોકોના જીવન પર પણ પડી શકે છે. અહેવાલમાં કેટલીક શાળાઓમાં ઓનલાઇન શિક્ષણ અને કેટલીક કંપનીઓમાં કર્મચારીઓને ઘરેથી કામ કરવાની સુવિધા આપવાનો ઉલ્લેખ કરવામાં આવ્યો છે.

વિદેશી રોકાણમાં ઘટાડો, ‘વિઝન 2030’ સામે પડકાર

સાઉદી અરેબિયા લાંબા સમયથી પોતાની અર્થવ્યવસ્થાને તેલ પરની નિર્ભરતામાંથી બહાર કાઢવાનો પ્રયાસ કરી રહ્યું છે. આ માટે પ્રવાસન, આધુનિક ઉદ્યોગો અને વિદેશી રોકાણને પ્રોત્સાહન આપવામાં આવી રહ્યું છે. આ પરિવર્તન માટે બિન સલમાનની ‘વિઝન 2030’ યોજના મહત્ત્વપૂર્ણ છે. અહેવાલ મુજબ, સાઉદી અરેબિયાએ વર્ષ 2030 સુધી દર વર્ષે 100 અબજ ડોલરનું વિદેશી રોકાણ આકર્ષવાનું લક્ષ્ય રાખ્યું છે. જોકે, 2026ના બીજા ત્રિમાસિક ગાળામાં વિદેશી રોકાણ એક વર્ષ અગાઉના સમાન ગાળાની સરખામણીએ 17 ટકા ઘટીને 5.95 અબજ ડોલર થયું હોવાનું જણાવાયું છે. રોકાણમાં ઘટાડો લાંબા ગાળે નવી કંપનીઓ, ઉદ્યોગો અને રોજગારની તકોના વિકાસને અસર કરી શકે છે. ખાસ કરીને યુવાનો માટે સારી આવકવાળી નોકરીઓ ઊભી કરવી સરકારની મહત્ત્વપૂર્ણ પ્રાથમિકતા છે. જો રોકાણની ગતિ ધીમી પડે, તો આ લક્ષ્ય હાંસલ કરવું મુશ્કેલ બની શકે છે.

વધતી રાજકોષીય ખાધ અને અર્થતંત્ર પર દબાણ

સાઉદી અરેબિયાની સરકાર સામે એક તરફ સુરક્ષા પાછળ ખર્ચ વધારવાનો પડકાર છે, તો બીજી તરફ આર્થિક વિકાસ અને રોજગાર સર્જન માટે પણ મોટી રકમની જરૂર છે. અહેવાલમાં જાપાન ટાઇમ્સના હવાલાથી જણાવાયું છે કે આ વર્ષે દેશની રાજકોષીય ખાધ GDPના આશરે 5 ટકા સુધી પહોંચી શકે છે. સાઉદી નાણાં મંત્રાલયના અંદાજનો ઉલ્લેખ કરતાં અહેવાલમાં 2026 દરમિયાન દેશના અર્થતંત્રમાં 3.6 ટકાના સંકોચનની સંભાવના પણ દર્શાવવામાં આવી છે. તેમાં તેલ ક્ષેત્રમાં 21.8 ટકાના ઘટાડાના અંદાજનો સમાવેશ થાય છે. જો આર્થિક દબાણ વધશે, તો સરકાર માટે એકસાથે સુરક્ષા મજબૂત કરવી, વિકાસ યોજનાઓ આગળ વધારવી અને યુવાનો માટે રોજગારની તકો ઊભી કરવી વધુ મુશ્કેલ બની શકે છે.

સામાજિક સુધારાઓ પણ બની શકે છે પડકાર

મોહમ્મદ બિન સલમાનના નેતૃત્વમાં સાઉદી અરેબિયામાં અનેક સામાજિક ફેરફારો થયા છે. મહિલાઓને વાહન ચલાવવાની મંજૂરી, કામકાજના ક્ષેત્રોમાં તેમની વધતી ભાગીદારી અને કેટલાક સામાજિક નિયમોમાં છૂટછાટ જેવા ફેરફારોએ દેશની છબી બદલવામાં ભૂમિકા ભજવી છે. પરંતુ આ સુધારાઓ સામે પરંપરાગત અને રૂઢિચુસ્ત વિચારધારા ધરાવતા કેટલાક વર્ગોમાં અસંતોષ ઊભો થવાની શક્યતા પણ રહે છે. સાઉદી અરેબિયામાં લોકશાહી શાસનવ્યવસ્થા નથી, છતાં સરકાર માટે જનતાનો વિશ્વાસ અને સમર્થન જાળવી રાખવું મહત્ત્વપૂર્ણ છે. ખાસ કરીને યુવા વસ્તી વધુ સારી નોકરીઓ, જીવનધોરણમાં સુધારો અને આગળ વધવાની તકો ઇચ્છે છે. જો સરકાર સુરક્ષા અને સમૃદ્ધિનું વચન પૂરું કરવામાં નિષ્ફળ જાય, તો તેના નેતૃત્વ સામે અસંતોષ વધી શકે છે.

શું ખરેખર MBSની સત્તા જોખમમાં છે?

હાલની પરિસ્થિતિને જોતાં મોહમ્મદ બિન સલમાન સામે સુરક્ષા, અર્થતંત્ર અને સામાજિક સુધારાઓ સંબંધિત પડકારો વધી રહ્યા છે. જોકે, માત્ર હૂતી હુમલાઓ કે રોકાણમાં ઘટાડાના આધારે તેમની સત્તા જોખમમાં છે એવું નિશ્ચિતપણે કહી શકાય નહીં. તેમની વાસ્તવિક કસોટી એ રહેશે કે તેઓ દેશની સુરક્ષા કેટલી અસરકારક રીતે મજબૂત કરે છે, આંતરરાષ્ટ્રીય રોકાણકારોનો વિશ્વાસ જાળવી રાખે છે અને યુવાનો માટે રોજગાર તથા સમૃદ્ધિની તકો ઊભી કરે છે. જો સુરક્ષાની નબળાઈને કારણે રોકાણ ઘટે અને તેની અસર રોજગાર તથા આર્થિક વિકાસ પર પડે, તો સરકાર સામે દબાણ વધી શકે છે. આમ, હૂતી બળવાખોરોના હુમલાઓ એક તાત્કાલિક પડકાર છે, પરંતુ સાઉદી અરેબિયાના ભવિષ્ય માટે સૌથી મોટો પ્રશ્ન સુરક્ષા અને આર્થિક પરિવર્તન વચ્ચે સંતુલન જાળવવાનો છે.